Το καλοκαίρι είναι συνυφασμένο με τις διακοπές, τη θάλασσα και τις ατελείωτες ώρες κάτω από τον ήλιο. Την ίδια στιγμή, όμως, αποτελεί και την περίοδο κατά την οποία τα μάτια μας εκτίθενται περισσότερο από κάθε άλλη εποχή στην υπεριώδη ακτινοβολία και στο έντονο ορατό φως. Παρότι οι περισσότεροι γνωρίζουν ότι η ηλιακή ακτινοβολία προκαλεί εγκαύματα στο δέρμα, λίγοι συνειδητοποιούν ότι η μακροχρόνια και επαναλαμβανόμενη έκθεση χωρίς την κατάλληλη προστασία μπορεί να επηρεάσει και την όραση, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρών οφθαλμολογικών παθήσεων.
Μία από αυτές είναι η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, μια πάθηση που εξελίσσεται σταδιακά και μπορεί να στερήσει την κεντρική όραση, επηρεάζοντας σημαντικά την καθημερινότητα. Γιατί, λοιπόν, το καλοκαίρι θεωρείται η πιο απαιτητική εποχή για την προστασία των ματιών και ποια μέτρα μπορούν να μειώσουν τον κίνδυνο;
Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού περνάμε συνήθως πολλές ώρες σε εξωτερικούς χώρους, εκτεθειμένοι στο έντονο ηλιακό φως, το οποίο, ανάλογα με την ώρα της ημέρας, μπορεί να είναι ιδιαίτερα ισχυρό. Τα μάτια όμως είναι πολύ ευαίσθητα τόσο στην υπεριώδη ακτινοβολία (UV) του ηλίου, όσο και στο ορατό (μπλε) φως.
Η υπεριώδης ακτινοβολία (UV) αποτελεί μορφή ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας, αόρατη για το ανθρώπινο μάτι, επειδή έχει πολύ βραχύ μήκος κύματος.
Υπάρχουν τρεις τύποι υπεριώδους ακτινοβολίας, καθένας από τους οποίους επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο τα μάτια. Η UVC (μήκος κύματος κάτω από 286nm) απορροφάται αποτελεσματικά από τη στοιβάδα του όζοντος. Η UVB (μήκη κύματος 286-320nm) μπορεί να προκαλέσει έγκαυμα στα μάτια, αλλά επιφανειακά, καθώς απορροφάται από τον κερατοειδή χιτώνα και τον φυσικό, κρυσταλλοειδή φακό του ματιού που βρίσκονται στην επιφάνειά του.
Ο τρίτος τύπος είναι η UVA (μήκη κύματος 320-400nm). Αυτή είναι η πιο επικίνδυνη για τα μάτια, διότι εισδύει βαθιά στο εσωτερικό τους.
«Η UV, είτε προέρχεται από μία φυσική πηγή όπως ο ήλιος, είτε από μία τεχνητή όπως το σολάριουμ, μπορεί να προκαλέσει πολλές φωτοχημικές βλάβες στους ιστούς των ματιών. Ενώ, όμως, οι βλάβες της UVB περιορίζονται στις επιφανειακές δομές των ματιών, η UVA προσβάλλει τους ιστούς που βρίσκονται στο πίσω μέρος τους. Η προσβολή του αμφιβληστροειδούς χιτώνα και κυρίως της ωχράς κηλίδας, μπορεί μακροπρόθεσμα να προκαλέσει μη αναστρέψιμες βλάβες στην όραση», αναφέρει ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Στον αμφιβληστροειδή χιτώνα φτάνει και το υψηλής ενέργειας ορατό φως (μήκη κύματος 400-550 nm), που επίσης προκαλεί φωτοχημικές βλάβες. Μπορεί π.χ. να αυξηθεί το οξειδωτικό στρες και οι ελεύθερες ρίζες οξυγόνου, που βλάπτουν τα επιθηλιακά κύτταρα που υποστηρίζουν τον αμφιβληστροειδή. Μπορεί επίσης να διεγερθεί η παραγωγή τοξικών ουσιών, όπως η λιποφουσκίνη, που εμπλέκονται στην ανάπτυξη σοβαρών οφθαλμοπαθειών.
Οι βλάβες στα μάτια από την ηλιακή ακτινοβολία μπορεί να προκληθούν είτε όταν κάποιος κοιτάξει απευθείας τον ήλιο είτε από την αντανάκλαση του φωτός σε λείες επιφάνειες, όπως το νερό, η άμμος ή τα τζάμια.
«Αν π.χ. κάποιος κοιτάξει απευθείας στον ήλιο για έστω και λίγα δευτερόλεπτα, κινδυνεύει να εκδηλώσει ηλιακή αμφιβληστροειδοπάθεια. Πρόκειται ουσιαστικά για έγκαυμα στον αμφιβληστροειδή χιτώνα, που προκαλεί μόνιμα τυφλά σημεία στο οπτικό πεδίο ή θολή όραση. Το έγκαυμα αυτό αναπτύσσεται συνήθως στην ωχρά κηλίδα.
Επιπλέον, τόσο η έμμεση έκθεση στην UV όσο και στο μπλε φως, είναι καλά γνωστοί παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξη και την εξέλιξη της ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς κηλίδας», τονίζει ο καθηγητής.
Η ωχρά κηλίδα είναι το τμήμα του αμφιβληστροειδούς που είναι υπεύθυνο για την κεντρική όραση. Η εκφύλισή της αποτελεί τη συχνότερη αιτία τύφλωσης των ηλικιωμένων. Η εξέλιξή της στερεί από τους ασθενείς την καθαρή, κεντρική όραση, με συνέπεια να δυσκολεύει και τις πιο απλές δραστηριότητες, όπως το διάβασμα ή η αναγνώριση ενός προσώπου.
Η εκφύλιση της ωχράς δεν αναπτύσσεται από τη μία μέρα στην άλλη, αλλά σταδιακά, με την πάροδο των χρόνων. Μελέτες έχουν δείξει πως η μεγάλη έκθεση στο φως του ήλιου χωρίς προφυλάξεις (καλής ποιότητας γυαλιά ηλίου και καπέλο με φαρδύ γείσο) μπορεί να διπλασιάσει τον κίνδυνο αναπτύξεώς της.
«Παρά τους κινδύνους που κρύβει ο ήλιος, είναι απαραίτητος για την ψυχοσωματική ευεξία μας. Γι’ αυτό τον λόγο πρέπει να βγαίνουμε σε αυτόν, αλλά φορώντας πάντοτε καλής ποιότητας, προστατευτικά γυαλιά ηλίου. Πρέπει να απορροφούν το 99-100% της UVA και της UVB, για να παρέχουν τη μέγιστη προστασία από τις παθήσεις της ωχράς. Τα γυαλιά πρέπει να είναι μεγάλα, για να προστατεύουν όσο το δυνατόν περισσότερο τα μάτια από την αντανάκλαση της ηλιακής ακτινοβολίας. Απαραίτητο είναι ακόμα ένα καπέλο με φαρδύ γείσο, για να προστατεύονται τα μάτια και από πάνω», επισημαίνει ο κ. Κανελλόπουλος.
Εξίσου σημαντικό είναι να θυμόμαστε ότι η προστασία των ματιών από τον ήλιο δεν πρέπει να αρχίζει μετά την ηλικία των 50 ετών, αλλά ήδη από τη νεαρή ηλικία. «Η απώλεια της όρασης από την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς είναι συχνά μη αναστρέψιμη. Υπάρχουν θεραπείες που μπορεί να την επιβραδύνουν μερικές φορές, αλλά δεν μπορούν να αποκαταστήσουν την κεντρική όραση. Επομένως είναι απαραίτητο να μην βγαίνουμε στον ήλιο χωρίς γυαλιά ηλίου και να κάνουμε τακτικά προληπτικές εξετάσεις των ματιών, ώστε να γίνει εγκαίρως αντιληπτό τυχόν πρόβλημα», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
Η προστασία των ματιών από την ηλιακή ακτινοβολία δεν αποτελεί απλώς μια καλοκαιρινή συνήθεια. Η χρήση ποιοτικών γυαλιών ηλίου με πιστοποιημένη προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία, σε συνδυασμό με ένα καπέλο με φαρδύ γείσο και την αποφυγή της άμεσης έκθεσης στον έντονο ήλιο, μπορούν να μειώσουν σημαντικά την επιβάρυνση των ευαίσθητων δομών του ματιού.
Εξίσου σημαντική είναι η πρόληψη μέσα από τους τακτικούς οφθαλμολογικούς ελέγχους, ιδιαίτερα όσο αυξάνεται η ηλικία ή όταν υπάρχουν παράγοντες κινδύνου. Η έγκαιρη διάγνωση μπορεί να συμβάλει στον καλύτερο έλεγχο πολλών οφθαλμολογικών παθήσεων και να βοηθήσει στη διατήρηση της όρασης για περισσότερα χρόνια.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ