Η παχυσαρκία αποτελεί μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις δημόσιας υγείας της σύγχρονης εποχής, με τα ποσοστά να αυξάνονται σταθερά τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά. Νέες φαρμακευτικές θεραπείες υπόσχονται σημαντική απώλεια βάρους, ενώ παράλληλα η αγορά των συμπληρωμάτων συνεχίζει να κατακλύζεται από «γρήγορες λύσεις». Ποιες επιλογές, όμως, είναι πραγματικά αποτελεσματικές και ποιες απαιτούν προσοχή;
Περίπου το 63% των ενηλίκων άνω των 18 ετών είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, με τα ποσοστά να αυξάνονται στις μεγαλύτερες ηλικιακές ομάδες.
Στην Ελλάδα καταγράφεται η υψηλότερη επίδοση στην Ευρωπαϊκή Ένωση όσον αφορά την παιδική παχυσαρκία, με ποσοστό 16,5% των παιδιών να είναι παχύσαρκα. Οι προβλέψεις δείχνουν ότι έως το 2030 σχεδόν ένας στους τρεις κατοίκους της χώρας θα είναι παχύσαρκος, με ετήσια αύξηση 1,5% από το 2010 έως το 2030, ενώ στα παιδιά ο αντίστοιχος ρυθμός φτάνει το 2,1%. Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η εκτίμηση ότι μέχρι το 2060 το 75% του πληθυσμού στην Ελλάδα θα είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο. Στις ΗΠΑ, περισσότερο από τα δύο τρίτα των ενηλίκων και σχεδόν το ένα τρίτο των παιδιών και εφήβων είναι υπέρβαροι ή παχύσαρκοι, ενώ το 45% των υπέρβαρων και το 67% των παχύσαρκων ατόμων προσπαθούν να μειώσουν το βάρος τους.
«Δυστυχώς, η παχυσαρκία συνδέεται στενά με τον σακχαρώδη διαβήτη και το μεταβολικό σύνδρομο, που αποτελούν τους κύριους παράγοντες υπεύθυνους για καρδιαγγειακές επιπλοκές», σημειώνει ο κ. Αντώνιος Λέπουρας, Ειδικός Παθολόγος – Διαβητολόγος, Διευθυντής Παθολογικής – Διαβητολογικής Κλινικής και Διαβητολογικού Ιατρείου Metropolitan General.
Νέα προσέγγιση στη διάγνωση της παχυσαρκίας
Οι νεότερες κατευθυντήριες οδηγίες της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη Μελέτη της Παχυσαρκίας (The European Association for the Study of Obesity – EASO) δίνουν έμφαση σε πιο σύνθετα κλινικά κριτήρια για τη διάγνωση, αντί της αποκλειστικής χρήσης του Δείκτη Μάζας Σώματος (BMI: 26–30 kg/m² υπέρβαροι, >30 παχύσαρκοι). Στην αξιολόγηση λαμβάνονται υπόψη η περίμετρος μέσης (άνδρες >102 cm, γυναίκες >88 cm), καθώς και μεταβολικοί (π.χ. σακχαρώδης διαβήτης, υπέρταση, υπερλιπιδαιμία), λειτουργικοί (π.χ. ορθοπαιδικά προβλήματα) και ψυχολογικοί παράγοντες, με στόχο την εξατομίκευση της θεραπείας.
Νεότερες θεραπείες παχυσαρκίας με αποτελεσματικά, ενέσιμα φάρμακα που κυκλοφορούν στη χώρα μας
Σεμαγλουτίδη και Τιρζεπατίδη: Πρόκειται για ενέσιμες θεραπείες που χορηγούνται μία φορά την εβδομάδα και μπορούν να επιτύχουν απώλεια βάρους της τάξης του ~10 έως 20+%.
Σεμαγλουτίδη (Wegovy, Ozempic): Ανάλογο εντερικών ορμονών (GLP-1 αγωνιστής), που οδηγεί σε απώλεια βάρους περίπου 10–15%, ενώ παράλληλα προσφέρει σημαντική καρδιαγγειακή και ηπατονεφρική προστασία. Πρόσφατα, στις ΗΠΑ, η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων ενέκρινε υψηλότερη δόση (7,2 mg), γνωστή ως Wegovy HD, για ενίσχυση της απώλειας και της μακροχρόνιας διατήρησης του βάρους.
Τιρζεπατίδη (Mounjaro, Zepbound): Διπλός αγωνιστής εντερικών ορμονών (GIP/GLP-1), που επιτυγχάνει ακόμη μεγαλύτερη απώλεια βάρους (άνω του 20%) και παρουσιάζει ιδιαίτερα θετικά καρδιομεταβολικά αποτελέσματα.
Αναδυόμενες θεραπείες και μελλοντικές εξελίξεις
Τα φάρμακα επόμενης γενιάς βρίσκονται ήδη προ των πυλών.
Πολυαγωνιστές: Συνδυάζουν πολλαπλές εντερικές ορμόνες (GLP-1, GIP, γλυκαγόνη, αμυλίνη). Σύντομα αναμένεται η ρετατρουτίδη (Retatrutide, τριπλός αγωνιστής), με εντυπωσιακή απώλεια βάρους (~25–35%), συγκρίσιμη με τη βαριατρική χειρουργική.
Φάρμακα από το στόμα: Αναπτύσσονται θεραπείες σε μορφή δισκίων, όπως η από του στόματος σεμαγλουτίδη (Rybelsus) και το orforglipron, που μπορούν να επιτύχουν περίπου 10% απώλεια βάρους σε υψηλές δόσεις, διευκολύνοντας τη συμμόρφωση. Το orforglipron αναμένεται να διατεθεί σε προσιτή τιμή, με ημερήσια χορήγηση και πιθανή χρήση ως θεραπεία συντήρησης μετά από ενέσιμες αγωγές.
Γονιδιακές θεραπείες – Μηνιαίο GLP1: Οι εφάπαξ γονιδιακές θεραπείες (όπως το AAV-GLP-1) στοχεύουν στη συνεχή παραγωγή GLP-1 για μακροχρόνια διατήρηση της απώλειας βάρους, ακόμη και μετά τη διακοπή της θεραπείας, αν και βρίσκονται ακόμη σε πειραματικό στάδιο. Παράλληλα, ένα νέο GLP-1 ανάλογο (PF’3944 Pfizer), με μηνιαία ένεση, επιτυγχάνει απώλεια βάρους έως 12,3% σε 28 εβδομάδες.
Φάρμακα που διατηρούν τη μυϊκή μάζα: Αναπτύσσονται νέες ουσίες που στοχεύουν στη μείωση του λιπώδους ιστού, διατηρώντας παράλληλα τη μυϊκή μάζα.
Τεχνητή νοημοσύνη και βιοτεχνολογία: Η αξιοποίηση της τεχνητής νοημοσύνης επιταχύνει την ανακάλυψη νέων φαρμάκων και ενισχύει τη δημιουργία καινοτόμων θεραπευτικών στρατηγικών.
Τα συμπληρώματα διατροφής για απώλεια βάρους
«Υπάρχουν τόσες πολλές δημοσιεύσεις ιδίως στον ηλεκτρονικό τύπο, με προτεινόμενες μαγικές λύσεις, που ισχυρίζονται: “Πάρτε αυτό, θα χάσετε βάρος”.
Ωστόσο καλό είναι να γνωρίζουμε ότι η διατροφή και ο τρόπος ζωής είναι αυτά που πρέπει να διορθωθούν πρώτα. Πριν εξετάσετε τα συμπληρώματα, κάντε δύο πράγματα. Πρώτον, μειώστε θερμίδες, αλλάξτε τη διατροφή σας. Δεύτερον, ασκηθείτε.
Δυστυχώς, καμία βιταμίνη ή «ειδικά» συμπληρώματα απώλειας βάρους δεν πρόκειται να σας βοηθήσουν από μόνα τους μαγικά να αδυνατίσετε.
Τα συμπληρώματα διατροφής για απώλεια βάρους περιέχουν μεγάλη ποικιλία συστατικών. Δεν αποτελεί έκπληξη το γεγονός ότι ο όγκος των διαθέσιμων επιστημονικών πληροφοριών για αυτά τα συστατικά ποικίλλει σημαντικά. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα στοιχεία για τα υποτιθέμενα οφέλη τους συνίστανται σε περιορισμένα δεδομένα από μελέτες σε ζώα και εργαστηριακές μελέτες και όχι σε δεδομένα από κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους. Σε άλλες περιπτώσεις, οι μελέτες που υποστηρίζουν τη χρήση ενός δεδομένου συστατικού είναι μικρές, μικρής διάρκειας ή/και κακής ποιότητας, περιορίζοντας την ισχύ των ευρημάτων.
Υπάρχουν στο διαδίκτυο πολλά συμπληρώματα με ψεύτικες υποσχέσεις για θεαματική απώλεια βάρους, που όχι μόνο δεν λειτουργούν και σπαταλούν τα χρήματά σας, αλλά μπορεί ακόμη και να βλάψουν την υγεία σας.
Οι κατασκευαστές συμπληρωμάτων απώλειας βάρους δεν χρειάζεται να αποδείξουν την ακρίβεια των αξιώσεων στις ετικέτες των προϊόντων τους, επομένως μπορεί να είναι δύσκολο να γνωρίζουμε ποια, αν υπάρχουν, είναι αποτελεσματικά και ασφαλή», επισημαίνει.
Επιστημονικά δεδομένα για τα συμπληρώματα απώλειας βάρους
«Μια συστηματική ανασκόπηση του 2021 που δημοσιεύθηκε στο Obesity ανέλυσε 1.743 κλινικές μελέτες βιταμινών και συμπληρωμάτων για την απώλεια βάρους. Μια άλλη ανασκόπηση του 2021 στο International Journal of Obesity εξέτασε 121 τυχαιοποιημένες, ελεγχόμενες με εικονικό φάρμακο δοκιμές.
Και στις δύο μελέτες, σε σύγκριση με ένα εικονικό φάρμακο, ορισμένα άτομα που έλαβαν συμπληρώματα ανέφεραν μικρές ποσότητες απώλειας βάρους (από 0.9 ως 3kgr). Αλλά οι ερευνητές δήλωσαν ότι δεν υπήρχαν αρκετά στοιχεία υψηλής ποιότητας για να αποδείξουν την αποτελεσματικότητα και κανένα συμπλήρωμα από μόνο του, δεν συνδέεται με μακροχρόνια, κλινικά σημαντική απώλεια βάρους», τονίζει.
Τα πιο γνωστά συμπληρώματα που ενδέχεται να συμβάλουν
«Ωστόσο ίσως υπάρχουν μερικές βιταμίνες, μέταλλα και φυτικά συμπληρώματα που μπορεί να είναι σε θέση να σας υποστηρίξουν στο ταξίδι σας για την απώλεια βάρους εάν τα συνδυάσετε με μια υγιεινή, χαμηλών θερμίδων διατροφή και ρουτίνα άσκησης.
Τα συμπληρώματα διατροφής που προωθούνται για την απώλεια βάρους περιλαμβάνουν μια μεγάλη ποικιλία προϊόντων και διατίθενται σε διάφορες μορφές, όπως κάψουλες, δισκία, υγρά, σκόνες και μπάρες. Τα πιο γνωστά περιλαμβάνουν: Τσιτοσάν (Chitosan), προβιοτικά/συμβιωτικά πρεβιοτικά, καφεΐνη, εκχύλισμα πράσινου τσαγιού, μπερμπερίν (Βερβερίνη), καρνιτίνη (Carnitine), γλυκομαννάνη, χρώμιο.
Οι κατασκευαστές εμπορεύονται αυτά τα προϊόντα ισχυριζόμενοι κυρίως ότι μειώνουν την απορρόφηση θερμίδων, την όρεξη, το σωματικό λίπος και αυξάνουν τον μεταβολισμό και τη θερμογένεση. Τα προϊόντα απώλειας βάρους μπορεί να περιέχουν δεκάδες συστατικά και μερικά περιέχουν περισσότερα από 90! Τα κοινά συστατικά σε αυτά τα συμπληρώματα περιλαμβάνουν βοτανικά (βότανα και άλλα φυτικά συστατικά), διαιτητικές ίνες, καφεΐνη και μέταλλα», αναφέρει.
Χρειάζεται προσοχή
«Όπως όλα τα συμπληρώματα διατροφής, έτσι και τα συμπληρώματα απώλειας βάρους μπορεί να έχουν παρενέργειες και μπορεί να αλληλοεπιδράσουν με συνταγογραφούμενα και μη συνταγογραφούμενα φάρμακα. Σε ορισμένες περιπτώσεις, τα ενεργά συστατικά των βοτανικών ή άλλων συστατικών που προωθούνται για την απώλεια βάρους είναι άγνωστα ή αχαρακτήριστα, ή περιέχουν πολλαπλά συστατικά που δεν έχουν δοκιμαστεί επαρκώς σε συνδυασμό μεταξύ τους.
Ορθό είναι να υπάρχει επικοινωνία με τον θεράποντα ιατρό, σχετικά με τη χρήση συμπληρωμάτων διατροφής για απώλεια βάρους για να ενημερωθεί τι είναι συμβατό και τι όχι, με την υπόλοιπη θεραπεία που πιθανόν λαμβάνει κάποιος» εξηγεί.
Επιλέγοντας μια λογική προσέγγιση για την απώλεια βάρους
Ο πιο αποτελεσματικός τρόπος για την απώλεια και τη διατήρηση του σωματικού βάρους είναι μια ισορροπημένη προσέγγιση που περιλαμβάνει υγιεινή διατροφή, μείωση θερμίδων και μέτρια φυσική δραστηριότητα, πάντα υπό την καθοδήγηση εξειδικευμένου επαγγελματία υγείας.
Εξατομικευμένη και ολοκληρωμένη φροντίδα: Συνδυαστική θεραπεία
«Για ορισμένα άτομα με υψηλό ΔΜΣ (ΒΜΙ) που έχουν πρόσθετους κινδύνους για την υγεία, συνίσταται ενσωμάτωση νέων φαρμάκων με συμπεριφορική υποστήριξη και ενδεχομένως βαριατρική χειρουργική επέμβαση για εξατομικευμένες περιπτώσεις. Είναι σημαντικό ωστόσο να μην ξεχνάμε ότι, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής και διατροφής είναι το ίδιο ή και περισσότερο απαραίτητες για την απώλεια βάρους, βελτιώνοντας ταυτόχρονα τη διάθεση και τα επίπεδα ενέργειας και μειώνοντας τον κίνδυνο καρδιακών παθήσεων, διαβήτη και ορισμένων μορφών καρκίνου», καταλήγει ο κ. Λέπουρας.
Παρά την πρόοδο της επιστήμης και την ανάπτυξη νέων θεραπευτικών εργαλείων, η αντιμετώπιση της παχυσαρκίας παραμένει μια σύνθετη διαδικασία που απαιτεί συνέπεια και εξατομικευμένη προσέγγιση. Η σωστή ενημέρωση, η συνεργασία με ειδικούς και η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών αποτελούν τη βάση για ουσιαστικά και διατηρήσιμα αποτελέσματα. Σε κάθε περίπτωση, οι επιλογές θα πρέπει να γίνονται με γνώμονα την ασφάλεια και τη συνολική υγεία, αποφεύγοντας εύκολες αλλά αμφίβολες λύσεις.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ