Η υγεία των οστών αποτελεί έναν από τους πιο καθοριστικούς παράγοντες για τη διατήρηση της ποιότητας ζωής σε κάθε ηλικία. Ωστόσο, συχνά παραμελείται μέχρι να εμφανιστούν τα πρώτα προβλήματα. Από την παιδική ηλικία έως τα βαθιά γεράματα, η σωστή διατροφή, η άσκηση και οι καθημερινές συνήθειες διαδραματίζουν κρίσιμο ρόλο στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας και στην πρόληψη σοβαρών παθήσεων, όπως η οστεοπόρωση. Τι επηρεάζει τελικά την αντοχή των οστών και ποιες πρακτικές μπορούν να τα προστατεύσουν αποτελεσματικά;
Τα οστά αποτελούν έναν ζωντανό ιστό που ανανεώνεται και μεταβάλλεται διαρκώς στη διάρκεια της ζωής. Η διατήρηση της καλής οστικής υγείας είναι καθοριστικής σημασίας για έναν ενεργό, αυτόνομο και ποιοτικό τρόπο ζωής σε όλες τις ηλικίες.
Καθώς με την πάροδο του χρόνου τα οστά εξασθενούν και αυξάνεται ο κίνδυνος εμφάνισης παθήσεων όπως η οστεοπόρωση, η φροντίδα τους πρέπει να ξεκινά από τη γέννηση και να συνεχίζεται μέχρι τα βαθιά γεράματα. Με σωστές επιλογές και πρόληψη, είναι εφικτό να περιοριστεί η μείωση της οστικής ποιότητας, διατηρώντας τη λειτουργικότητα και την ευεξία.
Οστεοπενία και οστεοπόρωση: Πώς προκύπτουν
«Παθήσεις όπως η οστεοπενία και η οστεοπόρωση προκαλούνται όταν η παραγωγή του οστού υπολείπεται της οστικής απώλειας, όταν δηλαδή το σώμα αποσυνθέτει το παλιό οστό πιο γρήγορα από ό,τι μπορεί να το αντικαταστήσει με νέο. Συνέπεια αυτής της διαδικασίας είναι η μείωση της πυκνότητας και της ποιότητάς του, που αυξάνει τον κίνδυνο καταγμάτων από μηδαμινές αιτίες, όπως ένα απλό χτύπημα ή μια πτώση εξ ιδίου ύψους. Το ισχίο είναι η πιο επιρρεπής και η συχνότερα πληττόμενη άρθρωση των κάτω άκρων», εξηγεί ο διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και εξειδικευμένος στις αρθροπλαστικές ισχίου & γόνατος Ορθοπεδικός Χειρουργός Δρ Αθανάσιος Τσουτσάνης.
Παράγοντες που επηρεάζουν την οστική υγεία
«Βασικοί λόγοι για την αποδυνάμωση της δομής των οστών, είναι η μειωμένη ικανότητα απορρόφησης ασβεστίου, φωσφορικού άλατος και άλλων μετάλλων, όπως και βιταμινών, όπως η D, τα οποία είναι πολύ σημαντικά στοιχεία για τη διατήρηση της αντοχής τους. Επίσης, επιβαρυντικές είναι ορισμένες ορμονικές διαταραχές, κάποια φάρμακα αλλά και μερικοί παράγοντες του τρόπου ζωής, όπως η έλλειψη σωματικής άσκησης, η κακή διατροφή, το κάπνισμα και η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ.
Υπάρχουν, ωστόσο, τρόποι επιβράδυνσης της απώλειας της οστικής πυκνότητας και διατήρησης της υγείας τους για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Παρότι υπάρχουν βασικές αρχές που πρέπει να εφαρμόζονται από την αρχή της ζωής έως τα βαθιά γεράματα, κάθε ηλικία έχει τις δικές της ιδιαιτερότητες», επισημαίνει.
Από τη γέννηση έως την τρίτη ηλικία: Βασικοί πυλώνες προστασίας
Διατροφή
Η ισορροπημένη διατροφή και η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους συμβάλλουν σημαντικά στην πρόληψη οστικών προβλημάτων.
Περίπου το 50% της σύστασης των οστών αποτελείται από πρωτεΐνη, καθώς τα αμινοξέα που περιέχει συμβάλλουν στη διατήρηση της δομής τους. Το ασβέστιο αποτελεί βασικό θρεπτικό στοιχείο, καθώς είναι το κύριο μέταλλο των οστών.
Το κρέας παρέχει κολλαγόνο που συμβάλλει στην ανάπτυξη του οστικού ιστού, ενώ τα λιπαρά ψάρια προσφέρουν ωμέγα-3 λιπαρά οξέα που βοηθούν στη μείωση της οστικής απώλειας.
Τα λαχανικά είναι εξίσου απαραίτητα, καθώς:
-
παρέχουν βιταμίνη C, που ενισχύει τη δημιουργία οστικών κυττάρων
-
περιέχουν βιταμίνη Κ, που συμβάλλει στην παραγωγή οστεοκαλσίνης
-
προσφέρουν μαγνήσιο, που βοηθά στη σωστή αξιοποίηση της βιταμίνης D
-
περιέχουν ψευδάργυρο, που ενισχύει τη δημιουργία οστού
-
παρέχουν βιταμίνη D, απαραίτητη για την απορρόφηση ασβεστίου
-
συμβάλλουν με βιταμίνη Β12 στη διατήρηση της οστικής πυκνότητας
Άσκηση
Η ενδυνάμωση των μυών συμβάλλει στην υποστήριξη των οστών και μειώνει τις επιβαρύνσεις που δέχονται.
Η άσκηση με βάρη ή υψηλής έντασης:
-
ενισχύει τον σχηματισμό νέου οστού στα παιδιά
-
περιορίζει την απώλεια οστικής μάζας στους ηλικιωμένους
Η οστική πυκνότητα επηρεάζεται άμεσα από τα μηχανικά φορτία που ασκούνται στα οστά μέσω της άσκησης.
Έκθεση στον ήλιο
Η ηλιακή ακτινοβολία αποτελεί βασική πηγή βιταμίνης D, καθώς ενεργοποιεί τη σύνθεσή της στο δέρμα.
Η ανεπαρκής έκθεση στον ήλιο δυσχεραίνει την απορρόφηση ασβεστίου. Συνιστάται καθημερινή, σύντομη έκθεση στον ήλιο, αποφεύγοντας τις ώρες έντονης ακτινοβολίας και με χρήση αντηλιακού.
Σωματικό βάρος
Η διατήρηση σταθερού και υγιούς βάρους συμβάλλει στη διατήρηση της οστικής υγείας.
Αντίθετα, οι επαναλαμβανόμενες αυξομειώσεις βάρους (δίαιτες «γιο-γιο») έχουν αρνητικές επιπτώσεις, καθώς:
-
η απώλεια βάρους συνοδεύεται από απώλεια οστικής μάζας
-
η επαναπρόσληψη κιλών αποκαθιστά κυρίως το λίπος και όχι το οστό
Τanto το χαμηλό όσο και το αυξημένο σωματικό βάρος σχετίζονται με μειωμένη οστική πυκνότητα, μέσω διαφορετικών μηχανισμών (ορμονικών, διατροφικών ή μεταβολικών).
Κάπνισμα και αλκοόλ
Το κάπνισμα αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για οστεοπόρωση, καθώς επηρεάζει αρνητικά τον οστικό μεταβολισμό.
Οι καπνιστές:
-
έχουν περίπου 25% υψηλότερο κίνδυνο καταγμάτων
-
εμφανίζουν σχεδόν διπλάσιο κίνδυνο κατάγματος ισχίου
Στις γυναίκες, το κάπνισμα μπορεί να επισπεύσει την εμμηνόπαυση κατά 1,5–2 χρόνια, αυξάνοντας τον κίνδυνο οστικών παθήσεων.
Κρίσιμες περίοδοι για τα οστά
Εμμηνόπαυση
Κατά την περιεμμηνόπαυση, η μείωση των οιστρογόνων και της προγεστερόνης οδηγεί σε ταχύτερη απώλεια ασβεστίου και μετάλλων από τα οστά.
Κατά μέσο όρο, οι γυναίκες μπορεί να χάσουν έως και 10% της οστικής μάζας στα πρώτα πέντε χρόνια της εμμηνόπαυσης.
Παράλληλα, μετά τα 50 αυξάνονται οι πιθανότητες εμφάνισης διαταραχών του θυρεοειδούς, οι οποίες επηρεάζουν την οστική υγεία. Ο υπερθυρεοειδισμός ενισχύει την οστική αποδόμηση, ενώ και ορισμένες θεραπείες μπορεί να επιδράσουν αρνητικά.
Τρίτη ηλικία
Με την ηλικία αυξάνεται η πιθανότητα εμφάνισης νοσημάτων (όπως καρκίνος μαστού ή προστάτη), των οποίων οι θεραπείες ενδέχεται να επηρεάσουν την οστική πυκνότητα.
Επιπλέον, η χρήση κορτικοστεροειδών για χρόνιες παθήσεις (π.χ. ρευματοειδής αρθρίτιδα, ΧΑΠ) μπορεί, όταν είναι μακροχρόνια, να οδηγήσει σε μείωση της οστικής μάζας.
Σύγχρονες λύσεις για κατάγματα ισχίου
«Επειδή κάθε άτομο έχει τις δικές τους ανάγκες και παθήσεις, καλό είναι να συμβουλεύεστε τον γιατρό σας σχετικά με τις αλλαγές που θα μπορούσαν να γίνουν για να βελτιώσετε την υγεία των οστών σας και για τα φάρμακα που θα μπορούσαν να σας βοηθήσουν.
Όταν αυτά παύουν να βοηθούν, ο κίνδυνος κατάγματος αυξάνεται κατακόρυφα. Τα κατάγματα ισχίου και δη τα κατάγματα της κεφαλής του μοιραίου οστού (υποκεφαλικά κατάγματα) είναι πολύ συχνά στους ηλικιωμένους και μοναδικός τρόπος να επανέλθουν οι ασθενείς στην πρότερή τους κατάσταση είναι να υποβληθούν σε ολική ή ημιολική αρθροπλαστική ισχίου.
Οι σύγχρονες τεχνικές αντικατάστασης της άρθρωσης επιτρέπουν ακόμα και σε άτομα μεγάλης ηλικίας να επιστρέψουν στο επίπεδο δραστηριότητας που είχαν πριν από το κάταγμα και την επέμβαση. Η αρθροπλαστική ισχίου πρόσθιας προσπέλασης (AMIS) αποδεδειγμένα προσφέρει συντομότερη νοσηλεία και ταχύτερη επάνοδο, αφού γίνεται μέσω μικρότερων τομών, χωρίς να κόβονται άλλοι ιστοί μέχρι να φτάσει ο χειρουργός στην άρθρωση και να την αντικαταστήσει. Αυτοί απωθούνται, ελαχιστοποιώντας τον κίνδυνο αιμορραγίας και μετεγχειρητικού πόνου. Η δε διατήρηση του αρθρικού θύλακα βελτιώνει τη σταθερότητα της άρθρωσης μετεγχειρητικά», καταλήγει ο δρ Τσουτσάνης.
Η φροντίδα των οστών δεν αφορά μόνο την τρίτη ηλικία, αλλά αποτελεί μια διαρκή διαδικασία που ξεκινά από νωρίς και συνοδεύει τον άνθρωπο σε όλη τη διάρκεια της ζωής του. Η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, η πρόληψη και η έγκαιρη ιατρική καθοδήγηση μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη διατήρηση της οστικής υγείας και στη μείωση του κινδύνου σοβαρών επιπλοκών. Η ενημέρωση και η ευαισθητοποίηση γύρω από το θέμα αποτελούν το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για μια πιο δυνατή και ενεργή καθημερινότητα.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ