Παρά τη σημαντική πρόοδο της ιατρικής επιστήμης, γύρω από την υγεία των ματιών εξακολουθούν να κυκλοφορούν μύθοι που επηρεάζουν την καθημερινότητά μας και, συχνά, τις επιλογές μας. Από το αν το διάβασμα στο ημίφως βλάπτει την όραση έως το αν τα γυαλιά «αδυνατίζουν» τα μάτια, πολλές αντιλήψεις παραμένουν βαθιά ριζωμένες, παρότι έχουν καταρριφθεί επιστημονικά. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Υγείας, ειδικοί ρίχνουν φως στην αλήθεια πίσω από τις πιο διαδεδομένες παρανοήσεις, αναδεικνύοντας τη σημασία της έγκυρης ενημέρωσης.
Η 7η Απριλίου έχει καθιερωθεί από τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization – WHO) ως Παγκόσμια Ημέρα Υγείας. Για τη φετινή χρονιά, το κεντρικό μήνυμα είναι «Μαζί για την υγεία, με σύμμαχο την επιστήμη». Όπως επισημαίνει ο ΠΟΥ, η φετινή εκστρατεία στοχεύει στην ανάδειξη της αξίας των επιστημονικών δεδομένων και στην προώθηση λύσεων που βασίζονται στην επιστημονική γνώση για τη βελτίωση της υγείας.
Με αφορμή την ημέρα αυτή, ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης, παρουσιάζει την πραγματικότητα πίσω από δέκα συχνούς μύθους που αφορούν την υγεία των ματιών και έχουν διαψευστεί από την επιστήμη.
Μύθος: Όταν κάποιος αλληθωρίζει, υπάρχει κίνδυνος να μείνουν για πάντα τα μάτια του έτσι
Η αλήθεια: Οι μύες των ματιών επιτρέπουν την ελεύθερη κίνηση προς όλες τις κατευθύνσεις. Όπως μπορούμε να στρέψουμε το βλέμμα προς κάθε κατεύθυνση, έτσι μπορούμε και να κοιτάξουμε προς τη μύτη χωρίς αυτό να έχει μόνιμο αποτέλεσμα.
Ο στραβισμός, ωστόσο, αποτελεί πραγματική οφθαλμολογική πάθηση και δεν σχετίζεται με αυτή τη συνήθεια. Τα παιδιά που πάσχουν από στραβισμό δεν μπορούν να ελέγξουν τη θέση των ματιών τους, όμως η κατάσταση μπορεί να διορθωθεί αποτελεσματικά όταν αντιμετωπιστεί έγκαιρα.
Εάν παραμείνει χωρίς θεραπεία, υπάρχει κίνδυνος εμφάνισης αμβλυωπίας, δηλαδή μειωμένης όρασης στο ένα μάτι, καθώς ο εγκέφαλος ενδέχεται να «αγνοήσει» το μάτι που αποκλίνει. Η έγκαιρη διάγνωση και παρέμβαση μειώνει σημαντικά τον κίνδυνο μόνιμης βλάβης.
Μύθος: Οι πάσχοντες από αχρωματοψία βλέπουν τον κόσμο ασπρόμαυρα
Η αλήθεια: Στην πλειονότητα των περιπτώσεων, οι ασθενείς διακρίνουν ορισμένα χρώματα. Η πλήρης απουσία χρωματικής αντίληψης είναι σπάνια και αφορά μόνο σοβαρές μορφές της πάθησης, όπου η όραση περιορίζεται σε αποχρώσεις του γκρι. Συνήθως, οι πάσχοντες δυσκολεύονται να ξεχωρίσουν συγκεκριμένα χρώματα, όπως το κόκκινο από το πράσινο.
Η αχρωματοψία είναι σχετικά συχνή, ιδίως στους άνδρες. Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (American Academy of Ophthalmology – AAO), περίπου ένας στους δέκα άνδρες παρουσιάζει κάποια μορφή διαταραχής στην αντίληψη των χρωμάτων.
Μύθος: Το διάβασμα στο ημίφως βλάπτει τα μάτια και την όραση
Η αλήθεια: Το χαμηλό φως μπορεί να δυσκολεύει την ανάγνωση και να προκαλεί κόπωση στα μάτια, χωρίς όμως να επιφέρει μόνιμη βλάβη. Αντίστοιχα, η παρακολούθηση τηλεόρασης από κοντινή απόσταση δεν επηρεάζει την όραση.
Ωστόσο, αν κάποιος συνηθίζει να κάθεται πολύ κοντά στην τηλεόραση, ενδέχεται να υπάρχει αδιάγνωστο διαθλαστικό σφάλμα (όπως μυωπία), το οποίο χρήζει οφθαλμολογικού ελέγχου.
Μύθος: Η πολύωρη εργασία στα κομπιούτερ βλάπτει την όραση
Η αλήθεια: Η παρατεταμένη χρήση ψηφιακών οθονών χωρίς διαλείμματα μπορεί να προκαλέσει κόπωση των ματιών και ξηροφθαλμία. Για την αποφυγή αυτών των συμπτωμάτων, συνιστάται η εφαρμογή του κανόνα 20-20-20: κάθε 20 λεπτά, να στρέφετε το βλέμμα για 20 δευτερόλεπτα σε αντικείμενο που βρίσκεται σε απόσταση περίπου 6 μέτρων.
Μύθος: Όσοι φορούν γυαλιά καταστρέφουν τα μάτια τους αν τα χρησιμοποιούν συνέχεια ή διαβάζουν από κοντά
Η αλήθεια: Η χρήση διορθωτικών γυαλιών ή φακών επαφής δεν επιβαρύνει την όραση. Αντίθετα, προστατεύει τα μάτια από περιττή καταπόνηση και εξασφαλίζει καθαρή όραση. Η ανάγνωση σε κοντινή απόσταση μπορεί να προκαλέσει κόπωση μόνο όταν δεν γίνονται επαρκή διαλείμματα.
Μύθος: Τα οφθαλμολογικά προβλήματα προκαλούν μαθησιακές δυσκολίες
Η αλήθεια: Οι μαθησιακές δυσκολίες, όπως η δυσλεξία, σχετίζονται κυρίως με τον τρόπο επεξεργασίας των πληροφοριών από τον εγκέφαλο και όχι με την όραση. Παρ’ όλα αυτά, αδιάγνωστα προβλήματα όρασης μπορεί να επηρεάσουν την απόδοση του παιδιού στο σχολείο.
Για τον σωστό διαχωρισμό απαιτείται αξιολόγηση τόσο από οφθαλμίατρο όσο και από ειδικό στις μαθησιακές δυσκολίες.
Μύθος: Η απώλεια της όρασης είναι αναπόφευκτη με την ηλικία
Η αλήθεια: Πολλές οφθαλμολογικές παθήσεις που σχετίζονται με την ηλικία μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά, όπως η πρεσβυωπία και ο καταρράκτης. Για τον λόγο αυτό, συνιστάται προληπτικός έλεγχος από την ηλικία των 40 ετών και στη συνέχεια ανά ένα έως δύο χρόνια.
Σε άτομα με χρόνια νοσήματα, όπως διαβήτη ή υπέρταση, ο έλεγχος πρέπει να ξεκινά νωρίτερα και να γίνεται σε ετήσια βάση.
Μύθος: Ο καταρράκτης πρέπει να είναι «ώριμος» για να αφαιρεθεί
Η αλήθεια: Η επέμβαση πραγματοποιείται όταν η όραση επηρεάζει την καθημερινότητα του ασθενούς, όπως στο διάβασμα ή την οδήγηση. Η καθυστέρηση της επέμβασης μέχρι την πλήρη εξέλιξη της πάθησης μπορεί να δυσκολέψει τη θεραπεία.
Μύθος: Είναι ασφαλές να κοιτάζουμε τον ήλιο με μισόκλειστα μάτια
Η αλήθεια: Η υπεριώδης ακτινοβολία φτάνει στα μάτια ακόμη και όταν είναι μισόκλειστα, προκαλώντας βλάβες στον κερατοειδή, τον φακό και τον αμφιβληστροειδή. Η άμεση θέαση του ήλιου πρέπει να αποφεύγεται χωρίς ειδικά προστατευτικά γυαλιά.
Μύθος: Η χρήση λάθος γυαλιών καταστρέφει τα μάτια
Η αλήθεια: Η χρήση γυαλιών με λανθασμένους βαθμούς δεν προκαλεί μόνιμη βλάβη, αλλά μπορεί να οδηγήσει σε συμπτώματα όπως θολή όραση, πονοκέφαλο και κόπωση των ματιών. Τα συμπτώματα αυτά συνήθως υποχωρούν όταν αφαιρούνται τα γυαλιά.
Γι’ αυτό είναι σημαντικό να γίνεται τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος και επικαιροποίηση της συνταγής.
Η σωστή ενημέρωση αποτελεί βασικό σύμμαχο στην προστασία της όρασης και της συνολικής υγείας. Η διάκριση ανάμεσα σε μύθους και επιστημονικά τεκμηριωμένες αλήθειες βοηθά τους πολίτες να λαμβάνουν πιο συνειδητές αποφάσεις και να υιοθετούν πρακτικές που προάγουν την υγεία των ματιών. Σε κάθε περίπτωση, η τακτική επίσκεψη στον οφθαλμίατρο και η εμπιστοσύνη στην επιστημονική γνώση παραμένουν τα πιο αξιόπιστα εργαλεία για τη διατήρηση καλής όρασης σε κάθε ηλικία.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ