Η εμμηνόπαυση δεν είναι ασθένεια, αλλά μια φυσιολογική μετάβαση στη ζωή της γυναίκας. Αυτό, όμως, δεν σημαίνει ότι οι αλλαγές που τη συνοδεύουν είναι πάντοτε ήπιες ή περιορίζονται στις εξάψεις. Η πτώση των οιστρογόνων μπορεί να επηρεάσει από τον ύπνο, τη διάθεση και τη σεξουαλική υγεία έως τα οστά και τη σύσταση του σώματος, ενώ για ορισμένες γυναίκες τα συμπτώματα είναι αρκετά έντονα ώστε να επηρεάζουν ουσιαστικά την καθημερινότητά τους. Την ίδια στιγμή, η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης επανέρχεται δυναμικά στη δημόσια συζήτηση, όχι μόνο ως μέσο αντιμετώπισης των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης, αλλά συχνά και υπό την ελκυστική υπόσχεση της «υγιούς γήρανσης». Πού τελειώνει, όμως, η επιστημονικά τεκμηριωμένη θεραπεία και πού αρχίζει η υπερβολή; Τι είναι οι λεγόμενες «βιοταυτόσημες» ορμόνες και γιατί δεν πρέπει να συγχέονται τα εγκεκριμένα φαρμακευτικά σκευάσματα με τα εξατομικευμένα γαληνικά παρασκευάσματα;
Η εμμηνόπαυση αποτελεί φυσιολογικό στάδιο της ζωής και συνοδεύεται από μείωση των γυναικείων ορμονών. Τι συμβαίνει, όμως, στον οργανισμό κατά την εμμηνόπαυση;
«Η απουσία έκκρισης μιας ορμόνης μπορεί να οφείλεται είτε σε κάποιο παθολογικό αίτιο είτε στη φυσιολογική εξέλιξη του οργανισμού με την πάροδο της ηλικίας. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η εμμηνόπαυση, κατά την οποία μειώνεται σταδιακά και τελικά διακόπτεται η παραγωγή των γυναικείων ορμονών.
Η ορμονική αυτή μεταβολή οδηγεί στη διακοπή της ωορρηξίας και συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές σε πολλά συστήματα του γυναικείου οργανισμού», αναφέρει ο κ. Χάρης Κανδηλώρος, Ενδοκρινολόγος, Διδάκτωρ & τ. Επιμελητής Πανεπιστημίου του Nancy, Επιστημονικός συνεργάτης Metropolitan General – Διαγνωστικών Κέντρων HealthSpot, και συνεχίζει αναλύοντας τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης, τους κινδύνους για την υγεία και τις ορμονικές θεραπευτικές επιλογές για την αντιμετώπισή τους.
Συμπτώματα της εμμηνόπαυσης
Οι περισσότερες γυναίκες εμφανίζουν συμπτώματα που επηρεάζουν, σε διαφορετικό βαθμό, την καθημερινότητά τους. Τα συχνότερα είναι:
-
Εξάψεις, λόγω διαταραχής του θερμορυθμιστικού κέντρου του υποθαλάμου.
-
Δυσπαρευνία (πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή), εξαιτίας της ατροφίας του κόλπου, της μειωμένης αιμάτωσης, της απώλειας ελαστικότητας και της μειωμένης φυσικής λίπανσης.
-
Ξηρότητα και απώλεια ελαστικότητας του δέρματος.
-
Μεταβολές στη διάθεση και στην ψυχολογία.
Πρώιμη εμμηνόπαυση και κίνδυνοι για την υγεία
Όταν η εμμηνόπαυση εμφανίζεται σε μικρότερη ηλικία, οι συνέπειες μπορεί να είναι σοβαρότερες και να περιλαμβάνουν:
-
Σαρκοπενία, δηλαδή επιτάχυνση της απώλειας μυϊκής μάζας.
-
Αυξημένο κίνδυνο οστεοπενίας και, στη συνέχεια, οστεοπόρωσης.
-
Αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Πόσο συχνά εμφανίζονται τα συμπτώματα της εμμηνόπαυσης;
Σήμερα, περίπου το 75% των γυναικών αναφέρει συμπτώματα κατά την εμμηνόπαυση, ενώ σχεδόν μία στις τρεις δηλώνει ότι αυτά επηρεάζουν σημαντικά την ποιότητα ζωής της.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι τη δεκαετία του 1940 τα ποσοστά καταγραφής εξάψεων κυμαίνονταν μεταξύ 25% και 45%, ενώ τη δεκαετία του 1960 μεταξύ 40% και 60%.
Η αύξηση αυτή πιθανόν σχετίζεται με τους σύγχρονους στρεσογόνους ρυθμούς ζωής, την αυξημένη συμμετοχή των γυναικών στην εργασία ή ακόμη και με το γεγονός ότι σήμερα οι γυναίκες εκφράζουν πιο ελεύθερα τα συμπτώματα που βιώνουν.
Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης (HRT)
Η σύγχρονη ιατρική διαθέτει αποτελεσματικές επιλογές για την αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της εμμηνόπαυσης μέσω της Ορμονικής Θεραπείας Υποκατάστασης (Hormone Replacement Therapy – HRT).
Τα σκευάσματα αυτά έχουν συγκεκριμένη μοριακή σύσταση και σταθερή περιεκτικότητα σε δραστική ουσία, ενώ είναι εγκεκριμένα από την Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων (Food and Drug Administration – FDA), αφού έχουν αξιολογηθεί σε κλινικές μελέτες.
Βιοταυτόσημη Ορμονική Θεραπεία (BHRT)
Τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί σημαντικά το ενδιαφέρον για τη Βιοταυτόσημη Ορμονική Θεραπεία Υποκατάστασης (Bioidentical Hormone Replacement Therapy – BHRT).
Οι βιοταυτόσημες ή βιοπανομοιότυπες ορμόνες, όπως η 17β-οιστραδιόλη και η μικροποιημένη προγεστερόνη, παράγονται μέσω χημικών μετατροπών φυτικών στερολών (diosgenin, stigmasterol και β-sitosterol).
Όταν πρόκειται για βιομηχανικά παραγόμενα σκευάσματα, αποτελούν προϊόντα εκτεταμένης επιστημονικής έρευνας και διαθέτουν έγκριση από τον FDA.
Εγκεκριμένα σκευάσματα βιοταυτόσημων ορμονών
Σκευάσματα οιστραδιόλης
Περιλαμβάνουν:
-
Estrace (δισκία και κολπική κρέμα)
-
Vivelle-Dot
-
Climara
-
Minivelle
-
Divigel
-
EstroGel
-
Elestrin
-
Evamist
-
Vagifem
-
Estring
Σκευάσματα μικροποιημένης προγεστερόνης
-
Prometrium
-
Crinone
-
Endometrin
Συνδυασμός οιστραδιόλης και προγεστερόνης
-
Bijuva
Compounded BHRT: Τα εξατομικευμένα γαληνικά σκευάσματα
Υπάρχουν επίσης μη βιομηχανικά παρασκευαζόμενα, εξατομικευμένα γαληνικά σκευάσματα (Compounded BHRT), τα οποία παρασκευάζονται σε φαρμακείο μετά από ιατρική συνταγή.
Τα γνωστότερα είναι:
-
Biest
-
Triest
-
Estriol Vaginal Cream
Σε ορισμένες χώρες χρησιμοποιούνται και σκευάσματα τεστοστερόνης, όπως τα Testosterone Pellets, τα οποία προς το παρόν δεν διατίθενται στην Ελλάδα.
Είναι ασφαλής η Βιοταυτόσημη Ορμονική Θεραπεία;
Η BHRT έγινε ιδιαίτερα γνωστή μέσα από δημόσιες αναφορές διασήμων όπως οι Angelina Jolie, Oprah Winfrey, Kim Cattrall και Suzanne Somers.
Ωστόσο, η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι πρέπει να γίνεται σαφής διάκριση μεταξύ των εγκεκριμένων βιομηχανικών σκευασμάτων BHRT και των εξατομικευμένων γαληνικών σκευασμάτων, τα οποία δεν έχουν περάσει από την ίδια αυστηρή διαδικασία αξιολόγησης.
Τι δείχνουν οι επιστημονικές μελέτες;
Μελέτη του Πανεπιστημίου Sapienza της Ρώμης έδειξε ότι περίπου το 80% των γυναικών εμφανίζει δυσπιστία απέναντι στα συμβατικά φάρμακα και είναι διατεθειμένο να πληρώσει περισσότερο για εξατομικευμένες θεραπείες, ακόμη και όταν αυτές δεν διαθέτουν το ίδιο επίπεδο επιστημονικής τεκμηρίωσης.
Η Βρετανική Εταιρεία Εμμηνόπαυσης (British Menopause Society – BMS) επισημαίνει ότι τα περισσότερα γαληνικά σκευάσματα δεν έχουν αξιολογηθεί σε κλινικές μελέτες υψηλής ποιότητας και ότι οι ισχυρισμοί για την αποτελεσματικότητά τους βασίζονται κυρίως στα δεδομένα των εγκεκριμένων φαρμάκων BHRT.
Παράλληλα, ανασκόπηση της Cochrane ανέδειξε τη σημαντική επίδραση του placebo, καθώς το 57% των γυναικών που λάμβαναν εικονικό φάρμακο παρουσίασε βελτίωση στις εξάψεις.
Τι αναφέρει το ACOG;
Το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων & Γυναικολόγων (American College of Obstetricians and Gynecologists – ACOG) έχει επισημάνει ότι σε αρκετά εξατομικευμένα σκευάσματα παρατηρούνται σημαντικές αποκλίσεις στη συγκέντρωση των δραστικών ουσιών, με έως και:
-
26% μικρότερη περιεκτικότητα σε οιστρογόνα.
-
31% μικρότερη περιεκτικότητα σε προγεστερόνη.
Επιπλέον, τα σκευάσματα τεστοστερόνης δεν συνιστώνται για τις περισσότερες γυναίκες λόγω ανεπαρκών επιστημονικών δεδομένων και πιθανών ανεπιθύμητων ενεργειών, όπως υπερτρίχωση και ακμή.
Έχει αντιγηραντική δράση η ορμονική θεραπεία;
Τα τελευταία χρόνια η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης προβάλλεται συχνά και ως θεραπεία με αντιγηραντική δράση.
Εφόσον η μείωση των ορμονών σχετίζεται με δερματικές αλλαγές, απώλεια μυϊκής μάζας, οστεοπόρωση και αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, μπορεί να θεωρηθεί ότι η θεραπεία συμβάλλει στην πρόληψη ορισμένων εκδηλώσεων της γήρανσης.
Ωστόσο, τα καλύτερα αποτελέσματα επιτυγχάνονται όταν η κατάλληλη φαρμακευτική αγωγή συνδυάζεται με:
-
Διατροφή πλούσια σε πρωτεΐνες και αντιοξειδωτικά.
-
Τακτική άσκηση ενδυνάμωσης.
-
Διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους.
-
Αποφυγή του καπνίσματος.
Συμπεράσματα
-
Η εμμηνόπαυση αποτελεί φυσιολογικό στάδιο της ζωής και συνοδεύεται από μείωση των γυναικείων ορμονών.
-
Η πρώιμη εμμηνόπαυση αυξάνει τον κίνδυνο εμφάνισης οστεοπόρωσης, σαρκοπενίας και καρδιαγγειακών νοσημάτων.
-
Οι εξάψεις και η κολπική ατροφία αποτελούν τις συχνότερες αιτίες μείωσης της ποιότητας ζωής κατά την κλιμακτήριο.
-
Η ορμονική θεραπεία υποκατάστασης αποτελεί αποτελεσματική θεραπευτική επιλογή όταν υπάρχει σωστή ιατρική ένδειξη.
-
Τα εγκεκριμένα βιοταυτόσημα φαρμακευτικά σκευάσματα διαθέτουν επιστημονική τεκμηρίωση, ενώ τα εξατομικευμένα γαληνικά σκευάσματα δεν έχουν αξιολογηθεί με την ίδια αυστηρότητα.
-
Η επιλογή θεραπείας πρέπει να γίνεται εξατομικευμένα, μετά από αναλυτική ενημέρωση για τα οφέλη και τους πιθανούς κινδύνους.
-
Η πρόληψη της σαρκοπενίας και της οστεοπενίας απαιτεί συνδυασμό σωστής διατροφής, επαρκούς πρόσληψης πρωτεϊνών, άσκησης με αντιστάσεις και, όπου ενδείκνυται, κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής.
Η συζήτηση γύρω από την ορμονική θεραπεία στην εμμηνόπαυση έχει μετακινηθεί τα τελευταία χρόνια από το δίλημμα «ναι ή όχι στις ορμόνες» σε ένα πολύ πιο ουσιαστικό ερώτημα: ποια γυναίκα μπορεί να ωφεληθεί, με ποια θεραπεία, σε ποια χρονική στιγμή και υπό ποιες προϋποθέσεις. Η HRT μπορεί να αποτελέσει σημαντική θεραπευτική επιλογή για κατάλληλα επιλεγμένες γυναίκες, δεν αποτελεί όμως καθολική λύση ούτε «ελιξίριο νεότητας». Η ηλικία, ο χρόνος που έχει μεσολαβήσει από την εμμηνόπαυση, η ένταση των συμπτωμάτων, το ατομικό και οικογενειακό ιστορικό και οι πιθανοί παράγοντες κινδύνου πρέπει να συνεκτιμώνται πριν από οποιαδήποτε απόφαση. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στον όρο «βιοταυτόσημες ορμόνες», καθώς το γεγονός ότι ένα σκεύασμα χαρακτηρίζεται βιοταυτόσημο δεν σημαίνει αυτομάτως ότι είναι ασφαλέστερο ή αποτελεσματικότερο. Η εμμηνόπαυση, τελικά, δεν χρειάζεται ούτε να αντιμετωπίζεται ως νόσος ούτε να υποβαθμίζεται ως κάτι που μια γυναίκα «απλώς πρέπει να υπομείνει». Χρειάζεται σωστή ενημέρωση, εξατομικευμένη ιατρική αξιολόγηση και επιλογές που βασίζονται στις πραγματικές ανάγκες κάθε γυναίκας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ