Η παχυσαρκία συγκαταλέγεται σήμερα στα συχνότερα και πιο σοβαρά προβλήματα δημόσιας υγείας, καθώς συνδέεται άμεσα με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών παθήσεων, σακχαρώδους διαβήτη τύπου 2, αρτηριακής υπέρτασης, στεφανιαίας νόσου, αλλά και ορισμένων μορφών καρκίνου. Παράλληλα, επιβαρύνει σημαντικά την ψυχική υγεία, επηρεάζει αρνητικά την ποιότητα ζωής και αυξάνει τόσο το άμεσο όσο και το έμμεσο κόστος υγειονομικής φροντίδας.
Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ): Πώς αξιολογείται η παχυσαρκία
Ο δείκτης μάζας σώματος (ΔΜΣ) αποτελεί το βασικό εργαλείο εκτίμησης της παχυσαρκίας. Υπολογίζεται ως το πηλίκο του σωματικού βάρους (σε κιλά) προς το τετράγωνο του ύψους (σε μέτρα). Αν και λαμβάνει υπόψη ηλικία, ύψος και βάρος, έχει δεχθεί κριτική, καθώς δεν ενσωματώνει άλλες καθοριστικές παραμέτρους, όπως η σύσταση σώματος.
Με βάση τον ΔΜΣ, η κατηγοριοποίηση έχει ως εξής:
• Φυσιολογικό βάρος: < 25 kg/m²
• Υπέρβαρο: 25–30 kg/m²
• Παχυσαρκία: > 30 kg/m²
Η επιδημιολογική εικόνα της παχυσαρκίας στην Ελλάδα
«Το ποσοστό των υπέρβαρων και παχύσαρκων ατόμων παρουσιάζει διακυμάνσεις, τόσο στην Ελλάδα, όσο και στην υπόλοιπη Ευρώπη. Το 2022, στην Ελλάδα καταγράφηκε μικρή μείωση στο ποσοστό των υπέρβαρων σε σύγκριση με το 2019. Συγκεκριμένα, το 54% του πληθυσμού ήταν υπέρβαρο, ποσοστό μειωμένο κατά 2,5 ποσοστιαίες μονάδες σε σχέση με το 2019. Αντίστοιχα, το ποσοστό των παχύσαρκων μειώθηκε από 17% το 2019 σε 11% το 2022. Το πρόβλημα όμως στη χώρα μας είναι η παιδική παχυσαρκία», επισημαίνει ο κ. Αθανάσιος Μανώλης, Διευθυντής Β’ Καρδιολογικής Κλινικής του Metropolitan Hospital, Πρόεδρος στο Δευτεροβάθμιο Συμβούλιο του Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκων (ΕΟΦ) και συνεχίζει: «Το 2020, η παιδική παχυσαρκία στην Ελλάδα ήταν 14%, αυξημένη κατά 3,2 μονάδες σε σχέση με το 2000 και υψηλότερη κατά 5,6 μονάδες από ό,τι στην υπόλοιπη Ευρώπη.
Σύμφωνα με έρευνα, το 70% των παχύσαρκων παιδιών παραμένουν παχύσαρκα και ως ενήλικες, ενώ έχουν αυξημένη πιθανότητα να εμφανίσουν παθολογικές καταστάσεις που κατά κανόνα εμφανίζονται στην ενήλικη ζωή (σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση κτλ.). Η παχυσαρκία μπορεί να εμφανιστεί στον καθένα και οφείλεται σε μια συνδυαστική επίδραση γενετικών, περιβαλλοντικών και τρόπου ζωής παραγόντων, όπως η ανθυγιεινή διατροφή, η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας, η γενετική κληρονομικότητα, καθώς και διάφορες ενδοκρινικές παθήσεις.
Πριν μιλήσουμε για τις καινούργιες θεραπείες που έχουμε στη διάθεσή μας, είναι πολύ σημαντικό να αντιληφθούμε ότι καμία θεραπεία δεν είναι αποτελεσματική χωρίς την αλλαγή τρόπου ζωής. Οι παχύσαρκοι θα πρέπει να συνεχίσουν τη δίαιτά τους, να κάνουν καθημερινή άσκηση, να κοιμούνται ικανοποιητικές ώρες και να ελέγξουν το στρες τους. Σχετικά με τη διατροφή τους, θα πρέπει να ενυδατώνονται αρκετά και να καταναλώνουν πρωτεΐνες. Η άσκηση θα τους βοηθήσει να χάσουν βάρος, να μειώσουν τον καρδιαγγειακό κίνδυνο, ενώ θα μπορέσουν να διατηρήσουν τη μυϊκή μάζα. Ικανοποιητικός ύπνος είναι σημαντικός, αφού η έλλειψή του διαταράσσει το μεταβολισμό και αυξάνει την όρεξη», προσθέτει.
Νεότερες φαρμακευτικές παρεμβάσεις στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας
«Από πλευράς φαρμακευτικής αγωγής, σήμερα έχουμε στη διάθεσή μας δύο πολύ αποτελεσματικά φάρμακα. Τη semaglutide (Ozempic), και την tirzepatide (Mounjaro). Τα φάρμακα αυτά δρουν στον εγκέφαλο μειώνοντας την όρεξη, αυξάνουν τον κορεσμό, ενώ μειώνουν και την κένωση του στομάχου μετά το φαγητό, προκαλώντας την αίσθηση της πλήρωσης. Και τα δύο φάρμακα είναι ασφαλή, εφόσον χρησιμοποιούνται με βάσει τις ενδείξεις τους, καθώς και τα δύο έχουν οφέλη, αλλά και ανεπιθύμητες ενέργειες. Και τα δύο φάρμακα έχουν μελετηθεί σε ασθενείς μη διαβητικούς με ΔΜΣ>30 kg/m2 και ένα άλλο παράγοντα κινδύνου.
Η semaglutide μείωσε το σωματικό βάρος 12.7%, έναντι 15% και 19.5% με την tirzepatide στη δοσολογία 5 και 10 mg. Αυτά τα φάρμακα είναι ιδανικά για ασθενείς με αντίσταση στην ινσουλίνη, μεταβολικό σύνδρομο, καρδιαγγειακή νόσο, και σοβαρή παχυσαρκία. Αν συγκρίνουμε τα δύο φάρμακα φαίνεται ότι η tirzepatide είναι πιο αποτελεσματική. Πέραν της μείωσης του σωματικού βάρους, έχουν δείξει αποτελεσματικότητα στη μείωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων, στη βελτίωση του σακχάρου αίματος, την υπνική άπνοια και άλλες», αναφέρει.
Πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και ορθολογική χορήγηση
«Όπως όλα τα φάρμακα, έτσι έχουν και τα παραπάνω ανεπιθύμητες ενέργειες. Σε αυτές περιλαμβάνονται η δυσκοιλιότητα, η διάρροια, η ναυτία και σπανίως νεφρική ανεπάρκεια, παγκρεατίτιδα, χολολιθίαση, ακόμη και τάσεις αυτοκτονίας. Οι γαστρεντερικές διαταραχές μπορούν να βελτιωθούν αν σταματήσουμε να τρώμε όταν αισθανθούμε πλήρωση και αποφεύγουμε τα λιπαρά φαγητά και τα ανθρακούχα.
Επίσης, τα φάρμακα αυτά μειώνουν τη δίψα και οδηγούν σε αφυδάτωση, για αυτό θα πρέπει τα άτομα αυτά να καταναλώνουν αρκετά υγρά. Αντενδείκνυνται σε άτομα με ιστορικό καρκίνου θυρεοειδούς, ενώ θα πρέπει να χορηγούνται με προσοχή σε άτομα με ιστορικό παγκρεατίτιδας ή χολολιθίασης. Ένα σημαντικό πρόβλημα με αυτά τα φάρμακα, είναι η σαρκοπενία. Η γρήγορη και σημαντική απώλεια βάρους αυξάνει τον κίνδυνο, κυρίως σε ηλικιωμένα άτομα. Η άσκηση και η αυξημένη κατανάλωση πρωτεϊνών μπορεί να μειώσει αυτόν τον κίνδυνο. Αυτό και μόνο δείχνει ότι δεν θα πρέπει να χορηγούνται χωρίς τη σύμφωνη γνώμη του θεράποντος ιατρού, αλλά και με βάση τις ενδείξεις, τις συνυπάρχουσες παθήσεις και τις αντενδείξεις.
Αυτό που πρέπει να γνωρίζουμε είναι ότι, για να διατηρήσουμε τη μείωση του σωματικού βάρους, θα πρέπει η χορήγηση του φαρμάκου να είναι συνεχής, ώστε να αποφύγουμε την επαναφορά του σωματικού βάρους στα προηγούμενα επίπεδα, και πάντα να συνοδεύεται με αλλαγή τρόπου ζωής.
Τέλος, σε άτομα με νοσογόνο παχυσαρκία που δεν έχουν απαντήσει στα νέα φάρμακα, η βαριατρική χειρουργική ίσως είναι μία εναλλακτική θεραπεία, καθώς η παρατεταμένη παχυσαρκία και οι μεταβολικές της επιπτώσεις, μεταξύ άλλων, επιβαρύνουν σημαντικά την καρδιά και αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών νοσημάτων», καταλήγει ο κ. Μανώλης.
Η συμβολή του Metropolitan Hospital στην καρδιολογική φροντίδα
Το Metropolitan Hospital διαθέτει μια σύγχρονη, πλήρως εξοπλισμένη, οργανωμένη Καρδιολογική Κλινική, αντίστοιχη με τα καλύτερα καρδιολογικά κέντρα του εξωτερικού, πιστοποιημένη σύμφωνα με ISO, η οποία έχει πλέον κερδίσει την εμπιστοσύνη στον ελλαδικό χώρο, καθώς τα τελευταία 15 χρόνια αποδεικνύει έμπρακτα την επιστημονική της αρτιότητα στην περίθαλψη και θεραπεία δύσκολων και σύνθετων καρδιολογικών περιστατικών. Τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου παγκοσμίως, καθώς ευθύνονται για το 50% των συνολικών θανάτων. Η πλήρως στελεχωμένη Β’ Καρδιολογική Κλινική, με ειδικούς τόσο στη θεραπεία, όσο και στην αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου (υπέρταση, λιπίδια, διαβήτης, κάπνισμα, άσκηση) που σχετίζονται με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο για την αποτελεσματική αντιμετώπισή τους.
Η παχυσαρκία δεν αντιμετωπίζεται με απλές ή γρήγορες λύσεις. Απαιτεί μακροχρόνια προσέγγιση, επιστημονική καθοδήγηση και ουσιαστική αλλαγή καθημερινών συνηθειών. Οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές διευρύνουν τα διαθέσιμα εργαλεία, ωστόσο η πρόληψη, η έγκαιρη διάγνωση και η εξατομικευμένη ιατρική φροντίδα παραμένουν οι βασικοί πυλώνες διαχείρισής της.
Η σωστή και τεκμηριωμένη ενημέρωση αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για την προστασία της υγείας. Κάθε θεραπευτική απόφαση θα πρέπει να λαμβάνεται σε συνεργασία με τον θεράποντα ιατρό, με σεβασμό στις ανάγκες και τις ιδιαιτερότητες κάθε ανθρώπου. Στόχος της ενημέρωσης είναι η ενίσχυση της γνώσης και της πρόληψης — στοιχεία που παραμένουν τα πιο ισχυρά «όπλα» απέναντι σε ένα σύνθετο και διαρκώς εξελισσόμενο πρόβλημα δημόσιας υγείας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ