Μπορεί ένας καύσωνας να επηρεάσει όχι μόνο την αντοχή του οργανισμού, αλλά ακόμη και την όρασή μας; Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς αποτελεί ένα από τα σοβαρότερα οφθαλμολογικά επείγοντα και φαίνεται ότι παρουσιάζει αυξημένη συχνότητα κατά τους θερμότερους μήνες του έτους. Η υψηλή θερμοκρασία, η αφυδάτωση και πιθανώς άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες εξετάζονται για τον ρόλο τους σε αυτή την εποχική αύξηση, την ώρα που η κλιματική αλλαγή καθιστά τα επεισόδια ακραίας ζέστης ολοένα συχνότερα. Το ιδιαίτερα ανησυχητικό είναι ότι η αποκόλληση μπορεί να εξελιχθεί χωρίς πόνο, ενώ η καθυστέρηση στην αντιμετώπισή της μπορεί να κοστίσει πολύτιμη όραση. Ποια είναι, λοιπόν, τα «σημάδια συναγερμού» που δεν πρέπει ποτέ να αγνοήσουμε και γιατί οι ξαφνικές λάμψεις, τα πολλά νέα «μυγάκια» ή μια σκοτεινή «κουρτίνα» στο οπτικό πεδίο απαιτούν άμεσο οφθαλμολογικό έλεγχο;
Οι υψηλές θερμοκρασίες ενδέχεται να αποτελούν έναν ακόμη παράγοντα που σχετίζεται με την υγεία των ματιών, καθώς κατά τους θερινούς μήνες παρατηρείται αυξημένη συχνότητα εμφάνισης αποκόλλησης αμφιβληστροειδούς. Πρόκειται για μια σοβαρή οφθαλμική κατάσταση η οποία, εάν δεν διαγνωστεί και αντιμετωπιστεί έγκαιρα, μπορεί να οδηγήσει σε σημαντική ή και μόνιμη απώλεια της όρασης.
Ο αμφιβληστροειδής είναι ένας φωτοευαίσθητος χιτώνας νευρικού ιστού που καλύπτει το εσωτερικό, οπίσθιο τμήμα του ματιού (οφθαλμικός βυθός). Δέχεται τις ακτίνες φωτός που εισέρχονται στον οφθαλμό, τις μετατρέπει σε ηλεκτρικά σήματα και τις μεταβιβάζει μέσω του οπτικού νεύρου στον εγκέφαλο. Εκεί, τα σήματα υφίστανται ειδική επεξεργασία, με αποτέλεσμα τη δημιουργία των εικόνων που αντιλαμβανόμαστε ως οπτικά ερεθίσματα και πληροφορίες.
Η ομαλή λειτουργία του αμφιβληστροειδούς είναι απαραίτητη για καθαρή και φυσιολογική όραση. Ωστόσο, εάν δημιουργηθεί κάποιο σχίσιμο (ρωγμή) στον αμφιβληστροειδή, υπάρχει κίνδυνος να αποκολληθεί από τους υποκείμενους χιτώνες, προκαλώντας σημαντική επιδείνωση της οπτικής λειτουργίας.
Η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς μπορεί να εμφανιστεί και να εξελιχθεί σε σύντομο χρονικό διάστημα και απαιτεί επείγουσα οφθαλμολογική αντιμετώπιση. Όταν έχει εγκατασταθεί αποκόλληση, κατά κανόνα απαιτείται χειρουργική επέμβαση, η οποία πρέπει να προγραμματίζεται χωρίς καθυστέρηση, ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και την έκταση της βλάβης. Σε αντίθετη περίπτωση, μπορεί να προκληθεί μόνιμη απώλεια τμήματος του οπτικού πεδίου ή ακόμη και σοβαρή απώλεια της όρασης. Είναι επομένως σημαντικό ο ασθενής να μπορεί να αναγνωρίσει τα προειδοποιητικά συμπτώματα, όπως η αιφνίδια εμφάνιση πολλών νέων «μυγακίων», οι λάμψεις ή η αίσθηση μιας μόνιμης «μαύρης κουρτίνας» στο οπτικό πεδίο, ώστε να υποβληθεί άμεσα σε οφθαλμολογική εξέταση και βυθοσκόπηση.
Η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς αποτελεί σοβαρή οφθαλμολογική διαταραχή. Υπολογίζεται ότι ετησίως καταγράφονται παγκοσμίως 12,6 περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμού, ενώ στην Ευρώπη η επίπτωσή της εμφανίζεται υψηλότερη, ξεπερνώντας τα 14,5 περιστατικά ανά 100.000 πληθυσμού ετησίως.
«Η πρόληψη της αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς δεν είναι εύκολη, διότι οι αιτίες της δεν είναι πλήρως κατανοητές. Οι γνωστοί παράγοντες κινδύνου, όπως η υψηλή μυωπία, προηγούμενη επέμβαση καταρράκτη, η κληρονομικότητα, το ιστορικό αποκόλλησης στο άλλο μάτι και οι τραυματισμοί, εξηγούν μόνο ένα μέρος των περιστατικών. Όπως φαίνεται, ρόλο πιθανώς παίζουν και άλλοι περιβαλλοντικοί παράγοντες, ένας εκ των οποίων είναι οι υψηλές θερμοκρασίες, οι οποίες αυξάνονται χρόνο με τον χρόνο λόγω της κλιματικής αλλαγής.
Κλινικές μελέτες έχουν δείξει ότι τις ζεστές μέρες του καλοκαιριού τα περιστατικά αποκόλλησης αυξάνονται, ειδικά όταν η έντονη ζέστη συνοδεύεται και από υψηλά επίπεδα υγρασίας», αναφέρει ο Οφθαλμίατρος Χειρουργός κ. Πάρης Τρανός MD, PhD, ICOPhth, FRCS, ειδικός στη χειρουργική αμφιβληστροειδούς, ωχράς κηλίδας και ενδοφθάλμιων φλεγμονών, από το Ινστιτούτο Οφθαλμολογίας & Μικροχειρουργικής Ophthalmica στη Θεσσαλονίκη.
Οι ακριβείς μηχανισμοί πίσω από αυτή τη συσχέτιση δεν είναι πλήρως κατανοητοί. Εκτιμάται, ωστόσο, ότι σημαντικό ρόλο μπορεί να διαδραματίζει το υαλοειδές σώμα, δηλαδή η διαφανής, ζελατινώδης ουσία που βρίσκεται στο εσωτερικό του οφθαλμού και σχετίζεται ανατομικά με τον αμφιβληστροειδή. Το υαλοειδές φαίνεται να επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων ενδέχεται να περιλαμβάνονται και οι περιβαλλοντικές συνθήκες.
Το καλοκαίρι ο οργανισμός τείνει να αφυδατώνεται ευκολότερα λόγω της αυξημένης εφίδρωσης και, με δεδομένο ότι το υαλοειδές σώμα αποτελείται σε πολύ μεγάλο ποσοστό από νερό, έχει διατυπωθεί η υπόθεση ότι η αφυδάτωση ενδέχεται να επηρεάζει τη σύστασή του και τις ελκτικές δυνάμεις που ασκούνται στον αμφιβληστροειδή. Επιπλέον, κατά τους θερινούς μήνες οι άνθρωποι είναι συχνά περισσότερο δραστήριοι, γεγονός που μπορεί να αυξάνει την πιθανότητα τραυματισμών στο μάτι, οι οποίοι αποτελούν γνωστό παράγοντα κινδύνου για ρηγματογενή αποκόλληση.
Κλινικές μελέτες των τελευταίων ετών έχουν καταγράψει εποχικές διακυμάνσεις στην εμφάνιση αποκόλλησης του αμφιβληστροειδούς, με αυξημένο αριθμό περιστατικών κατά τους θερμότερους μήνες σε ορισμένους πληθυσμούς. Πρόσφατα δημοσιευμένη μελέτη στο ιατρικό περιοδικό RETINA, η οποία ανέλυσε περισσότερα από 360.000 περιστατικά, υποστήριξε ότι παράγοντες όπως η αυξημένη ηλιακή ακτινοβολία και η χαμηλή ατμοσφαιρική πίεση ενδέχεται να σχετίζονται με την αυξημένη συχνότητα αποκόλλησης την άνοιξη και το καλοκαίρι.
«Ανεξάρτητα από την αιτία και τον τύπο της, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς είναι αναμφισβήτητα μια πολύ σοβαρή και ύπουλη κατάσταση, αφού δεν προκαλεί πόνο και πολλοί ασθενείς δεν την αντιλαμβάνονται αμέσως. Ωστόσο, σε πολλές περιπτώσεις προκαλεί συγκεκριμένα συμπτώματα, τα οποία παρουσιάζονται στα αρχικά στάδια της νόσου και μπορούν να υποψιάσουν τον ασθενή ότι κάτι δεν πάει καλά», τονίζει ο ειδικός.
Τα βασικά προειδοποιητικά συμπτώματα περιλαμβάνουν αιωρούμενες σκιές ή κηλίδες στο οπτικό πεδίο (σαν ιστούς αράχνης), μυιοψίες («μυγάκια»), φωταψίες (λάμψεις που μοιάζουν με αστραπές) και ξαφνική απώλεια μέρους του οπτικού πεδίου, η οποία μπορεί να γίνεται αντιληπτή ως ένα γκρίζο ή μαύρο πέπλο, σαν να πέφτει μια σκούρα «κουρτίνα» σε τμήμα της όρασης.
«Αυτού του είδους τα συμπτώματα πρέπει να αξιολογούνται αμέσως, χωρίς καμία καθυστέρηση, από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο. Αν και δεν συνεπάγονται αυτομάτως ότι έχει αποκολληθεί ο αμφιβληστροειδής, εάν αυτό έχει όντως συμβεί, η έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη διάσωση της όρασης», καταλήγει ο κ. Τρανός.
Η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς αποτελεί χαρακτηριστική περίπτωση κατά την οποία ο χρόνος μπορεί να αποδειχθεί καθοριστικός για την πρόγνωση της όρασης. Η πιθανή εποχική αύξηση των περιστατικών κατά τους θερμούς μήνες αποκτά ακόμη μεγαλύτερο ενδιαφέρον σε μια εποχή συχνότερων και εντονότερων περιόδων υψηλών θερμοκρασιών. Για τον πολίτη, ωστόσο, το σημαντικότερο μήνυμα είναι πρακτικό: η ξαφνική εμφάνιση πολλών νέων «μυγακίων», οι λάμψεις ή μια σκιά που μοιάζει με πέπλο ή «κουρτίνα» στο οπτικό πεδίο δεν είναι συμπτώματα που πρέπει να περιμένουμε να περάσουν από μόνα τους. Χρειάζονται άμεση εξέταση από οφθαλμίατρο, καθώς η έγκαιρη διάγνωση και θεραπευτική παρέμβαση μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για τη διατήρηση της όρασης.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ