Κλιμακτήριος και διαταραχές περιόδου – Τι πρέπει να γνωρίζετε

Η περίοδος αποτελεί για πολλές γυναίκες ένα γνώριμο στοιχείο της καθημερινότητάς τους. Όταν όμως ο εμμηνορροϊκός κύκλος αρχίζει να μεταβάλλεται, οι αλλαγές μπορεί να προκαλέσουν αβεβαιότητα, ιδιαίτερα όταν εμφανίζονται απρόβλεπτες καθυστερήσεις, μεγαλύτερη διάρκεια αιμορραγίας ή διαφορές στην ποσότητα του αίματος.

Κατά τη μετάβαση προς την εμμηνόπαυση, οι ορμονικές διακυμάνσεις μπορούν να επηρεάσουν τη συχνότητα και τα χαρακτηριστικά της περιόδου. Πρόκειται για μια φυσιολογική φάση της ζωής, η οποία όμως δεν εξελίσσεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις γυναίκες.

Παράλληλα, δεν πρέπει κάθε μεταβολή της εμμήνου ρύσεως να αποδίδεται αυτομάτως στην κλιμακτήριο. Ορισμένες μορφές αιμορραγίας μπορεί να σχετίζονται με άλλες γυναικολογικές ή συστηματικές παθήσεις και να απαιτούν διερεύνηση.

Πότε, λοιπόν, μια αλλαγή στον κύκλο θεωρείται αναμενόμενη; Ποια συμπτώματα χρειάζονται γυναικολογικό έλεγχο και τι περιλαμβάνει η διαγνωστική αξιολόγηση; Η σωστή ενημέρωση μπορεί να βοηθήσει τις γυναίκες να αναγνωρίζουν τις μεταβολές του σώματός τους και να αναζητούν έγκαιρα ιατρική συμβουλή.

Η περίοδος ερχόταν για χρόνια σχεδόν στην ίδια ημερομηνία. Τώρα εμφανίζεται νωρίτερα, καθυστερεί ή απουσιάζει για ένα διάστημα και επανέρχεται. Άλλοτε η ροή είναι μικρότερη και άλλοτε περισσότερο έντονη. Για πολλές γυναίκες, αυτή η αλλαγή στη γνώριμη λειτουργία του σώματός τους είναι το πρώτο σημάδι ότι πλησιάζουν στην κλιμακτήριο. Συχνά συνοδεύεται από απορίες: Είναι αναμενόμενο; Χρειάζεται έλεγχος; Μπορεί να αντιμετωπιστεί;

Κλιμακτήριος και εμμηνόπαυση

«Στην κλιμακτήριο η γυναίκα εξακολουθεί να έχει περίοδο, η οποία όμως μπορεί να παρουσιάζει αλλαγές στη συχνότητα, στη διάρκεια και στην ποσότητα του αίματος. Η εμμηνόπαυση σηματοδοτεί την οριστική παύση της εμμήνου ρύσεως. Η ίδια η λέξη παραπέμπει στην παύση των εμμήνων, δηλαδή της περιόδου. Οι δύο όροι δεν είναι ταυτόσημοι: οι εξάψεις ή οι ακανόνιστοι κύκλοι δεν σημαίνουν από μόνοι τους ότι η περίοδος έχει σταματήσει οριστικά», επισημαίνει ο κ. Ευάγγελος Γκικόντες Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος MD MSc και συνεχίζει:

Γιατί αλλάζει ο κύκλος

Καθώς μεταβάλλεται η λειτουργία των ωοθηκών, η ορμονική δραστηριότητα γίνεται λιγότερο προβλέψιμη. Τα οιστρογόνα παρουσιάζουν διακυμάνσεις και η ωορρηξία δεν συμβαίνει απαραίτητα σε κάθε κύκλο. Όταν δεν γίνεται ωορρηξία, διαφοροποιείται και η παραγωγή προγεστερόνης. Αυτές οι μεταβολές επηρεάζουν το ενδομήτριο, τον ιστό που καλύπτει το εσωτερικό της μήτρας, και μπορούν να αλλάξουν τον τρόπο με τον οποίο εμφανίζεται η αιμορραγία.

Στην πράξη, δύο περίοδοι μπορεί να απέχουν λιγότερο ή περισσότερο από ό,τι συνήθως. Η αιμορραγία μπορεί να διαρκεί διαφορετικά, να είναι ελαφρύτερη ή εντονότερη, ενώ ενδέχεται να μεσολαβούν διαστήματα χωρίς περίοδο. Η πορεία δεν είναι ίδια για όλες τις γυναίκες και δεν ακολουθεί πάντοτε μια σταθερή, σταδιακή εξέλιξη.

Οι αλλαγές που χρειάζονται αξιολόγηση

Η κλιμακτήριος μπορεί να εξηγεί μια μεταβολή στον κύκλο, αλλά δεν αποτελεί αυτόματα τη διάγνωση για κάθε αιμορραγία. Πολύποδες, ινομυώματα, αδενομύωση και διαταραχές του θυρεοειδούς είναι ορισμένες άλλες πιθανές αιτίες. Γι’ αυτό η εκτίμηση ξεκινά από το ιστορικό και τα χαρακτηριστικά της αιμορραγίας, όχι από την υπόθεση ότι «είναι η ηλικία».

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν εμφανίζεται αίμα ανάμεσα στις περιόδους ή μετά τη σεξουαλική επαφή, όταν η αιμορραγία είναι ασυνήθιστα έντονη ή όταν διαρκεί περισσότερο από το συνηθισμένο. Επίσης, κάθε κολπική αιμορραγία μετά την εγκατάσταση της εμμηνόπαυσης χρειάζεται έλεγχο και δεν πρέπει να θεωρείται αυτονόητα επιστροφή της περιόδου.

Αν η μεγάλη απώλεια αίματος συνοδεύεται από έντονη ζάλη, τάση λιποθυμίας, δύσπνοια ή πόνο στο στήθος, χρειάζεται άμεση ιατρική εκτίμηση.

Τι περιλαμβάνει ο έλεγχος

Ο γυναικολόγος θα ρωτήσει πότε άρχισαν οι αλλαγές, πόσο συχνά εμφανίζεται η περίοδος, πόσες ημέρες διαρκεί και πόσο έχει διαφοροποιηθεί η ροή. Χρήσιμες είναι επίσης οι πληροφορίες για φάρμακα, ορμονικά σκευάσματα και προηγούμενα γυναικολογικά προβλήματα.

Ανάλογα με τα ευρήματα, μπορεί να χρειαστούν γυναικολογική εξέταση, υπερηχογράφημα και στοχευμένες αιματολογικές εξετάσεις. Όπου υπάρχουν ενδείξεις, ο έλεγχος συμπληρώνεται με αξιολόγηση του ενδομητρίου, που μπορεί να περιλαμβάνει δειγματοληψία ή υστεροσκόπηση. Η επιλογή των εξετάσεων εξαρτάται από την ηλικία, το ιστορικό και τη μορφή της αιμορραγίας.

Οι ορμονικές εξετάσεις δεν προσφέρουν πάντοτε τη σαφή απάντηση που περιμένει μια γυναίκα. Στην κλιμακτήριο οι τιμές μεταβάλλονται και μία μεμονωμένη μέτρηση δεν αποτυπώνει ολόκληρη την εικόνα. Σε κατά τα άλλα υγιείς γυναίκες άνω των 45 ετών με τυπικά συμπτώματα, η αναγνώριση της μετάβασης είναι συνήθως κλινική. Σε μικρότερες ηλικίες ή σε άτυπες περιπτώσεις μπορεί να χρειάζεται διαφορετική διερεύνηση.

Υπάρχουν επιλογές αντιμετώπισης

Η κατάλληλη αντιμετώπιση εξαρτάται από την αιτία και από το πόσο επηρεάζεται η καθημερινότητα. Άλλες ανάγκες έχει μια γυναίκα με μικρές μεταβολές στον κύκλο και άλλες μια γυναίκα με έντονη αιμορραγία ή εξάψεις που διαταράσσουν τον ύπνο της. Μπορεί να συζητηθούν ορμονικές ή μη ορμονικές επιλογές, ενώ όταν διαπιστώνεται συγκεκριμένη πάθηση η θεραπεία στρέφεται σε αυτήν. Η απόφαση λαμβάνεται με βάση το ατομικό ιστορικό, τα αναμενόμενα οφέλη, τους πιθανούς κινδύνους και τις προτιμήσεις της γυναίκας.

Η ακανόνιστη περίοδος δεν αποκλείει την ωορρηξία ούτε την εγκυμοσύνη. Εφόσον δεν επιθυμείται κύηση, η ανάγκη αντισύλληψης εξακολουθεί να συζητείται με τον γυναικολόγο. Η ορμονική θεραπεία για τα συμπτώματα της κλιμακτηρίου δεν αποτελεί από μόνη της αντισυλληπτική μέθοδο.

Η καταγραφή βοηθά τη συζήτηση

Ένα απλό ημερολόγιο με τις ημερομηνίες της περιόδου, τη διάρκεια, την ένταση της ροής και τα συνοδά συμπτώματα βοηθά να περιγραφεί η αλλαγή με ακρίβεια. Καταγράψτε επίσης τυχόν πόνο, εξάψεις ή νυχτερινές αφυπνίσεις και σημειώστε τι σας δυσκολεύει περισσότερο.

«Οι αλλαγές του κύκλου στην κλιμακτήριο είναι συχνές. Η σωστή ενημέρωση βοηθά τη γυναίκα να τις κατανοήσει, ενώ η εξατομικευμένη αξιολόγηση επιτρέπει να αναγνωριστεί μια αιμορραγία που χρειάζεται διερεύνηση και να επιλεγεί η κατάλληλη φροντίδα. Η συζήτηση με τον γυναικολόγο μπορεί να αρχίσει από την πρώτη αλλαγή που την προβληματίζει» καταλήγει ο κ. Γκικόντες.

Κλιμακτήριος και εμμηνόπαυση – Ποιες είναι οι βασικές διαφορές; 

Παρότι οι δύο όροι χρησιμοποιούνται συχνά μαζί, περιγράφουν διαφορετικές φάσεις της μετάβασης από την αναπαραγωγική περίοδο της ζωής προς την εμμηνόπαυση.

Σημαντική διευκρίνιση: Η εμμηνόπαυση αναγνωρίζεται συνήθως όταν έχουν συμπληρωθεί 12 συνεχόμενοι μήνες χωρίς έμμηνο ρύση, εφόσον δεν υπάρχει άλλη αιτία και δεν χρησιμοποιείται ορμονική αντισύλληψη που δυσχεραίνει την αξιολόγηση. Ο όρος «κλιμακτήριος» χρησιμοποιείται ευρύτερα για τη μεταβατική περίοδο, ενώ η «περιεμμηνόπαυση» είναι ο ειδικότερος όρος για τη φάση γύρω από την τελευταία περίοδο.

Πηγή: National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Menopause: Identification and Management.

Αλλαγές στην περίοδο – Πότε χρειάζεται γυναικολογική και πότε επείγουσα αξιολόγηση;

Η μεταβολή στη συχνότητα ή στην ένταση της περιόδου είναι συχνή κατά την περιεμμηνόπαυση. Ωστόσο, ορισμένα χαρακτηριστικά της αιμορραγίας χρειάζονται ιατρική διερεύνηση, ακόμη και όταν η γυναίκα βρίσκεται στην αναμενόμενη ηλικία της κλιμακτηρίου.

Συμπτώματα που χρειάζονται γυναικολογικό έλεγχο

• Αιμορραγία ανάμεσα στις περιόδους, ακόμη και όταν πρόκειται για μικρή ποσότητα αίματος.

• Αιμορραγία μετά τη σεξουαλική επαφή, η οποία δεν πρέπει να αποδίδεται αυτομάτως στις ορμονικές μεταβολές.

• Ασυνήθιστα έντονη ή παρατεταμένη περίοδος, ιδιαίτερα όταν διαφέρει σημαντικά από το συνηθισμένο μοτίβο.

• Επαναλαμβανόμενες αλλαγές στον κύκλο που προβληματίζουν τη γυναίκα ή επηρεάζουν την καθημερινότητά της.

• Οποιαδήποτε κολπική αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση, ακόμη και αν εμφανιστεί μόνο μία φορά ή είναι ελάχιστη.

Η αιμορραγία μετά την εμμηνόπαυση δεν σημαίνει απαραίτητα σοβαρή πάθηση. Ωστόσο, απαιτεί έγκαιρη διερεύνηση, επειδή σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να αποτελεί ένδειξη παθολογίας του ενδομητρίου.

Πηγές: American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Perimenopausal Bleeding and Bleeding After Menopause και NHS – Postmenopausal Bleeding.

Πότε απαιτείται επείγουσα ιατρική βοήθεια;

Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν η αιμορραγία είναι πολύ μεγάλη ή συνοδεύεται από συμπτώματα που ενδέχεται να υποδηλώνουν σημαντική απώλεια αίματος.

Επείγουσα ιατρική αξιολόγηση απαιτείται όταν εμφανίζονται:

• Πολύ έντονη αιμορραγία, ιδιαίτερα όταν μια σερβιέτα ή ένα ταμπόν διαποτίζεται περίπου κάθε ώρα επί περισσότερες από δύο συνεχόμενες ώρες.

• Έντονη ζάλη, λιποθυμική τάση ή λιποθυμία.

• Δύσπνοια, πόνος στο στήθος ή έντονη αδυναμία σε συνδυασμό με σημαντική αιμορραγία.

• Έντονος κοιλιακός ή πυελικός πόνος, ιδίως όταν υπάρχει πιθανότητα εγκυμοσύνης.

Σε αυτές τις περιπτώσεις δεν πρέπει να καθυστερεί η αναζήτηση επείγουσας ιατρικής βοήθειας.

Πηγή: ACOG – Abnormal Uterine Bleeding.

Ημερολόγιο περιόδου στην κλιμακτήριο – Τι είναι χρήσιμο να καταγράφουμε;

Η συστηματική καταγραφή των αλλαγών μπορεί να διευκολύνει τη γυναικολογική αξιολόγηση, ιδιαίτερα όταν ο κύκλος έχει γίνει απρόβλεπτος.

Ένα απλό ημερολόγιο, σε έντυπη ή ηλεκτρονική μορφή, μπορεί να περιλαμβάνει:

Η καταγραφή δεν αποτελεί διαγνωστική μέθοδο από μόνη της. Μπορεί, όμως, να προσφέρει στον γυναικολόγο μια σαφέστερη εικόνα των μεταβολών και να βοηθήσει στον σχεδιασμό της διερεύνησης.

Δεν χρειάζεται να περιμένει μια γυναίκα να συγκεντρώσει πολλές εβδομάδες καταγραφών εάν εμφανίσει ανησυχητική αιμορραγία.

Πηγή: ACOG – Abnormal Uterine Bleeding.

Κλιμακτήριος και εμμηνόπαυση – Γυναικολογικοί όροι που αξίζει να γνωρίζουμε

Κλιμακτήριος: Η μεταβατική περίοδος στη ζωή της γυναίκας που σχετίζεται με τη σταδιακή μεταβολή της αναπαραγωγικής λειτουργίας και την πορεία προς την εμμηνόπαυση.

Περιεμμηνόπαυση (Perimenopause): Η φάση γύρω από την τελευταία έμμηνο ρύση, κατά την οποία εμφανίζονται ορμονικές διακυμάνσεις, αλλαγές του κύκλου και ενδεχομένως άλλα συμπτώματα.

Εμμηνόπαυση: Η οριστική παύση της εμμήνου ρύσεως λόγω της φυσιολογικής μείωσης της ωοθηκικής λειτουργίας. Συνήθως αναγνωρίζεται αναδρομικά μετά από 12 συνεχόμενους μήνες χωρίς περίοδο, όταν δεν υπάρχει άλλη αιτία.

Ενδομήτριο: Ο ιστός που καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια της μήτρας και υφίσταται μεταβολές κατά τη διάρκεια του εμμηνορροϊκού κύκλου.

Ωορρηξία: Η απελευθέρωση ωαρίου από την ωοθήκη. Κατά την περιεμμηνόπαυση μπορεί να μην πραγματοποιείται σε κάθε κύκλο.

Οιστρογόνα: Ομάδα ορμονών που συμμετέχουν στη ρύθμιση του εμμηνορροϊκού κύκλου και επηρεάζουν πολλούς ιστούς του οργανισμού.

Προγεστερόνη: Ορμόνη που παράγεται κυρίως μετά την ωορρηξία και συμμετέχει στη ρύθμιση των μεταβολών του ενδομητρίου.

Ανώμαλη αιμορραγία της μήτρας: Αιμορραγία που αποκλίνει από τα συνήθη χαρακτηριστικά της εμμήνου ρύσεως ως προς τη συχνότητα, τη διάρκεια, την ποσότητα ή τον χρόνο εμφάνισής της.

Μηνορραγία: Όρος που χρησιμοποιείται για την υπερβολικά έντονη ή παρατεταμένη εμμηνορροϊκή αιμορραγία. Στη σύγχρονη ορολογία προτιμάται συχνά η περιγραφή «έντονη εμμηνορροϊκή αιμορραγία».

Υστεροσκόπηση: Εξέταση κατά την οποία χρησιμοποιείται λεπτό οπτικό όργανο για την επισκόπηση του εσωτερικού της μήτρας.

Βιοψία ενδομητρίου: Λήψη μικρού δείγματος ιστού από το ενδομήτριο για ιστολογική εξέταση, όταν υπάρχει σχετική ιατρική ένδειξη.

FSH (θυλακιοτρόπος ορμόνη): Ορμόνη που συμμετέχει στη ρύθμιση της λειτουργίας των ωοθηκών. Η μέτρησή της δεν είναι απαραίτητη για τη συνήθη αναγνώριση της περιεμμηνόπαυσης σε κατά τα άλλα υγιείς γυναίκες άνω των 45 ετών με τυπικά συμπτώματα.

Πηγή: NICE – Menopause: Identification and Management, ACOG – Abnormal Uterine Bleeding.

Η σημασία της ενημέρωσης και της εξατομικευμένης γυναικολογικής φροντίδας

Η μετάβαση προς την εμμηνόπαυση αποτελεί μια φυσιολογική φάση της ζωής, η οποία μπορεί να συνοδεύεται από σημαντικές αλλαγές στον εμμηνορροϊκό κύκλο και στην καθημερινότητα της γυναίκας.

Παρότι οι μεταβολές στη συχνότητα και στην ένταση της περιόδου είναι συχνές, δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι κάθε αιμορραγία οφείλεται αποκλειστικά στην κλιμακτήριο. Η αναγνώριση των συμπτωμάτων που χρειάζονται διερεύνηση είναι σημαντική για την έγκαιρη διάγνωση πιθανών γυναικολογικών παθήσεων.

Η σωστή ενημέρωση, η καταγραφή των αλλαγών και η ουσιαστική επικοινωνία με τον γυναικολόγο μπορούν να συμβάλουν στην καλύτερη κατανόηση αυτής της μεταβατικής περιόδου και στη λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων.

Κάθε γυναίκα βιώνει διαφορετικά την κλιμακτήριο. Για τον λόγο αυτό, η γυναικολογική φροντίδα χρειάζεται να προσαρμόζεται στο ατομικό ιστορικό, στα συμπτώματα και στις προσωπικές της ανάγκες.

Επιστημονικές πηγές και περαιτέρω ενημέρωση

Οι ακόλουθες πηγές χρησιμοποιήθηκαν για τη σύνταξη των συμπληρωματικών ενημερωτικών ενοτήτων:

• National Institute for Health and Care Excellence (NICE) – Menopause: Identification and Management, NG23

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Perimenopausal Bleeding and Bleeding After Menopause

• American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG) – Abnormal Uterine Bleeding

• National Health Service (NHS) – Symptoms of Menopause and Perimenopause

• National Health Service (NHS) – Postmenopausal Bleeding

Σχετικά με το περιεχόμενο του άρθρου

Οι συμπληρωματικές ενότητες αποτελούν ανεξάρτητο συντακτικό υλικό του «Ιατρικού Συμβούλου», βασισμένο σε έγκυρες επιστημονικές πηγές, και διακρίνονται από το πρωτότυπο κείμενο του γυναικολόγου.

Το περιεχόμενο παρέχεται για ενημερωτικούς σκοπούς και δεν υποκαθιστά την εξατομικευμένη ιατρική συμβουλή ή αξιολόγηση.

Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ