Η καθημερινή φροντίδα των μαλλιών θεωρείται δεδομένη για τους περισσότερους. Πόσο ασφαλή είναι, όμως, τα προϊόντα που χρησιμοποιούμε; Σε μια εποχή όπου η τριχόπτωση απασχολεί ολοένα και περισσότερους ανθρώπους, οι ειδικοί στρέφουν το ενδιαφέρον σε έναν λιγότερο προφανή παράγοντα: τα σαμπουάν. Θα μπορούσαν ορισμένα από τα συστατικά τους να επηρεάζουν αρνητικά την υγεία του τριχωτού της κεφαλής και να συμβάλλουν στην απώλεια μαλλιών;
Η τριχόπτωση αποτελεί ένα ολοένα και συχνότερο και πιο σύνθετο ζήτημα στη σύγχρονη κοινωνία. Παράγοντες όπως η κληρονομικότητα, οι ορμονικές διαταραχές, οι τραυματισμοί, το έντονο σωματικό στρες και η έκθεση σε χημικές ουσίες μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική απώλεια μαλλιών, επηρεάζοντας τόσο την εμφάνιση όσο και την ψυχολογία των ατόμων. Μεταξύ των πιθανών αιτιών, έχουν κατά καιρούς ενοχοποιηθεί και συγκεκριμένα συστατικά που περιέχονται στα σαμπουάν.
«Τα σαμπουάν παίζουν ζωτικό ρόλο στη διατήρηση των μαλλιών σε καλή κατάσταση, αλλά δεν είναι όλα τα προϊόντα ασφαλή και αποτελεσματικά. Αν και η Αμερικανική Ακαδημία Δερματολογίας (American Academy of Dermatology) δεν τα αναφέρει ως παράγοντα τριχόπτωσης, υπάρχουν ευρήματα μελετών που υποδηλώνουν ότι ορισμένες ουσίες σε αυτά βλάπτουν τα μαλλιά ποικιλοτρόπως. Κάποια προϊόντα περιέχουν σκληρές χημικές ουσίες που μπορούν να ερεθίσουν το τριχωτό της κεφαλής, να αποδυναμώσουν τους θύλακες των τριχών, ακόμη και να συμβάλουν στην αραίωση ή την πτώση τους», επισημαίνει ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος Δρ Χρήστος Στάμου.
Τα σαμπουάν έχουν ως βασική λειτουργία τον καθαρισμό του τριχωτού της κεφαλής και συνήθως περιλαμβάνουν 10 έως 30 διαφορετικά συστατικά. Σε αυτά συγκαταλέγονται καθαριστικοί παράγοντες (επιφανειοδραστικές ουσίες), μαλακτικά, ρυθμιστές pH, αρωματικές ουσίες και άλλα πρόσθετα.
Ορισμένες συνθέσεις ενδέχεται να επιβαρύνουν το τριχωτό, προκαλώντας ξηρότητα, ερεθισμό και ευθραυστότητα των μαλλιών. Παράλληλα, μπορούν να επιδεινώσουν ήδη υπάρχουσες καταστάσεις και να δημιουργήσουν ένα μη ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξη της τρίχας, οδηγώντας ακόμη και σε παροδική τριχόπτωση.
Θειικά άλατα
Τα θειικά άλατα χρησιμοποιούνται ευρέως για τον καθαρισμό των μαλλιών. Ορισμένα, όπως το δωδεκυλοθειικό νάτριο, μπορεί να προκαλέσουν έντονη ξηρότητα. Αν και σε μικρές ποσότητες θεωρούνται ασφαλή, η αυξημένη συγκέντρωση ή η παρατεταμένη χρήση τους μπορεί να ερεθίσει το δέρμα, καθώς αφαιρούν τα φυσικά έλαια και μειώνουν την πρωτεΐνη της τρίχας. Αυτό επηρεάζει την κερατίνη, καθιστώντας τα μαλλιά πιο εύθραυστα, με ψαλίδα και δυσκολία στο χτένισμα. Συχνά, το αποτέλεσμα είναι το σπάσιμο της τρίχας ή ακόμη και η απώλειά της λόγω μηχανικής καταπόνησης.
Για άτομα με ξηρά και εύθραυστα μαλλιά, συνιστάται η χρήση σαμπουάν χωρίς θειικά άλατα, με παράλληλη περιοδική χρήση (ανά περίπου 15 ημέρες) ενός σαμπουάν που τα περιέχει, ώστε να αποφεύγεται η συσσώρευση λιπαρότητας ή υπολειμμάτων προϊόντων.
DMDM υδαντοΐνη και φορμαλδεΰδη
Η φορμαλδεΰδη χρησιμοποιείται σε ορισμένα καλλυντικά ως συντηρητικό ή σκληρυντικό νυχιών, ωστόσο δεν επιτρέπεται σε άλλα καλλυντικά λόγω των πιθανών επιπτώσεών της στην υγεία. Μπορεί να προκαλέσει ερεθισμούς, αλλεργικές αντιδράσεις, πονοκεφάλους, ζάλη και έντονο ερεθισμό του αναπνευστικού, ενώ σε σοβαρές περιπτώσεις έχει συσχετιστεί ακόμη και με καρκινογένεση.
Η DMDM υδαντοΐνη είναι ένα συχνά χρησιμοποιούμενο αντιμικροβιακό συστατικό στα σαμπουάν, το οποίο απελευθερώνει μικρές ποσότητες φορμαλδεΰδης. Αν και για τους περισσότερους ανθρώπους θεωρείται ασφαλές, ένα ποσοστό 8-9% μπορεί να εμφανίσει δερματίτιδα εξ επαφής. Η κατάσταση αυτή, παρότι δεν οδηγεί πάντα σε τριχόπτωση, έχει συνδεθεί με τελογενή τριχόπτωση.
Θειούχο σελήνιο
Το θειούχο σελήνιο συμβάλλει στη μείωση του κνησμού που σχετίζεται με δερματικούς ερεθισμούς, μειώνοντας τον κίνδυνο τριχόπτωσης λόγω πιτυρίδας ή σμηγματορροϊκής δερματίτιδας. Ωστόσο, σύμφωνα με μελέτες, σαμπουάν που το περιέχουν ενδέχεται να προκαλέσουν διάχυτη αραίωση των μαλλιών σε όλο το τριχωτό.
Κερατίνη
Η κερατίνη είναι πρωτεΐνη που προσδίδει λάμψη και υγιή όψη στα μαλλιά. Παρότι προστίθεται σε ορισμένα σαμπουάν, δεν διεισδύει στην τρίχα αλλά την καλύπτει επιφανειακά. Αυτό μπορεί να μειώσει την ενυδάτωση κατά το λούσιμο. Η μακροχρόνια χρήση τέτοιων προϊόντων συχνά συνδέεται με ξηρότητα και αυξημένη ευθραυστότητα.
Σιλικόνη
Δεν υπάρχουν επιστημονικά στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η σιλικόνη προκαλεί άμεσα τριχόπτωση. Ωστόσο, βαριές συνθέσεις με σιλικόνες μπορεί να αφήσουν υπολείμματα στο τριχωτό, φράζοντας τους θύλακες και εμποδίζοντας την ανάπτυξη της τρίχας. Με την πάροδο του χρόνου, αυτή η συσσώρευση μπορεί να οδηγήσει σε αραίωση.
Αλλεργιογόνα, parabens και αλκοόλες
Τα τεχνητά αρώματα και άλλα αλλεργιογόνα μπορεί να προκαλέσουν φλεγμονώδεις αντιδράσεις. Ο χρόνιος ερεθισμός αποδυναμώνει τους θύλακες και διαταράσσει τον φυσικό κύκλο ανάπτυξης των μαλλιών, οδηγώντας σε τριχόπτωση.
Τα parabens, ως συνθετικά συντηρητικά, ενδέχεται να επηρεάσουν την ορμονική ισορροπία και να επιδεινώσουν συγκεκριμένες μορφές τριχόπτωσης. Παράλληλα, οι αλκοόλες που περιέχονται κυρίως σε οικονομικά προϊόντα αφυδατώνουν την τρίχα, καθιστώντας την πιο επιρρεπή στο σπάσιμο.
Πίσσα λιθανθράκων
Η πίσσα λιθανθράκων χρησιμοποιείται για την ανακούφιση από τον κνησμό και τον ερεθισμό, ακόμη και σε περιπτώσεις ψωρίασης. Ωστόσο, σε ορισμένα άτομα μπορεί να προκαλέσει ερεθισμό και να οδηγήσει σε ξηρά και εύθραυστα μαλλιά.
Χρωμοσαμπουάν
Ορισμένα σαμπουάν περιέχουν μικρές ποσότητες χρωστικών για ενίσχυση ή αλλαγή της απόχρωσης των μαλλιών. Τα προϊόντα με μη μόνιμες βαφές θεωρούνται γενικά ασφαλή, καθώς δεν διεισδύουν στην τρίχα.
Ωστόσο, κορεατική μελέτη του 2023 έδειξε ότι σαμπουάν με βαφές που βασίζονται στο τριυδροξυβενζόλιο μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά τον δερματικό φραγμό του τριχωτού. Πρόκειται για πιο ισχυρές βαφές με μεγαλύτερη διάρκεια, που χρησιμοποιούνται για ουσιαστική αλλαγή χρώματος.
«Όταν ένα σαμπουάν οδηγεί άμεσα ή έμμεσα σε απώλεια τριχών, όταν αφυδατώνει τα μαλλιά και τα καθιστά εύθραυστα, όταν ερεθίζει το τριχωτό της κεφαλής, προκαλώντας κνησμό, ξηροδερμία, ερυθρότητα, πρέπει να διακόπτεται η χρήση του και να αναζητηθούν ασφαλέστερα προϊόντα για τον καθαρισμό των μαλλιών και του δέρματος του τριχωτού. Ιδανικά θεωρούνται εκείνα που καθαρίζουν αποτελεσματικά αλλά διατηρούν τα φυσικά έλαια, όσα δεν περιέχουν parabens ή συστατικά που απελευθερώνουν φορμαλδεϋδη, όσα ταιριάζουν στον τύπο των μαλλιών (λιπαρά, κανονικά, ξηρά) και καλύπτουν τις ανάγκες του (πιτυρίδα, τριχόπτωση).
Επειδή, όμως, η τριχόπτωση προκαλείται από πολλούς λόγους, τα άτομα που χάνουν αφύσικη ποσότητα τριχών θα πρέπει να επισκέπτονται τον δερματολόγο τους προκειμένου να βρεθεί η αιτία, καθώς μερικές φορές μπορεί να αποτελεί ένδειξη μιας υποκείμενης πάθησης.
Με μια απλή και ανώδυνη εξέταση μπορεί να υπολογιστεί ο αριθμός και η πυκνότητα των τριχών και των χνοώδων τριχών, αλλά και το πάχος των τριχών, ο λόγος αναγενών/καταγενών, καθώς και ο αριθμός των τελικών τριχών, και να προσδιοριστεί ο αριθμός των τριχοθυλακίων. Με τη λήψη του ιστορικού, την κλινική εξέταση και ενδεχομένως αιματολογικές εξετάσεις μπορεί να προσδιοριστεί εάν προκαλείται από προϊόντα καθαρισμού, styling ή τρόπου χτενίσματος και απαιτείται απλώς η αλλαγή τους, ή εάν οφείλεται σε κάποια πάθηση που χρήζει φαρμακευτικής ή άλλης θεραπείας όπως η θεραπεία με Αυτόλογους Αυξητικούς Παράγοντες», καταλήγει ο Δρ Στάμου.
Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή του κατάλληλου σαμπουάν δεν θα πρέπει να γίνεται επιπόλαια, αλλά με γνώμονα τις ανάγκες κάθε τύπου μαλλιών και την υγεία του τριχωτού. Όταν παρατηρείται αυξημένη ή επίμονη τριχόπτωση, η καθοδήγηση από ειδικό δερματολόγο είναι καθοριστικής σημασίας, ώστε να εντοπιστεί έγκαιρα η αιτία και να δοθεί η κατάλληλη αντιμετώπιση.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ