Η ψυχική υγεία αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της συνολικής υγείας και επηρεάζει την καθημερινότητα, τις ανθρώπινες σχέσεις και την ποιότητα ζωής. Η ανάγκη για ψυχολογική υποστήριξη δεν αφορά αποκλειστικά όσους αντιμετωπίζουν κάποια ψυχιατρική διαταραχή, αλλά και ανθρώπους που βιώνουν έντονες ψυχοπιεστικές καταστάσεις, κοινωνικές δυσκολίες ή προβλήματα εξάρτησης.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, που τιμάται κάθε χρόνο στις 10 Οκτωβρίου, ο Εθνικός Οργανισμός Πρόληψης και Αντιμετώπισης Εξαρτήσεων (ΕΟΠΑΕ) αναδεικνύει τη σημασία της πρόληψης, της έγκαιρης παρέμβασης και της ολοκληρωμένης φροντίδας, υπογραμμίζοντας ότι η πρόσβαση σε υπηρεσίες ψυχικής υγείας πρέπει να διασφαλίζεται χωρίς στιγματισμό και αποκλεισμούς.
Σύμφωνα με τον Οργανισμό, η φροντίδα της ψυχικής υγείας δεν περιορίζεται στην αντιμετώπιση μιας διαγνωσμένης ψυχιατρικής διαταραχής. Αφορά επίσης τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίζει ένας άνθρωπος στην προσωπική, οικογενειακή και κοινωνική του ζωή, καθώς και τις καταστάσεις που επηρεάζουν την καθημερινή του λειτουργικότητα.
Η σχέση ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων
Η σύνδεση μεταξύ ψυχικής υγείας και εξαρτήσεων αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό πεδίο φροντίδας, καθώς οι ανάγκες των ανθρώπων που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξάρτησης συχνά εκτείνονται πέρα από την ίδια την εξαρτητική συμπεριφορά.
Η χρήση ουσιών και άλλες μορφές εξάρτησης μπορεί να συνδέονται με ψυχικές δυσκολίες, τραυματικές εμπειρίες, οικογενειακές και κοινωνικές πιέσεις ή καταστάσεις αποκλεισμού. Οι παράγοντες αυτοί ενδέχεται να επιβαρύνουν την ψυχική υγεία και να αυξήσουν την ευαλωτότητα των ανθρώπων που βρίσκονται αντιμέτωποι με τέτοιες δυσκολίες.
Παράλληλα, ορισμένα άτομα με προβλήματα εξάρτησης αντιμετωπίζουν και συνυπάρχουσες ψυχιατρικές διαταραχές, γεγονός που καθιστά αναγκαία την παροχή συντονισμένης και εξατομικευμένης υποστήριξης.
Όπως επισημαίνει ο ΕΟΠΑΕ, η αντιμετώπιση των εξαρτήσεων χρειάζεται να λαμβάνει υπόψη το σύνολο των αναγκών του ανθρώπου και όχι να περιορίζεται αποκλειστικά στη διακοπή της χρήσης ή στη διαχείριση της εξαρτητικής συμπεριφοράς.
Πρόληψη, θεραπεία και κοινωνική επανένταξη
Στο πλαίσιο της ανθρωποκεντρικής προσέγγισης που προωθεί ο ΕΟΠΑΕ, η πρόληψη, η έγκαιρη παρέμβαση, η θεραπεία, η μείωση της βλάβης και η κοινωνική επανένταξη αποτελούν αλληλένδετους τομείς υποστήριξης.
Η προσέγγιση αυτή αναγνωρίζει ότι η θεραπευτική πορεία ενός ανθρώπου με προβλήματα εξάρτησης μπορεί να περιλαμβάνει διαφορετικές ανάγκες και στάδια, στα οποία η ψυχική υγεία διαδραματίζει ουσιαστικό ρόλο.
Για την κάλυψη αυτών των αναγκών, ο Οργανισμός αναφέρει ότι λειτουργεί θεραπευτικά προγράμματα και υπηρεσίες που περιλαμβάνουν Θεραπευτικές Κοινότητες, Μονάδες Ολοκληρωμένης Θεραπείας της Εξάρτησης, Μονάδες Εξωτερικής Παρακολούθησης και Εσωτερικής Διαμονής, καθώς και δομές αποτοξίνωσης (Detox).
Παράλληλα, παρέχονται υπηρεσίες μέσω Κινητών Μονάδων και παρεμβάσεων Streetwork, δομών Μείωσης της Βλάβης, υπηρεσιών Πρόληψης και δομών Κοινωνικής Επανένταξης.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται και στις ειδικές δομές Διπλής Διάγνωσης, οι οποίες απευθύνονται σε ανθρώπους που αντιμετωπίζουν προβλήματα εξάρτησης και παράλληλα παρουσιάζουν ψυχιατρική συννοσηρότητα.
Μέσα από τις παραπάνω υπηρεσίες, ο ΕΟΠΑΕ επιδιώκει την παροχή συμβουλευτικής και ψυχολογικής υποστήριξης, εντάσσοντας τη φροντίδα της ψυχικής υγείας στη συνολική θεραπευτική αντιμετώπιση.
Η αναζήτηση βοήθειας και η καταπολέμηση του στιγματισμού
Ένα από τα βασικά μηνύματα του ΕΟΠΑΕ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας, αφορά την ανάγκη αντιμετώπισης των προκαταλήψεων που εξακολουθούν να συνοδεύουν τις ψυχικές δυσκολίες και τις εξαρτήσεις.
Ο φόβος της κοινωνικής απόρριψης και ο στιγματισμός μπορούν να αποτελέσουν εμπόδια στην αναζήτηση υποστήριξης, καθιστώντας ακόμη σημαντικότερη την ενίσχυση της ενημέρωσης και της πρόσβασης σε κατάλληλες υπηρεσίες φροντίδας.
Ο Οργανισμός υπογραμμίζει ότι κάθε άνθρωπος πρέπει να έχει τη δυνατότητα να εκφράζει ανοιχτά τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει και να αναζητά βοήθεια, χωρίς φόβο, διακρίσεις ή αποκλεισμό.
Στο πλαίσιο αυτό, ο ΕΟΠΑΕ και τα επιστημονικά στελέχη του συνεχίζουν τις προσπάθειες υποστήριξης της ψυχικής υγείας των ανθρώπων με προβλήματα εξάρτησης, καθώς και όσων έχουν ανάγκη από φροντίδα και καθοδήγηση.
Το κεντρικό μήνυμα της ανακοίνωσης συνοψίζεται σε μια ουσιαστική υπενθύμιση:
«Το να ζητά κανείς βοήθεια δεν είναι αδυναμία. Είναι ένα σημαντικό βήμα φροντίδας του εαυτού του.»
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ