Το κάπνισμα είναι ευρέως γνωστό για τις επιπτώσεις του στο αναπνευστικό και το καρδιαγγειακό σύστημα. Ωστόσο, λιγότερο γνωστή στο ευρύ κοινό είναι η σημαντική του επίδραση στην υγεία των οστών. Νεότερα επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι η συνήθεια αυτή μπορεί να αυξήσει αισθητά τον κίνδυνο καταγμάτων — ιδιαίτερα σε ευάλωτες ομάδες, όπως οι ηλικιωμένες γυναίκες. Πόσο σοβαρός είναι τελικά αυτός ο κίνδυνος και σε ποιον βαθμό μπορεί να αναστραφεί με τη διακοπή του καπνίσματος;
Τα άτομα που καπνίζουν έχουν αυξημένη πιθανότητα να υποστούν κατάγματα σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος, σε σύγκριση με όσους δεν κάπνισαν ποτέ ή έχουν διακόψει τη συνήθεια. Ωστόσο, ο κίνδυνος αυτός φαίνεται πως μπορεί να μειωθεί, τουλάχιστον εν μέρει, εφόσον το κάπνισμα διακοπεί έγκαιρα.
Ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον παρουσιάζει η επίδραση του καπνίσματος στις ηλικιωμένες γυναίκες — μια ομάδα με αυξημένη ευαλωτότητα σε κατάγματα, κυρίως λόγω οστεοπόρωσης. Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη από τη Σουηδία, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Bone and Mineral Research, οι γυναίκες μεγαλύτερης ηλικίας που καπνίζουν διατρέχουν σημαντικά υψηλότερο κίνδυνο καταγμάτων σε σύγκριση με όσες δεν κάπνισαν ποτέ.
Οι πρώην καπνίστριες εμφανίζουν επίσης αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων, συμπεριλαμβανομένων των σοβαρών οστεοπορωτικών καταγμάτων, αν και σε μικρότερο βαθμό από τις ενεργές καπνίστριες. Αξιοσημείωτο είναι ότι δεν παρατηρήθηκε αυξημένος κίνδυνος κατάγματος ισχίου στις γυναίκες που είχαν διακόψει το κάπνισμα, σε σύγκριση με εκείνες που δεν κάπνισαν ποτέ — εύρημα που υπογραμμίζει τη σημασία της διακοπής ακόμη και σε μεγαλύτερη ηλικία.
«Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση που χαρακτηρίζεται από φθορά των οστών και μειωμένη πυκνότητά τους, μεταβολές που τα καθιστά πιο εύθραυστα και επιρρεπή σε κατάγματα. Κάθε χρόνο συμβαίνουν περισσότερα από 8,9 εκατομμύρια κατάγματα παγκοσμίως λόγω αυτής της πάθησης και με τη γήρανση του πληθυσμού ο αριθμός αναμένεται να αυξηθεί τα προσεχή χρόνια. Το ετήσιο δε κόστος της εκτιμάται σε 57 δισεκατομμύρια ευρώ σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Όταν ένα άτομο σπάσει ένα οστό, βιώνει χρόνιο πόνο, κινδυνεύει από αδυναμία αυτοεξυπηρέτησης, έχει μειωμένη ποιότητα ζωής και αντιμετωπίζει υψηλότερο κίνδυνο θανάτου. Τα ηλικιωμένα άτομα και οι μετεμμηνοπαυσιακές γυναίκες παρουσιάζουν τα μεγαλύτερα ποσοστά οστεοπόρωσης και συνεπώς κίνδυνο καταγμάτων. To κάπνισμα περιλαμβάνεται στους τροποποιήσιμους παράγοντες κινδύνου, η διακοπή του οποίου θα μπορούσε να μειώσει κατά ένα ποσοστό τον αριθμό τους», εξηγεί ο Χειρουργός Ορθοπεδικός, επικεφαλής του Τμήματος Επανορθωτικής & Ελάχιστα Επεμβατικής Χειρουργικής Ισχίου – Γόνατος της Osteon Orthopedic & Spine Clinic Δρ Βασίλειος Σακελλαρίου.
Τα δεδομένα της μελέτης
Για τη διερεύνηση της επίδρασης του καπνίσματος, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο του Γκέτεμποργκ ανέλυσαν στοιχεία από 3.024 γυναίκες ηλικίας 75–80 ετών. Κατά την έναρξη της μελέτης, οι συμμετέχουσες δήλωσαν την καπνιστική τους κατάσταση: ενεργές καπνίστριες (5,2%), πρώην καπνίστριες (44,4%) και γυναίκες που δεν είχαν καπνίσει ποτέ (50,4%).
Οι συμμετέχουσες υποβλήθηκαν σε εξειδικευμένες εξετάσεις, όπως μέτρηση οστικής πυκνότητας με τη μέθοδο διπλής ενεργειακής απορρόφησης (DXA) και περιφερική ποσοτική αξονική τομογραφία υψηλής ανάλυσης, καθώς και σε δοκιμασίες φυσικής κατάστασης.
Τα ευρήματα έδειξαν ότι οι ενεργές καπνίστριες είχαν χαμηλότερη οστική πυκνότητα τόσο στον αυχένα του μηριαίου οστού όσο και στο σύνολο του ισχίου, καθώς και χαμηλότερη ποιότητα δοκιδωτού οστού, σε σύγκριση με τις άλλες ομάδες.
Παράλληλα, οι γυναίκες που συνέχιζαν να καπνίζουν εμφάνιζαν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων — ιδιαίτερα ισχίου — ενώ παρουσίαζαν και χαμηλότερη ταχύτητα βάδισης, παράγοντα που συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο πτώσεων.
Αντίθετα, όσες είχαν διακόψει το κάπνισμα για 5–10 έτη εμφάνιζαν περίπου τον μισό κίνδυνο κατάγματος σε σύγκριση με τις ενεργές καπνίστριες. Μάλιστα, κάθε επιπλέον έτος αποχής από το κάπνισμα σχετιζόταν με περαιτέρω μείωση του κινδύνου.
Πώς επηρεάζει το κάπνισμα τα οστά
Η επίδραση του καπνίσματος στην οστική υγεία είναι πολυπαραγοντική και περιλαμβάνει σύνθετους βιολογικούς μηχανισμούς. Μεταξύ άλλων, επηρεάζει:
• το σωματικό βάρος
• τη σχέση παραθορμόνης και βιταμίνης D
• τις ορμόνες των επινεφριδίων και του φύλου
• το οξειδωτικό στρες στους οστικούς ιστούς
Παράλληλα, επηρεάζει άμεσα τη διαδικασία σχηματισμού και αγγείωσης των οστών (οστεογένεση και αγγειογένεση), οδηγώντας σε διαταραχή της ισορροπίας του οστικού μεταβολισμού. Το αποτέλεσμα είναι η αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης οστεοπόρωσης και καταγμάτων.
Κατάγματα ισχίου και θεραπευτική αντιμετώπιση
«Τα περισσότερα κατάγματα ισχίου συμβαίνουν είτε στον αυχένα του μηριαίου οστού, ακριβώς κάτω από τη μηριαία κεφαλή, είτε στη μεσοτροχαντήρια περιοχή, η οποία βρίσκεται λίγο πιο κάτω από την άρθρωση του ισχίου, στο τμήμα του άνω μηριαίου οστού που προεξέχει προς τα έξω. Η διαχείριση αυτών περιλαμβάνει έναν συνδυασμό άμεσης χειρουργικής αποκατάστασης, φυσικοθεραπειών και φαρμακευτικής αγωγής.
Η σοβαρότητα και η θέση του κατάγματος προσδιορίζει το είδος της χειρουργικής επέμβασης. Επιλογές αποτελούν η εσωτερική σταθεροποίηση, η ημι-αρθροπλαστική (αντικατάσταση μόνο της μηριαίας κεφαλής), η οποία ενδείκνυται ειδικά για τους ηλικιωμένους ασθενείς και η ολική αρθροπλαστική ισχίου, κατά την οποία γίνεται πλήρης αντικατάσταση του ισχίου με τεχνητή άρθρωση.
Πρόκειται για επεμβάσεις με εξαιρετικά αποτελέσματα ακόμα και σε άτομα άνω των 80 ετών, όταν γίνονται με ελάχιστα επεμβατικές μεθόδους, όπως η MicroHip, και τεχνικές υποστηρικτικής παρακολούθησης με τη βοήθεια ρομποτικής και άλλων σύγχρονων εργαλείων, οι οποίες προσφέρουν ταχύτερη ανάρρωση και λιγότερες επιπλοκές.
Στα άτομα τρίτης ηλικίας ένα κάταγμα οστού μπορεί να είναι η αρχή πιο σοβαρών προβλημάτων υγείας και να οδηγήσει σε μακροχρόνια αναπηρία. Παρότι οι πτώσεις είναι ο συχνότερος λόγος, ένα οστό μπορεί να σπάσει ακόμα και από υπερβολική χρήση ή επαναλαμβανόμενες κινήσεις.
Οι ηλικιωμένοι δεν έχουν την ίδια ικανότητα επούλωσης με τους νεότερους. Σημαντικό ποσοστό δυσκολεύονται να ζήσουν ανεξάρτητα μετά από ένα κάταγμα ισχίου και γι’ αυτό η πρόληψη είναι ιδιαίτερα σημαντική.
Αφού λοιπόν η διακοπή του καπνίσματος αναστρέφει τον κίνδυνο ακόμα και σε προχωρημένες ηλικίες, οι καπνίστριες αλλά και οι άνδρες καπνιστές θα πρέπει να επαναπροσδιορίσουν τη σχέση τους με το κάπνισμα όσο το δυνατόν συντομότερα», καταλήγει ο Δρ Σακελλαρίου.
Τα επιστημονικά ευρήματα αναδεικνύουν με σαφήνεια ότι το κάπνισμα δεν επηρεάζει μόνο την καθημερινή υγεία, αλλά και τη μακροχρόνια ανθεκτικότητα του σκελετικού συστήματος. Η αυξημένη πιθανότητα καταγμάτων, ιδίως σε μεγαλύτερες ηλικίες, καθιστά τη διακοπή του καπνίσματος ένα ουσιαστικό βήμα πρόληψης. Ακόμη και μετά από χρόνια, η εγκατάλειψη της συνήθειας μπορεί να μειώσει τον σχετικό κίνδυνο και να συμβάλει στη διατήρηση της κινητικότητας, της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής. Σε κάθε περίπτωση, η ενημέρωση και η έγκαιρη αλλαγή συνηθειών παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τη συνολική υγεία.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ