Το πρήξιμο, ο πόνος και το αίσθημα βάρους στο πόδι μπορεί να επιμένουν ακόμη και μετά την αντιμετώπιση μιας εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης. Πού οφείλεται το μεταθρομβωτικό σύνδρομο, ποιοι ασθενείς κινδυνεύουν περισσότερο και ποιες είναι οι δυνατότητες πρόληψης και θεραπείας;
Η εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση αποτελεί μια σοβαρή αγγειακή πάθηση, η οποία απαιτεί έγκαιρη διάγνωση και κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση. Ωστόσο, η υποχώρηση του οξέος επεισοδίου δεν σημαίνει πάντοτε ότι το φλεβικό σύστημα έχει επανέλθει πλήρως στη φυσιολογική του λειτουργία.
Σε ορισμένους ασθενείς, συμπτώματα όπως το οίδημα, ο πόνος και το αίσθημα βάρους στο πόδι μπορεί να παραμένουν για μήνες ή ακόμη και χρόνια. Η κατάσταση αυτή ενδέχεται να σχετίζεται με το μεταθρομβωτικό σύνδρομο, μια χρόνια επιπλοκή της εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης, η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα και την ποιότητα ζωής.
Η αναγνώριση των συμπτωμάτων και η κατάλληλη παρακολούθηση έχουν ιδιαίτερη σημασία, καθώς η βαρύτητα της πάθησης διαφέρει από ασθενή σε ασθενή.
Τι είναι το μεταθρομβωτικό σύνδρομο;
Πολλοί ασθενείς που έχουν αντιμετωπίσει επιτυχώς μια εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση διαπιστώνουν, μήνες αργότερα, ότι το πόδι τους εξακολουθεί να πρήζεται, να πονά και να βαραίνει, παρότι ο θρόμβος έχει υποχωρήσει και τα αντιπηκτικά έχουν σταματήσει. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται μεταθρομβωτικό σύνδρομο και αφορά ένα σημαντικό ποσοστό των ασθενών.
«Πρόκειται για τη χρόνια επιπλοκή που εγκαθίσταται στο πάσχον άκρο μετά από φλεβική θρόμβωση. Ουσιαστικά αποτελεί μια μορφή χρόνιας φλεβικής ανεπάρκειας που προκλήθηκε από τη βλάβη που άφησε πίσω του ο θρόμβος. Δεν σημαίνει ότι υπάρχει νέα θρόμβωση, αλλά ότι το φλεβικό σύστημα δεν επανήλθε ποτέ πλήρως στην αρχική του λειτουργία», εξηγεί ο κ. Κωνσταντίνος Ξηρομερίτης, Αγγειοχειρουργός, Διευθυντής Δ´ Αγγειοχειρουργικής Κλινικής-Eνδοαυλικό Laser Φλεβικών Παθήσεων, Metropolitan General και συνεχίζει:
Γιατί εμφανίζεται μετά από θρόμβωση;
Δύο μηχανισμοί δρουν συνδυαστικά και εξηγούν την επιμονή των συμπτωμάτων:
-
Βλάβη των βαλβίδων: Η φλεγμονή που συνοδεύει τον θρόμβο καταστρέφει τις ευαίσθητες βαλβίδες της φλέβας. Αυτές δεν αναγεννώνται, με αποτέλεσμα το αίμα να παλινδρομεί προς τα κάτω αντί να επιστρέφει προς την καρδιά.
-
Υπολειπόμενη απόφραξη: Ακόμη και μετά τη διάλυση του θρόμβου, το τοίχωμα της φλέβας παραμένει συχνά παχυσμένο και στενωμένο, δημιουργώντας μόνιμο εμπόδιο στη ροή.
Το συνδυαστικό αποτέλεσμα είναι η αύξηση της πίεσης μέσα στις φλέβες του ποδιού, το οποίο αποτελεί τη λεγόμενη φλεβική υπέρταση, η οποία ευθύνεται για όλα τα συμπτώματα.
Πόσο συχνό είναι και πότε εκδηλώνεται
Το μεταθρομβωτικό σύνδρομο εμφανίζεται σε ποσοστό που κυμαίνεται περίπου από 20% έως 50% των ασθενών μετά από εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση των κάτω άκρων. Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων εκδηλώνεται μέσα στα πρώτα δύο χρόνια, με τον πρώτο χρόνο να είναι το κρισιμότερο διάστημα. Σε περίπου 5–10% των ασθενών η μορφή είναι σοβαρή και μπορεί να οδηγήσει σε φλεβικό έλκος.
Συμπτώματα και βαθμοί βαρύτητας
Ήπια μορφή
Τυπικές ενδείξεις αποτελούν το αίσθημα βάρους και κόπωσης στο πόδι στο τέλος της ημέρας, το ήπιο οίδημα που υποχωρεί με την ανάπαυση, καθώς και οι περιστασιακές κράμπες.
Μέτρια μορφή
Στα συνήθη συμπτώματα περιλαμβάνονται το επίμονο οίδημα, ο πόνος κατά το βάδισμα, η εμφάνιση δευτεροπαθών κιρσών, η καστανή χρώση του δέρματος στον αστράγαλο (αιμοσιδήρωση), καθώς και οι εκζεματοειδείς αλλοιώσεις.
Σοβαρή μορφή
Στα προχωρημένα συμπτώματα περιλαμβάνονται η σκλήρυνση του δέρματος και του υποδόριου ιστού (λιποδερματοσκλήρυνση), ο έντονος πόνος ακόμη και σε κατάσταση ηρεμίας, καθώς και η εμφάνιση άτονου φλεβικού έλκους, συνήθως στην εσωτερική πλευρά του κάτω μέρους της γάμπας.
Μεταθρομβωτικό σύνδρομο ή νέα θρόμβωση;
Η επιμονή των συμπτωμάτων μετά από μια εν τω βάθει φλεβική θρόμβωση δεν υποδηλώνει απαραίτητα την εμφάνιση νέου θρόμβου. Ωστόσο, δεν είναι δυνατόν να διακριθεί με ασφάλεια μια χρόνια μεταθρομβωτική επιπλοκή από μια υποτροπή της θρόμβωσης αποκλειστικά με βάση τα συμπτώματα.
Η αιφνίδια επιδείνωση του πρηξίματος ή του πόνου, ιδιαίτερα όταν εμφανίζεται νέα ευαισθησία, ερυθρότητα ή θερμότητα στο πόδι, χρειάζεται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Εάν παρουσιαστούν ξαφνική δύσπνοια, πόνος στο στήθος, λιποθυμική τάση ή αιμόπτυση, απαιτείται επείγουσα ιατρική βοήθεια, καθώς τέτοια συμπτώματα μπορεί να σχετίζονται με πνευμονική εμβολή.
Η σωστή διάγνωση βασίζεται στην ιατρική εκτίμηση και, όταν χρειάζεται, σε κατάλληλο απεικονιστικό έλεγχο.
Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο
Όσοι εμφάνισαν ή είχαν:
-
Θρόμβωση εκτεταμένη ή εντοπισμένη κεντρικά (μηριαία, λαγόνιος φλέβα)
-
Υποτροπή θρόμβωσης στο ίδιο άκρο, με τον κίνδυνο να πολλαπλασιάζεται
-
Καθυστερημένη έναρξη ή ανεπαρκής αντιπηκτική αγωγή
-
Παχυσαρκία και προϋπάρχουσα φλεβική ανεπάρκεια
-
Επίμονα συμπτώματα κατά τον πρώτο μήνα μετά το οξύ επεισόδιο
-
Μεγαλύτερη ηλικία και κάπνισμα
Πώς προλαμβάνεται μετά από θρόμβωση;
Η πρόληψη ξεκινά από την πρώτη ημέρα της διάγνωσης της θρόμβωσης και είναι σαφώς πιο αποτελεσματική από τη μεταγενέστερη αντιμετώπιση:
-
Άμεση και σωστά ρυθμισμένη αντιπηκτική αγωγή για όλη τη συνιστώμενη διάρκεια
-
Ελαστικές κάλτσες διαβαθμισμένης συμπίεσης, συνήθως Class II, από τους πρώτους μήνες
-
Πρώιμη κινητοποίηση και τακτικό περπάτημα αντί για παρατεταμένη κατάκλιση
-
Έλεγχος σωματικού βάρους και διακοπή καπνίσματος
-
Τακτική επανεκτίμηση με υπερηχογράφημα Triplex κατά το πρώτο έτος
Θεραπευτική αντιμετώπιση
Η βάση της αντιμετώπισης παραμένει η συστηματική θεραπεία συμπίεσης, σε συνδυασμό με άσκηση που ενεργοποιεί τη μυϊκή αντλία της γαστροκνημίας και προσεκτική φροντίδα του δέρματος για την αποφυγή ελκών. Σε επιλεγμένους ασθενείς με σοβαρή, εντοπισμένη απόφραξη των κεντρικών φλεβών, υπάρχουν σύγχρονες ενδαγγειακές λύσεις, όπως η αγγειοπλαστική με τοποθέτηση φλεβικού stent, που μπορούν να αποκαταστήσουν τη ροή και να βελτιώσουν σημαντικά τα συμπτώματα. Η επιλογή γίνεται πάντα μετά από λεπτομερή απεικονιστική χαρτογράφηση.
«Αν είχατε θρόμβωση, μην αγνοείτε τα συμπτώματα. Το επίμονο πρήξιμο και ο πόνος μετά από θρόμβωση δεν είναι κάτι που πρέπει να αποδεχθείτε ως μόνιμη κατάσταση. Όσο νωρίτερα γίνει η εκτίμηση, τόσο περισσότερες είναι οι θεραπευτικές επιλογές και αντίστοιχα τόσο μικρότερος παραμένει ο κίνδυνος εξέλιξης», καταλήγει ο κ. Ξηρομερίτης.
Γιατί έχει σημασία η παρακολούθηση μετά τη θρόμβωση
Η αντιμετώπιση της εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης δεν ολοκληρώνεται απαραίτητα με το τέλος της αντιπηκτικής αγωγής. Για ορισμένους ασθενείς, η παρακολούθηση της φλεβικής λειτουργίας και η αξιολόγηση τυχόν επίμονων συμπτωμάτων αποτελούν σημαντικά στοιχεία της μετέπειτα φροντίδας.
Η καταγραφή της διάρκειας και της έντασης του οιδήματος, του πόνου ή των μεταβολών του δέρματος μπορεί να βοηθήσει τον θεράποντα ιατρό να εκτιμήσει την εξέλιξη της κατάστασης και να καθορίσει εάν χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Είναι επίσης σημαντικό οι ασθενείς να μην τροποποιούν μόνοι τους την αντιπηκτική αγωγή και να ακολουθούν τις εξατομικευμένες οδηγίες του γιατρού τους σχετικά με τη σωματική δραστηριότητα, τη χρήση συμπίεσης και τον επανέλεγχο.
Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων έχει σημασία
Το μεταθρομβωτικό σύνδρομο μπορεί να αποτελέσει μια μακροχρόνια συνέπεια της εν τω βάθει φλεβικής θρόμβωσης, με επιπτώσεις που κυμαίνονται από ήπια καθημερινή ενόχληση έως σοβαρή διαταραχή της φλεβικής κυκλοφορίας.
Η ενημέρωση των ασθενών για τα πιθανά συμπτώματα, η κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση της αρχικής θρόμβωσης και η εξατομικευμένη ιατρική παρακολούθηση συμβάλλουν στην έγκαιρη αναγνώριση των επιπλοκών και στη διαχείριση της νόσου.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι το επίμονο πρήξιμο, ο πόνος ή οι μεταβολές στο δέρμα μετά από θρόμβωση δεν πρέπει να παραβλέπονται. Η έγκαιρη αξιολόγηση από τον κατάλληλο ειδικό μπορεί να συμβάλει στη διατήρηση της λειτουργικότητας του άκρου και στην καλύτερη ποιότητα ζωής του ασθενούς.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ