«Για πολλούς, το καλοκαίρι είναι συνυφασμένο με τη θάλασσα, την πισίνα και τις ατελείωτες ώρες στο νερό. Για ορισμένους, όμως, η ανεμελιά των διακοπών μπορεί να διακοπεί από έναν επίμονο πόνο στο αυτί, έντονο κνησμό ή ακόμη και δυσκολία στην ακοή. Η εξωτερική ωτίτιδα, γνωστή και ως «νόσος του κολυμβητή», είναι μια συχνή αλλά ιδιαίτερα ενοχλητική φλεγμονή που ευνοείται από την υγρασία, τις μικροκακώσεις και τις συνθήκες του καλοκαιριού. Ποια είναι τα συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοήσουμε, πώς γίνεται η διάγνωση και τι πρέπει να γνωρίζουμε για τη σωστή αντιμετώπιση και πρόληψή της;
Η εξωτερική ωτίτιδα, γνωστή και ως «νόσος του κολυμβητή», αποτελεί μια συχνή φλεγμονώδη πάθηση του έξω ακουστικού πόρου, δηλαδή του τμήματος που συνδέει το πτερύγιο του αυτιού με την τυμπανική μεμβράνη.
«Συνήθως προκαλείται από κάποια βακτηριακή ή μυκητιασική λοίμωξη. Συχνά προκαλεί έντονο πόνο και μπορεί να προκύψει τόσο σε ενήλικες, όσο και σε παιδιά ή μωρά. Η κατανόηση της αιτιολογίας και των κατάλληλων στρατηγικών διαχείρισης είναι ζωτικής σημασίας για την αποτελεσματική θεραπεία, αλλά και την πρόληψη αυτής της πάθησης», τονίζει η κ. Όλγα Παπαδοπούλου, Διευθύντρια Ωτορινολαρυγγολόγος στο Metropolitan Hospital, και συνεχίζει με τα αίτια, τα συμπτώματα και τη θεραπευτική αντιμετώπιση της εξωτερικής ωτίτιδας:
Εξωτερική ωτίτιδα: Πού οφείλεται
Η εξωτερική ωτίτιδα προκαλείται κατά κύριο λόγο από λοίμωξη που οφείλεται σε βακτήρια και πιο σπάνια σε μύκητες, με αποτέλεσμα την πρόκληση φλεγμονής στον έξω ακουστικό πόρο. Η φλεγμονώδης αυτή διεργασία συνδέεται με τον πολλαπλασιασμό ή τη διείσδυση παθογόνων μικροοργανισμών στο δέρμα του πόρου, συχνά μέσω μιας μικρής αμυχής ή άλλης βλάβης στην περιοχή.
Στην εμφάνιση της πάθησης συμβάλλουν ορισμένοι προδιαθεσικοί παράγοντες, όπως η παρατεταμένη παραμονή υγρασίας στο αυτί, οι μικροτραυματισμοί και ορισμένες δερματολογικές παθήσεις, όπως για παράδειγμα η δερματίτιδα.
«Η πάθηση αυτή χαρακτηρίζεται και ως νόσος του κολυμβητή, καθώς η εκτεταμένη εφίδρωση ή η υπερβολική υγρασία στο αυτί λόγω της παραμονής του νερού μέσα σε αυτό μετά το μπάνιο στη θάλασσα, για παράδειγμα, συμβάλλουν στη διαμόρφωση ενός ευνοϊκού περιβάλλοντος για τον πολλαπλασιασμό παθογόνων μικροοργανισμών.
Η πρόκληση κάποιου τραύματος στο αυτί εξαιτίας του καθαρισμού με μπατονέτες ή τσιμπιδάκια, το ξύσιμο με το δάχτυλο και η χρήση ωτοασπίδων και ακουστικών ενδέχεται να συμβάλλουν στο σχηματισμό αμυχών στην επιφάνεια του δέρματος του έξω ακουστικού πόρου. Οι αμυχές αυτές μπορεί να λειτουργήσουν ως πύλες εισόδου παθογόνων μικροοργανισμών, οι οποίοι πυροδοτούν την εξωτερική ωτίτιδα.
Τέλος, παθήσεις αλλεργικής ή δερματικής προέλευσης, όπως η αλλεργική δερματίτιδα εξ επαφής, η ψωρίαση και η ατοπική δερματίτιδα, ενδέχεται να διευκολύνουν την ανάπτυξη φλεγμονής», εξηγεί.
Ποια συμπτώματα προκαλεί η εξωτερική ωτίτιδα
Στα αρχικά στάδια, η εξωτερική ωτίτιδα εμφανίζεται συνήθως με ήπια συμπτωματολογία. Ο ασθενής μπορεί να αισθάνεται κνησμό στο αυτί, να παρουσιάζει ερυθρότητα στον έξω ακουστικό πόρο και ήπια ενόχληση, η οποία συχνά επιδεινώνεται όταν ασκείται πίεση στο πτερύγιο του αυτιού ή στον τράγο — το μικρό τριγωνικό εξόγκωμα που βρίσκεται στο πρόσθιο τμήμα του ωτικού πτερυγίου. Είναι επίσης πιθανό να εμφανιστεί ωτόρροια, δηλαδή μικρή ποσότητα διαυγούς και άοσμου υγρού που εξέρχεται από το αυτί.
Ωστόσο, εάν δεν υπάρξει έγκαιρη και στοχευμένη αντιμετώπιση, η κλινική εικόνα μπορεί να επιδεινωθεί σχετικά γρήγορα.
«Σε περίπτωση που η πάθηση παρουσιάσει επιδείνωση, εκδηλώνονται πρόσθετα συμπτώματα, όπως πιο έντονος πόνος στο αυτί (ωταλγία) κι ωτόρροια που μπορεί να είναι πυώδης ή ορώδης, ενώ επιδεινώνεται ο κνησμός και η ερυθρότητα. Η φλεγμονή συμβάλλει στην ανάπτυξη οιδήματος και στη συγκέντρωση υγρού στον έξω ακουστικό πόρο. Παράλληλα, εκδηλώνεται αίσθηση πληρότητας του αυτιού ή απόφραξης του έξω ακουστικού πόρου, αλλά και απώλεια ακοής (βαρηκοΐα).
Σε προχωρημένες περιπτώσεις της πάθησης, ο πόνος είναι αρκετά έντονος και ενδέχεται να αντανακλά στο πρόσωπο, στον λαιμό και στην ίδια πλευρά του κεφαλιού στην οποία βρίσκεται το αυτί που παρουσιάζει εξωτερική ωτίτιδα. Εκδηλώνεται επίσης με πλήρη απόφραξη του έξω ακουστικού πόρου, οίδημα και ερυθρότητα στο εξωτερικό τμήμα του αυτιού, οίδημα στους τραχηλικούς λεμφαδένες του λαιμού και πυρετό», προσθέτει.
Πώς τίθεται η διάγνωση
«Η διάγνωση της εξωτερικής ωτίτιδας βασίζεται κυρίως στην κλινική αξιολόγηση. Η λήψη λεπτομερούς ιστορικού και η εξέταση του αυτιού με ωτοσκόπιο ή με ωτομικροσκόπηση αποτελούν τους ακρογωνιαίους λίθους της διάγνωσης. Η ωτομικροσκόπηση αποτελεί τη διαγνωστική εξέταση εκλογής, καθώς αποκαλύπτει έναν διογκωμένο, ερυθηματώδη έξω ακουστικό πόρο με ή χωρίς εκκρίσεις. Εφαρμόζεται επίσης και για την επισκόπηση της τυμπανικής μεμβράνης, προκειμένου να αξιολογηθεί η ακεραιότητά της και να ανευρεθεί τυχόν διάτρηση του τυμπάνου. Η ανεύρεση τυχόν τρύπας στο τύμπανο καθορίζει σε μεγάλο βαθμό την εφαρμογή της θεραπείας, καθώς ορισμένα φάρμακα που χορηγούνται για την εξωτερική ωτίτιδα ενδέχεται να προκαλέσουν βλάβες στο μέσο αυτί. Σε ορισμένες περιπτώσεις όπου τα αποτελέσματα της θεραπείας δεν είναι τα επιθυμητά, μπορεί να χρειαστεί η λήψη δείγματος από το υγρό που εκρέει από το αυτί, προκειμένου αυτό να σταλεί για καλλιέργεια προς διευκρίνιση του παθογόνου μικροοργανισμού που προκάλεσε την εξωτερική ωτίτιδα. Η διαδικασία αυτή συμβάλλει στη μετέπειτα χορήγηση της κατάλληλης αντιβιοτικής θεραπείας», σημειώνει.
Εξωτερική ωτίτιδα: Ποια είναι η θεραπεία
«Η θεραπεία σε περιπτώσεις εξωτερικής ωτίτιδας αποσκοπεί στην πλήρη υποχώρηση της φλεγμονής, προκειμένου να επουλωθεί το δέρμα του έξω ακουστικού πόρου. Εάν παρουσιάζεται απόφραξη του έξω ακουστικού πόρου, ακολουθεί καθαρισμός του αυτιού από εκκρίσεις ή κερί και στη συνέχεια προώθηση στο εσωτερικό του έξω ακουστικού πόρου ενός μικρού κομματιού από γάζα ή από σφουγγάρι εμποτισμένο με αντιβιοτική αλοιφή ή ειδικές σταγόνες.
Παράλληλα, χορηγούνται στον ασθενή τοπικά φαρμακευτικά σκευάσματα με τη μορφή ωτικών σταγόνων, τα οποία μπορεί να περιλαμβάνουν ουσίες, όπως οξεϊκό οξύ για την αποκατάσταση του φυσιολογικού pH του ακουστικού πόρου, κορτιζόνη για την υποχώρηση της φλεγμονής και αντιβιοτικό ή αντιμυκητιασικό φάρμακο, ανάλογα με το αν το αίτιο της εξωτερικής ωτίτιδας είναι κάποιο βακτήριο ή μύκητας αντίστοιχα. Εάν η εξωτερική ωτίτιδα δεν υποχωρεί με τις τοπικές σταγόνες ή εντοπίζονται σοβαρές ή ανθεκτικές λοιμώξεις, σειρά έχει η χορήγηση αντιβιοτικών από το στόμα. Χορηγούνται επίσης αναλγητικά ή αντιφλεγμονώδη φάρμακα για την ανακούφιση του πόνου και της φλεγμονής», αναφέρει.
Τι πρέπει να προσέχει ο ασθενής
«Γενικότερα, συνιστάται η αποφυγή έκθεσης σε νερό των προσβεβλημένων αυτιών κατά τη διάρκεια της θεραπείας. Συνεπώς, θα πρέπει να αποφεύγεται το κολύμπι και η είσοδος νερού στο αυτί κατά τη διάρκεια του μπάνιου, αλλά και η χρήση ακουστικών και ωτοασπίδων. Κατά τη διάρκεια του λουσίματος, θα πρέπει η είσοδος του έξω ακουστικού πόρου να ασφαλίζεται με την τοποθέτηση ενός κομματιού βαμβακιού επικαλυμμένου εξωτερικά με βαζελίνη. Καθώς η εξωτερική ωτίτιδα ενδέχεται να προκαλέσει ιδιαίτερα επίμονα συμπτώματα, χρήζει άμεσης και στοχευμένης αντιμετώπισης», καταλήγει η κ. Παπαδοπούλου.
Η εξωτερική ωτίτιδα μπορεί να ξεκινήσει με φαινομενικά ήπια συμπτώματα, ωστόσο χωρίς έγκαιρη και σωστή αντιμετώπιση είναι δυνατόν να εξελιχθεί σε μια ιδιαίτερα επώδυνη και επίμονη κατάσταση. Γι’ αυτό, η προσεκτική φροντίδα των αυτιών, η αποφυγή τραυματισμών και η σωστή διαχείριση της υγρασίας μετά το μπάνιο ή το κολύμπι έχουν καθοριστική σημασία, ιδιαίτερα τους θερινούς μήνες. Σε κάθε περίπτωση, όταν ο πόνος, ο κνησμός, οι εκκρίσεις ή η αίσθηση βουλώματος επιμένουν, η αξιολόγηση από τον ειδικό είναι το ασφαλέστερο βήμα για τη σωστή διάγνωση και την κατάλληλη θεραπευτική αντιμετώπιση.»
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ