Σχεδόν ένας άνθρωπος χάνει τη ζωή του κάθε 12 λεπτά στην Ελλάδα από καρδιαγγειακά νοσήματα, σύμφωνα με τα στοιχεία του 2023. Η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία παρουσίασε ένα νέο Εθνικό Σχέδιο, με στόχο την ενίσχυση της πρόληψης, την έγκαιρη διάγνωση και την ισότιμη πρόσβαση των πολιτών στην καρδιαγγειακή φροντίδα.
Μια ολοκληρωμένη στρατηγική για την αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων στην Ελλάδα παρουσίασε η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία (ΕΚΕ), κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου που πραγματοποιήθηκε την Παρασκευή 13 Νοεμβρίου 2026, στο ξενοδοχείο Grand Hyatt Athens, στο πλαίσιο του Διεθνούς Συνεδρίου Καρδιολογίας της ΕΚΕ.
Το Εθνικό Σχέδιο για την Πρόληψη και Αντιμετώπιση των Καρδιαγγειακών Νόσων, το οποίο βρίσκεται υπό εκπόνηση, φιλοδοξεί να διαμορφώσει ένα οργανωμένο πλαίσιο πρόληψης, έγκαιρης ανίχνευσης και αποτελεσματικής θεραπείας, με ιδιαίτερη έμφαση στη μείωση των πρόωρων θανάτων και των ανισοτήτων στην πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας.
Η πρωτοβουλία εντάσσεται στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα EU Safe Hearts Plan και αναπτύσσεται σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία (European Society of Cardiology – ESC). Σύμφωνα με την ΕΚΕ, το Σχέδιο πρόκειται να υποβληθεί το επόμενο διάστημα στο Υπουργείο Υγείας.
Ένας θάνατος κάθε 12 λεπτά από καρδιαγγειακά νοσήματα
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στη συνέντευξη Τύπου αποτυπώνουν τη σοβαρή επιβάρυνση των καρδιαγγειακών νοσημάτων στη χώρα.
Όπως ανέφερε ο Δημοσθένης Παναγιωτάκος, Καθηγητής Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας του Χαροκοπείου Πανεπιστημίου, σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), το 2023 καταγράφηκαν 40.812 θάνατοι από καρδιαγγειακά νοσήματα, αριθμός που αντιστοιχεί σχεδόν στο ένα τρίτο των συνολικών θανάτων.
Πρόκειται, κατά μέσο όρο, για 4,7 θανάτους ανά ώρα, δηλαδή περίπου έναν θάνατο κάθε 12 λεπτά.
Την ίδια χρονιά, 8.324 άνθρωποι έχασαν πρόωρα τη ζωή τους από καρδιαγγειακές παθήσεις, ενώ η ηλικιακά προτυπωμένη πρόωρη θνησιμότητα από ισχαιμική καρδιοπάθεια ήταν περίπου 37% υψηλότερη στην Ελλάδα σε σύγκριση με τον μέσο όρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στους άνδρες, η διαφορά έφθανε περίπου το 42%.
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε και στην επιδημιολογική μελέτη ΑΤΤΙΚΗ, η οποία παρακολούθησε περίπου 3.000 άνδρες και γυναίκες για 20 χρόνια. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε ο κ. Παναγιωτάκος, οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 12,3 έτη ζωής λόγω πρόωρης καρδιαγγειακής νοσηρότητας κατά την περίοδο παρακολούθησης 2002–2022.
Παράλληλα, το συνολικό οικονομικό κόστος των καρδιαγγειακών νοσημάτων στην Ελλάδα υπολογίζεται σε 4,315 δισεκατομμύρια ευρώ, ενώ η γήρανση του πληθυσμού δημιουργεί πρόσθετες ανάγκες για υπηρεσίες υγείας, καθώς το 23,9% των κατοίκων είναι ηλικίας άνω των 65 ετών.
Οι παράγοντες κινδύνου παραμένουν ιδιαίτερα διαδεδομένοι
Η ανάγκη ενίσχυσης της πρόληψης γίνεται ακόμη πιο επιτακτική από τη συχνότητα των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου στον ελληνικό πληθυσμό.
Σύμφωνα με τα δεδομένα της πανελλαδικής μελέτης ΕΜΕΝΟ, που πραγματοποιήθηκε την περίοδο 2013–2016, περίπου τέσσερις στους δέκα ενήλικες είχαν αρτηριακή υπέρταση, έξι στους δέκα παρουσίαζαν υπερχοληστερολαιμία και ένας στους τρεις παχυσαρκία.
Επιπλέον, σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Έρευνα Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ για το 2019, περίπου ένας στους τέσσερις ενηλίκους κάπνιζε καθημερινά, ενώ σχεδόν επτά στους δέκα ανέφεραν απουσία σωματικής δραστηριότητας.
Τα ευρήματα αναδεικνύουν τη σημασία της οργανωμένης πρόληψης και της έγκαιρης αναγνώρισης των ανθρώπων που διατρέχουν αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Μόνο ένας στους τέσσερις γνωρίζει την πρώτη αιτία θανάτου
Σημαντικά κενά στην ενημέρωση του πληθυσμού ανέδειξε και η πανελλήνια έρευνα κοινής γνώμης της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, η οποία πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία MARC, από τις 4 έως τις 18 Σεπτεμβρίου 2026, σε αντιπροσωπευτικό πανελλαδικό δείγμα 1.211 ενηλίκων.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματά της, μόλις το 25,1% των πολιτών γνωρίζει ότι τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την πρώτη αιτία θανάτου, ενώ το 50,7% θεωρεί λανθασμένα ότι αφορούν κυρίως τους άνδρες.
Παρότι το 77,9% των ερωτηθέντων δήλωσε ότι έχει πραγματοποιήσει προληπτικό έλεγχο, το 39,9% δεν έχει συζητήσει ποτέ με γιατρό τον προσωπικό του καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Εξίσου ανησυχητικό είναι ότι περίπου τα τρία τέταρτα των πολιτών δεν γνωρίζουν να εφαρμόζουν καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ).
Σχολιάζοντας τα ευρήματα, ο Λάμπρος Μιχάλης, Αντιπρόεδρος της ΕΚΕ και Καθηγητής Καρδιολογίας του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, επισήμανε:
«Ο πολίτης ξέρει. Ξέρει σε μεγάλο ποσοστό τι κάνει καλό στην καρδιά του. Αυτό που του λείπει δεν είναι κυρίως η πληροφορία, αλλά το κίνητρο και τα εργαλεία για να πράξει».
Όπως υπογράμμισε, η μετάβαση από τη γνώση στην καθημερινή εφαρμογή της πρόληψης προϋποθέτει τη συνεργασία της επιστημονικής κοινότητας, της Πολιτείας και των ίδιων των πολιτών.
Οι έξι στρατηγικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου
Το Εθνικό Σχέδιο Καρδιαγγειακής Υγείας στηρίζεται σε έξι στρατηγικούς άξονες, οι οποίοι καλύπτουν την πρόληψη, την παροχή φροντίδας, την αξιοποίηση της τεχνολογίας και την αξιολόγηση των παρεμβάσεων.
Πρόληψη και προαγωγή της καρδιαγγειακής υγείας: Προβλέπονται παρεμβάσεις από τη σχολική ηλικία, με στόχο την υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, την αντιμετώπιση των παραγόντων κινδύνου και την ενίσχυση της ενημέρωσης, με ιδιαίτερη έμφαση στις ανάγκες των γυναικών.
Έγκαιρη ανίχνευση και ολοκληρωμένη φροντίδα: Προτείνεται η καθολική εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου στους ενήλικες, καθώς και η ενίσχυση του προσυμπτωματικού ελέγχου.
Ισότιμη πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας: Κεντρική προτεραιότητα αποτελεί η βελτίωση της καρδιαγγειακής φροντίδας για όλους τους πολίτες, συμπεριλαμβανομένων όσων ζουν σε νησιωτικές, ορεινές και απομακρυσμένες περιοχές.
Δεδομένα και ψηφιακός μετασχηματισμός: Σχεδιάζεται η δημιουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Καρδιαγγειακής Υγείας, η ανάπτυξη εθνικών μητρώων διασυνδεδεμένων με τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας και η αξιοποίηση της τηλεϊατρικής και της τεχνητής νοημοσύνης.
Εκπαίδευση, έρευνα και συμμετοχή της κοινωνίας: Προτείνεται η ενίσχυση της εκπαίδευσης επαγγελματιών υγείας και πολιτών, η συνεργασία με τους συλλόγους ασθενών και η θεσμοθέτηση της Προληπτικής Καρδιολογίας ως επίσημης εξειδίκευσης ή δομημένης μετεκπαίδευσης.
Υλοποίηση, χρηματοδότηση και αξιολόγηση: Το Σχέδιο προβλέπει εθνικούς δείκτες παρακολούθησης, επαρκή χρηματοδότηση, λογοδοσία και περιοδική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των δράσεων.
Ο κ. Παναγιωτάκος παρουσίασε επίσης τον μακροπρόθεσμο στρατηγικό στόχο για το 2050, που προβλέπει 20% λιγότερα εμφράγματα και εγκεφαλικά επεισόδια και μείωση των πρόωρων καρδιαγγειακών θανάτων κατά 50%.
Πρόληψη από το σχολείο και αξιοποίηση της τεχνολογίας
Στο πλαίσιο της στρατηγικής της ΕΚΕ για την περίοδο 2027–2030, ο κ. Μιχάλης παρουσίασε συγκεκριμένες προτάσεις για την ενίσχυση της πρόληψης στην καθημερινότητα των πολιτών.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η ανάπτυξη εκπαιδευτικών δράσεων, η διεύρυνση του δικτύου εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ, η ενημέρωση για τη σωστή διατροφή και την αντιμετώπιση της παχυσαρκίας, καθώς και η στενότερη συνεργασία με τους συλλόγους ασθενών.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη σχολική κοινότητα, με προτάσεις για εκπαίδευση των παιδιών στη διατροφή, στη σωματική δραστηριότητα, στους παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου και στις βασικές δεξιότητες καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης.
Παράλληλα, προτείνονται προγράμματα άσκησης στους χώρους εργασίας, κίνητρα για τη συστηματική σωματική δραστηριότητα των γυναικών, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, και περισσότερες ευκαιρίες κίνησης στο σχολικό περιβάλλον.
Σημαντικό ρόλο αναμένεται να διαδραματίσουν και οι ψηφιακές τεχνολογίες, όπως οι φορητές συσκευές παρακολούθησης δραστηριότητας και καρδιακού ρυθμού, οι εφαρμογές υγείας και τα εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης.
Όπως διευκρίνισε ο κ. Μιχάλης:
«Οι ψηφιακές εφαρμογές δεν αντικαθιστούν τον γιατρό. Κάνουν όμως την πρόληψη καθημερινή συνήθεια».
Ειδική μέριμνα για τις απομακρυσμένες περιοχές
Μία από τις προτεραιότητες του Εθνικού Σχεδίου είναι η προσαρμογή της καρδιαγγειακής φροντίδας στις γεωγραφικές ιδιαιτερότητες της Ελλάδας.
Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΚΕ προτείνει την εφαρμογή θρομβολυτικής θεραπείας όπου ενδείκνυται και απαιτείται, σε συνεργασία με τις Υγειονομικές Περιφέρειες, ώστε οι ασθενείς με έμφραγμα να αντιμετωπίζονται έγκαιρα, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας τους.
Παράλληλα, προτείνεται η δημιουργία Κέντρων Αποκατάστασης Καρδιοπαθών, στελεχωμένων από ιατρούς και επαγγελματίες υγείας διαφορετικών ειδικοτήτων, με στόχο την ολοκληρωμένη αποκατάσταση και υποστήριξη των ασθενών.
Το Σχέδιο περιλαμβάνει επίσης προτάσεις για πρόσθετα προγράμματα πρόληψης που αφορούν την καρδιακή ανεπάρκεια, τις μυοκαρδιοπάθειες και τις αρρυθμίες.
Η ευρωπαϊκή στρατηγική και οι στόχοι έως το 2035
Την ευρωπαϊκή διάσταση της πρωτοβουλίας παρουσίασε ο Κωνσταντίνος Δάβος, Πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Προληπτικής Καρδιολογίας (European Association of Preventive Cardiology – EAPC) και επικεφαλής της Επιστημονικής Επιτροπής για την εκπόνηση του Εθνικού Σχεδίου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, τα καρδιαγγειακά νοσήματα ευθύνονται για περίπου 1,7 εκατομμύρια θανάτους ετησίως στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ενώ το 2022 περίπου 62 εκατομμύρια άνθρωποι ζούσαν με κάποια καρδιαγγειακή νόσο.
Παρά τη σημαντική επιβάρυνση, μόλις το 3% της συνολικής δαπάνης υγείας κατευθύνεται στην πρόληψη, ενώ, σύμφωνα με την παρουσίασή του, μεγάλο ποσοστό των καρδιαγγειακών παθήσεων θα μπορούσε να προληφθεί μέσω της αντιμετώπισης τροποποιήσιμων παραγόντων κινδύνου.
Το ευρωπαϊκό Safe Hearts Plan θέτει ως στόχο τη μείωση της πρώιμης καρδιαγγειακής θνησιμότητας κατά 25% έως το 2035, σε σύγκριση με το 2022.
Η στρατηγική προβλέπει επίσης συστηματικότερους προληπτικούς ελέγχους για την αρτηριακή πίεση, τη χοληστερόλη και τη γλυκόζη αίματος, ενίσχυση της εξατομικευμένης φροντίδας και αξιοποίηση σύγχρονων ψηφιακών εργαλείων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην αντιμετώπιση των κοινωνικών ανισοτήτων, καθώς οι πληθυσμιακές ομάδες με χαμηλότερο εισόδημα και μορφωτικό επίπεδο αντιμετωπίζουν μεγαλύτερη καρδιαγγειακή επιβάρυνση και συχνά έχουν περιορισμένη πρόσβαση στην πρόληψη.
Κωνσταντίνος Τούτουζας – Εθνική επένδυση στην καρδιαγγειακή υγεία
Ο Πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, Καθηγητής Καρδιολογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών – ΕΚΠΑ Κωνσταντίνος Τούτουζας, ανέδειξε την ανάγκη μετάβασης από την αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών επεισοδίων σε μια ολοκληρωμένη πολιτική πρόληψης και έγκαιρης παρέμβασης.
Όπως επισήμανε, η πρόοδος της καρδιολογίας και των σύγχρονων θεραπευτικών μεθόδων πρέπει να συνοδεύεται από συστηματική ενημέρωση, αποτελεσματική πρωτοβάθμια φροντίδα και ίσες ευκαιρίες πρόσβασης στις υπηρεσίες υγείας.
Αναφερόμενος στη σημασία του Εθνικού Σχεδίου, τόνισε:
«Το Εθνικό Σχέδιο Καρδιαγγειακής Υγείας δεν είναι απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα υγείας. Είναι μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην αποτελεσματική θεραπεία».
Βασική επιδίωξη είναι να μειωθούν τόσο τα πρώτα όσο και τα επαναλαμβανόμενα καρδιαγγειακά επεισόδια, να περιοριστεί η πρόωρη θνησιμότητα και να αυξηθούν τα χρόνια ζωής με καλή υγεία και χωρίς αναπηρία.
Από τον σχεδιασμό στην εφαρμογή
Η παρουσίαση του Εθνικού Σχεδίου Καρδιαγγειακής Υγείας σηματοδοτεί μια προσπάθεια διαμόρφωσης κοινής στρατηγικής μεταξύ της επιστημονικής κοινότητας και της Πολιτείας, με επίκεντρο την πρόληψη και τις πραγματικές ανάγκες του πληθυσμού.
Ωστόσο, το Σχέδιο βρίσκεται ακόμη στο στάδιο της εκπόνησης και της επικείμενης υποβολής του στο Υπουργείο Υγείας. Η υλοποίηση των προτεινόμενων δράσεων θα απαιτήσει θεσμική συνεργασία, εξασφάλιση πόρων και συστηματική αξιολόγηση των αποτελεσμάτων.
Το ουσιαστικό ζητούμενο είναι η μετάβαση από τις αποσπασματικές παρεμβάσεις σε μια συνεκτική πολιτική καρδιαγγειακής υγείας, η οποία θα δίνει προτεραιότητα στην πρόληψη, θα εντοπίζει έγκαιρα τους ανθρώπους που διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο και θα διασφαλίζει πρόσβαση σε ποιοτική φροντίδα, ανεξάρτητα από τον τόπο κατοικίας ή την κοινωνικοοικονομική κατάσταση.
Η πρόκληση πλέον δεν περιορίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση της ανάγκης για πρόληψη, αλλά αφορά τη μετατροπή των προτάσεων σε συγκεκριμένες και μετρήσιμες παρεμβάσεις, με τελικό στόχο λιγότερους καρδιαγγειακούς θανάτους και περισσότερα χρόνια υγιούς ζωής για τον πληθυσμό.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ