Η γνώση γύρω από τα καρδιαγγειακά νοσήματα φαίνεται να έχει φτάσει σε σημαντικό μέρος της ελληνικής κοινωνίας. Όταν, όμως, η συζήτηση περνά από το «γνωρίζω» στο «τι κάνω για να προστατευθώ», η εικόνα αλλάζει. Η υποτίμηση του προσωπικού κινδύνου, η ελλιπής γνώση σημαντικών παραγόντων κινδύνου και η περιορισμένη ετοιμότητα απέναντι σε ένα επείγον καρδιακό περιστατικό αποκαλύπτουν ένα χάσμα ανάμεσα στην ενημέρωση και την καθημερινή πράξη.
Αυτή την αντίφαση καταγράφει η νέα πανελλαδική έρευνα για τη γνώση των πολιτών σχετικά με τα καρδιαγγειακά νοσήματα, που πραγματοποιήθηκε από τη MARC A.E. για λογαριασμό της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας (ΕΚΕ). Στην έρευνα συμμετείχαν 1.211 άνδρες και γυναίκες ηλικίας 18 ετών και άνω από όλη τη χώρα, με τη συλλογή των στοιχείων να πραγματοποιείται από τις 4 έως τις 18 Σεπτεμβρίου 2026.
Τα αποτελέσματα παρουσιάστηκαν σε συνέντευξη Τύπου στις 30 Σεπτεμβρίου στο Αμφιθέατρο της ΕΚΕ από τον Πρόεδρο της ΕΚΕ και Καθηγητή Καρδιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) κ. Κώστα Τούτουζα και τον Διευθύνοντα Σύμβουλο της MARC κ. Θωμά Γεράκη. Παρεμβάσεις πραγματοποίησαν επίσης ο Αντιπρόεδρος της ΕΚΕ και Καθηγητής Καρδιολογίας στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων κ. Λάμπρος Μιχάλης, ο Γενικός Γραμματέας της ΕΚΕ κ. Αθανάσιος Τρίκας και ο Πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας (Ο.Ε.) Πρόληψης & Αποκατάστασης κ. Εμμανουήλ Παξιμαδάκης.
Μόλις ένας στους τέσσερις αναγνωρίζει τα καρδιαγγειακά ως πρώτη αιτία θανάτου
Μία από τις εντονότερες αντιφάσεις της έρευνας καταγράφεται στην αντίληψη των πολιτών για τη βαρύτητα των καρδιαγγειακών νοσημάτων. Το 65,9% τα χαρακτηρίζει πολύ ή εξαιρετικά σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας. Όταν, όμως, οι συμμετέχοντες καλούνται να αναφέρουν τη σημαντικότερη αιτία θανάτου στην Ελλάδα, μόλις το 25,1% απαντά «καρδιαγγειακά νοσήματα», έναντι 39,5% που αναφέρει τον καρκίνο και 29,8% τα τροχαία δυστυχήματα.
Η απόκλιση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη στους νεότερους: στις ηλικίες 18–34 ετών μόλις το 14,4% αναγνωρίζει τα καρδιαγγειακά νοσήματα ως σημαντικότερη αιτία θανάτου.
Ο Αντιπρόεδρος της ΕΚΕ, Καθηγητής Καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Λάμπρος Μιχάλης, σχολιάζοντας τα ευρήματα, αναφέρει:
«Τα ευρήματα της έρευνας σκιαγραφούν μια κοινωνία που σε μεγάλο βαθμό αναγνωρίζει τη σημασία της καρδιαγγειακής υγείας, όμως επειδή υπάρχουν σημαντικές και αποτελεσματικές θεραπευτικές επιλογές στην αντιμετώπιση κάποιων καρδιαγγειακών επιπλοκών, ο πολίτης ίσως επαναπαύεται και δεν θεωρεί πλέον τα καρδιαγγειακά κύρια αιτία θανάτου.»
Η καρδιαγγειακή νόσος εξακολουθεί να θεωρείται «ανδρική υπόθεση»
Ένα ακόμη εύρημα αφορά την αντίληψη για το φύλο. Το 50,7% θεωρεί ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αφορούν περισσότερο τους άνδρες, ενώ το 43,6% πιστεύει ότι αφορούν εξίσου άνδρες και γυναίκες. Μόλις το 3,2% απαντά ότι αφορούν περισσότερο τις γυναίκες.
Η αντίληψη ότι πρόκειται κυρίως για «ανδρική υπόθεση» είναι ακόμη ισχυρότερη μεταξύ των ίδιων των ανδρών, όπου το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 57,5%, καθώς και στους πολίτες ηλικίας 65 ετών και άνω, όπου αγγίζει το 63,6%.
Παράγοντες κινδύνου: υψηλή αναγνώριση, αλλά διαφορετική ιεράρχηση
Οι πολίτες εμφανίζονται αρκετά ενημερωμένοι για ορισμένους από τους γνωστότερους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου. Η παχυσαρκία αναγνωρίζεται από το 91,2%, το άγχος από το 89,5%, η υπέρταση από το 88,4% και το κάπνισμα από το 87,5%.
Η εικόνα διαφοροποιείται, ωστόσο, όταν ζητείται να ιεραρχήσουν ποιοι παράγοντες αυξάνουν περισσότερο τον κίνδυνο. Το κάπνισμα βρίσκεται πρώτο με 64,3% και ακολουθεί η παχυσαρκία με 61%. Η υψηλή αρτηριακή πίεση συγκεντρώνει 49,2%, ενώ το έντονο άγχος, με 45,3%, τοποθετείται πάνω από την υψηλή LDL («κακή») χοληστερόλη, που συγκεντρώνει 40%. Ο σακχαρώδης διαβήτης αναφέρεται από το 26,3% και η χρόνια νεφρική νόσος μόλις από το 7,6%.
Οι πολίτες υποτιμούν τον προσωπικό τους κίνδυνο
Το χάσμα ανάμεσα στη γενική γνώση και την προσωπική επίγνωση γίνεται περισσότερο εμφανές όταν οι συμμετέχοντες καλούνται να εκτιμήσουν τον δικό τους κίνδυνο.
Το 29,9% θεωρεί καθόλου ή ελάχιστα πιθανό να εμφανίσει καρδιαγγειακό πρόβλημα μέσα στα επόμενα δέκα χρόνια, ενώ ένα επιπλέον 11,9% δηλώνει ότι δεν γνωρίζει. Μόλις το 22,5% θεωρεί πολύ ή εξαιρετικά πιθανό να αντιμετωπίσει ένα τέτοιο πρόβλημα.
Ακόμη και η γνώση βασικών προσωπικών δεικτών παρουσιάζει περιθώρια βελτίωσης. Με σιγουριά γνωρίζει την αρτηριακή του πίεση το 59,8% των ερωτηθέντων, τα επίπεδα χοληστερόλης το 54,4%, το σάκχαρο το 53,9% και τον δείκτη μάζας σώματος μόλις το 39,4%.
Παράλληλα, ενώ σχεδόν οκτώ στους δέκα είχαν πραγματοποιήσει προληπτικό έλεγχο μέσα στον τελευταίο χρόνο, μόνο το 34,5% είχε συζητήσει αναλυτικά με γιατρό τον προσωπικό του καρδιαγγειακό κίνδυνο και το 20,2% επιγραμματικά. Το 39,9% δεν είχε κάνει καθόλου αυτή τη συζήτηση.
Χαρακτηριστική είναι και η αντίφαση γύρω από το κάπνισμα: παρότι το 87,5% το συνδέει με την καρδιαγγειακή νόσο, το 42% εξακολουθεί να καπνίζει ή να ατμίζει — το 29,4% καθημερινά και το 12,6% περιστασιακά.
Έμφραγμα: αναγνωρίζουμε τα «κλασικά» συμπτώματα, όχι όμως όλα τα προειδοποιητικά σημάδια
Η γνώση είναι μεγαλύτερη για τα περισσότερο χαρακτηριστικά συμπτώματα ενός εμφράγματος. Το 81% αναγνωρίζει την πίεση, το βάρος, το σφίξιμο ή τον πόνο στο στήθος, ενώ το 68,5% αναγνωρίζει τον πόνο ή την ενόχληση που επεκτείνεται σε χέρι ή χέρια, ώμο, πλάτη ή γνάθο.
Τα ποσοστά μειώνονται αισθητά στα λιγότερο τυπικά συμπτώματα: τη δύσπνοια αναγνωρίζει το 54,5%, τον κρύο ιδρώτα το 45,5%, την ξαφνική έντονη αδυναμία το 35,9% και τη ναυτία ή τάση για έμετο το 35,7%.
Αντίστοιχα, μόλις το 38,8% δηλώνει ότι αισθάνεται σίγουρο πως θα μπορούσε να αναγνωρίσει ένα πιθανό έμφραγμα ή εγκεφαλικό επεισόδιο, ενώ το 43,1% απαντά «ίσως να μπορέσω».
Καρδιακή ανακοπή: το κρίσιμο κενό ανάμεσα στη θεωρία και την πράξη
Ιδιαίτερη βαρύτητα αποκτούν τα ευρήματα για την αντιμετώπιση ενός επείγοντος περιστατικού. Σε ερώτηση για τον αριθμό που θα καλούσαν σε περίπτωση αιφνίδιου καρδιακού επεισοδίου, το 59,3% αναφέρει το 166, το 4,4% το 112, ενώ το 29,1% δηλώνει ότι δεν θυμάται τον αριθμό ή ότι θα τον αναζητούσε εκείνη τη στιγμή.
Παρότι το 82,6% γνωρίζει τι είναι η Καρδιοπνευμονική Αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ), μόνο το 25,5% δηλώνει ότι έχει εκπαιδευτεί. Αντίστοιχα, το 72,8% γνωρίζει τον απινιδωτή, αλλά μόλις το 19,5% αναφέρει ότι θα ήξερε να τον χρησιμοποιήσει.
Η απόσταση από τη γνώση στην πράξη αποτυπώνεται ακόμη πιο καθαρά στο υποθετικό σενάριο κατάρρευσης ενός αγνώστου που δεν ανταποκρίνεται και δεν αναπνέει φυσιολογικά. Μόνο το 24,3% δηλώνει ότι θα επιχειρούσε ΚΑΡΠΑ επειδή γνωρίζει την τεχνική. Το 46% θα προσπαθούσε εφόσον δεχόταν τηλεφωνική καθοδήγηση από το ΕΚΑΒ, ενώ το 20,6% δεν θα αναλάμβανε την ευθύνη.
Λάμπρος Μιχάλης: Από τη γνώση στην προσωπική πρόληψη
Ακριβώς σε αυτή την απόσταση ανάμεσα στη γνώση και την πράξη επικεντρώνεται ο Αντιπρόεδρος της ΕΚΕ, Καθηγητής Καρδιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων κ. Λάμπρος Μιχάλης:
«Η πρόκληση δεν είναι μόνο η μετάδοση περισσότερης πληροφορίας. Είναι η μετατροπή της πληροφορίας σε προσωπική επίγνωση, σε αλλαγή καθημερινών συνηθειών, σε συστηματικό έλεγχο των παραγόντων κινδύνου και, κυρίως, σε ικανότητα άμεσης αντίδρασης όταν κάθε λεπτό μπορεί να έχει σημασία.»
Ταυτόχρονα, εντοπίζει στα αποτελέσματα έναν λόγο αισιοδοξίας:
«Παράλληλα, η ίδια η έρευνα αναδεικνύει ένα σημαντικό περιθώριο αισιοδοξίας, καθώς οι πολίτες εκφράζουν έντονη διάθεση να εκπαιδευτούν στην ΚΑΡΠΑ, υποστηρίζουν σε πολύ υψηλά ποσοστά την ένταξη σχετικής εκπαίδευσης στα σχολεία και τάσσονται υπέρ της ενίσχυσης των δράσεων πρόληψης, καθώς και της ευρύτερης τοποθέτησης απινιδωτών σε δημόσιους χώρους. Η εικόνα που προκύπτει είναι σαφής: η ενημέρωση υπάρχει, χρειάζεται ακόμη περισσότερη!»
Σχεδόν καθολική στήριξη στην εκπαίδευση από το σχολείο
Σε επίπεδο προτεινόμενων πολιτικών, τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά: το 96,4% συμφωνεί με τη συστηματική εκπαίδευση στα σχολεία για τους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, τη διατροφή, την άσκηση και το κάπνισμα. Το 94,1% τάσσεται υπέρ της ευρύτερης εγκατάστασης απινιδωτών σε δημόσιους χώρους και το 93% υπέρ της υποχρεωτικής εκπαίδευσης σε ΚΑΡΠΑ στο σχολείο.
Όταν οι πολίτες καλούνται να επιλέξουν έως τρεις προτεραιότητες για την Πολιτεία, το 58,4% ζητά περισσότερες προληπτικές εξετάσεις και συνέχιση του προγράμματος «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ», το 51,7% εκπαίδευση από το σχολείο και το 42,5% περισσότερους εξωτερικούς αυτόματους απινιδωτές μαζί με εκπαίδευση στην ΚΑΡΠΑ.
Στο ίδιο πλαίσιο, από όσους είχαν λάβει πρόσκληση στο «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, το 58% ολοκλήρωσε τις εξετάσεις και το 17,8% τις πραγματοποίησε εν μέρει, ενώ το 19,6% δεν τις έκανε.
Κώστας Τούτουζας: Ενημέρωση από την παιδική ηλικία
Με αφορμή την παρουσίαση των αποτελεσμάτων, ο Πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, Καθηγητής Καρδιολογίας στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) κ. Κώστας Τούτουζας, επισημαίνει:
«Η έρευνα της ΕΚΕ αποτυπώνει με σαφήνεια την ανάγκη για ενημέρωση των πολιτών από την παιδική ηλικία. Ταυτόχρονα καταγράφει μια ισχυρή κοινωνική προσδοκία για περισσότερη πρόληψη, περισσότερη εκπαίδευση και πιο αποτελεσματική προστασία της καρδιαγγειακής υγείας στην οποία όλοι από κοινού, Πολιτεία, Επιστημονικοί φορείς και η κοινωνία των ασθενών οφείλουν να συνεργαστούν και να δράσουν αποτελεσματικά».
Η συνολική εικόνα της παρουσίασης αποτυπώνεται σε μία κεντρική διαπίστωση: «Το μεγαλύτερο πρόβλημα δεν είναι η έλλειψη γενικής γνώσης. Είναι η απόσταση ανάμεσα στο “ξέρω” και στο “κάνω”!». Οι πολίτες υποτιμούν τον προσωπικό τους κίνδυνο, γνωρίζουν μόνο εν μέρει βασικούς δείκτες της υγείας τους, εξακολουθούν να καπνίζουν σε υψηλά ποσοστά και δεν είναι επαρκώς έτοιμοι να δράσουν σε ένα επείγον περιστατικό.
Η πρόληψη ως συλλογική και προσωπική ευθύνη
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι η πρόληψη δεν μπορεί να περιορίζεται στην απλή μετάδοση πληροφοριών. Απαιτεί προσωπική συμμετοχή, αξιόπιστη ιατρική ενημέρωση, συνεχή εγρήγορση και οργανωμένες παρεμβάσεις που ξεκινούν από μικρή ηλικία και επεκτείνονται στην εκπαίδευση ολόκληρου του πληθυσμού.
Στο ίδιο πνεύμα, ο κ. Λάμπρος Μιχάλης αναφέρει:
«Η πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων απαιτεί συνεχή εγρήγορση, προσωπική συμμετοχή, αξιόπιστη ιατρική ενημέρωση και οργανωμένες παρεμβάσεις που θα ξεκινούν από μικρή ηλικία και θα φτάνουν μέχρι την εκπαίδευση του γενικού πληθυσμού στην αντιμετώπιση μιας καρδιακής ανακοπής.»
Όπως προσθέτει:
«Η έρευνα της ΕΚΕ αποτυπώνει με σαφήνεια αυτή την ανάγκη και ταυτόχρονα καταγράφει μια ισχυρή κοινωνική προσδοκία για περισσότερη πρόληψη, περισσότερη εκπαίδευση των πολιτών και πιο αποτελεσματική προστασία της καρδιαγγειακής υγείας.»
Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία, σύμφωνα με το κείμενο του κ. Μιχάλη, θα εντείνει τις προσπάθειές της μέσα από τα κανάλια επικοινωνίας που διαθέτει και τις πρωτοβουλίες που θα αναλάβει για την εκπαίδευση των πολιτών γύρω από τα καρδιαγγειακά νοσήματα.
Παράλληλα, η ΕΚΕ προτίθεται το επόμενο διάστημα να παρουσιάσει και να προτείνει στην Πολιτεία ένα μεσο-μακροπρόθεσμο Εθνικό Σχέδιο Πρόληψης & Αντιμετώπισης Καρδιαγγειακών Νόσων.
Η Εταιρεία δεσμεύεται να θέσει την επιστημονική της γνώση, το δίκτυο των χιλιάδων μελών της και την εμπιστοσύνη των πολιτών στην υπηρεσία αυτού του στόχου, καλώντας την Πολιτεία, τους συλλόγους ασθενών και όλους τους αρμόδιους φορείς σε κοινή δράση.
Τα ευρήματα της πανελλαδικής έρευνας δείχνουν, τελικά, ότι η ενημέρωση αποτελεί μόνο το πρώτο βήμα. Η πραγματική πρόκληση είναι η γνώση να μετατραπεί σε προσωπική επίγνωση, καθημερινές επιλογές πρόληψης, συστηματικό έλεγχο και ετοιμότητα απέναντι στο επείγον.
Και σε αυτό το πεδίο, η εκπαίδευση από μικρή ηλικία, η πρόσβαση στην πρόληψη και η ενεργή συμμετοχή των πολιτών αναδεικνύονται σε κρίσιμους άξονες, στους οποίους επιστημονική κοινότητα, Πολιτεία και κοινωνία καλούνται να συναντηθούν.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ