Η άνοδος του προσδόκιμου ζωής στις ανεπτυγμένες κοινωνίες έχει φέρει στο προσκήνιο την άνοια – και ιδιαίτερα τη νόσο Alzheimer – ως ένα μείζον ζήτημα με ιατρικές, κοινωνικές και οικονομικές διαστάσεις. Σύμφωνα με τη Νευρολόγο – Ψυχίατρο κα. Παρασκευή Σακκά, Πρόεδρο της Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών, Διευθύντρια του Τμήματος Νευροεκφυλιστικών Παθήσεων Εγκεφάλου – Ιατρείου Μνήμης στο Νοσοκομείο ΥΓΕΙΑ και Πρόεδρο του Εθνικού Παρατηρητηρίου για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer, η ασθένεια επηρεάζει σήμερα 200.000 άτομα στην Ελλάδα, 10 εκατομμύρια στην Ευρώπη και περίπου 44 εκατομμύρια παγκοσμίως – αριθμός που προβλέπεται να ξεπεράσει τα 135 εκατομμύρια έως το 2050.
Η οικονομική επιβάρυνση είναι τεράστια: στην Ε.Ε., η νόσος απορροφά το 25% των συνολικών δαπανών για την υγεία, ενώ το ετήσιο κόστος στην Ελλάδα εκτιμάται από 3 έως 6 δισ. ευρώ.
Πώς εκδηλώνεται η νόσος;
Η νόσος Alzheimer προκαλείται από την παθολογική συσσώρευση δύο πρωτεϊνών στον εγκέφαλο – του β-αμυλοειδούς και της πρωτεΐνης tau – οι οποίες οδηγούν σε προοδευτική εκφύλιση των νευρικών κυττάρων. Τα κύρια συμπτώματα περιλαμβάνουν:
-
Διαταραχές μνήμης και λόγου
-
Δυσκολίες προσανατολισμού
-
Μείωση της καθημερινής λειτουργικότητας
-
Ψυχιατρικά συμπτώματα όπως κατάθλιψη, απάθεια, ευερεθιστότητα, ψευδαισθήσεις
Κατά μέσο όρο, η πορεία από την εμφάνιση των συμπτωμάτων έως τα τελικά στάδια εκτείνεται σε περίπου δέκα έτη.
Ποιοι είναι οι παράγοντες κινδύνου;
Η ηλικία και η γενετική προδιάθεση θεωρούνται οι βασικοί μη τροποποιήσιμοι παράγοντες κινδύνου. Η κληρονομική μορφή αφορά λιγότερο από το 1% των περιπτώσεων και εκδηλώνεται πριν τα 65 έτη. Αντίθετα, στη σποραδική μορφή, που είναι και η συνηθέστερη, το οικογενειακό ιστορικό αυξάνει τον σχετικό κίνδυνο κατά 3 έως 4 φορές.
Ωστόσο, σημαντικό ρόλο παίζουν και τροποποιήσιμοι παράγοντες, όπως:
-
Αγγειακές παθήσεις (υπέρταση, διαβήτης, δυσλιπιδαιμία)
-
Παχυσαρκία στη μέση ηλικία
-
Κατάθλιψη
-
Κάπνισμα
-
Κακώσεις κεφαλής
-
Φτωχή διατροφή (η Μεσογειακή δίαιτα θεωρείται προστατευτική)
Επιπλέον, άτομα με υψηλότερο μορφωτικό επίπεδο, απαιτητικά επαγγέλματα και ενεργή κοινωνική και πνευματική ζωή έχουν μειωμένο κίνδυνο εμφάνισης της νόσου.
Υπάρχει θεραπεία;
Παρότι οριστική θεραπεία δεν υπάρχει ακόμη, η έγκαιρη διάγνωση μέσω εξελιγμένων απεικονιστικών και εργαστηριακών μεθόδων (όπως PET scan, ογκομετρική μαγνητική, δείκτες στο ΕΝΥ, γενετικός έλεγχος, νευροψυχολογικά τεστ) επιτρέπει την εφαρμογή παρεμβάσεων που βελτιώνουν την ποιότητα ζωής. Υπάρχουν φαρμακευτικές αγωγές που διαχειρίζονται τα συμπτώματα και επιβραδύνουν την εξέλιξη της νόσου.
Εξίσου σημαντική είναι η υποστήριξη των φροντιστών, καθώς η επιβάρυνση που δέχονται, τόσο ψυχολογικά όσο και σωματικά, είναι συχνά «αόρατη» αλλά καθοριστική. Οι οργανώσεις Alzheimer, όπως και στην Ελλάδα, επιτελούν κρίσιμο ρόλο στην υποστήριξη ασθενών και οικογενειών.
Η ανάγκη για κρατική μέριμνα
Η εφαρμογή του Εθνικού Σχεδίου Δράσης για την Άνοια και τη νόσο Alzheimer – το οποίο έχει εγκριθεί από την Επιτροπή Κοινωνικών Υποθέσεων της Βουλής – αποτελεί απαραίτητο βήμα για τη βελτίωση των υπηρεσιών υγείας και φροντίδας. Περιλαμβάνει μέτρα όπως:
-
Αναγνώριση της άνοιας ως αναπηρία
-
Οικονομικά επιδόματα για ασθενείς και φροντιστές
-
Επέκταση δομών ημερήσιας φροντίδας και κατ’ οίκον υποστήριξης
Η δράση της Εταιρείας Alzheimer Αθηνών
Η Εταιρεία Νόσου Alzheimer και Συναφών Διαταραχών Αθηνών είναι ένας μη κερδοσκοπικός οργανισμός που δραστηριοποιείται στην ενημέρωση, υποστήριξη και υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ατόμων με άνοια και των οικογενειών τους. Λειτουργεί τέσσερα Κέντρα Ημερήσιας Φροντίδας και μία Υπηρεσία Κατ’ Οίκον Φροντίδας.
Περισσότερες πληροφορίες στο www.alzheimerathens.gr ή τηλεφωνικά στο 210-70.13.271.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ