Η ξαφνική εμφάνιση έντονων «μυγών», φωτεινών λάμψεων ή μιας σκοτεινής σκιάς στο οπτικό πεδίο είναι συμπτώματα που πολλοί άνθρωποι υποτιμούν ή αποδίδουν στην κούραση. Σε ορισμένες περιπτώσεις, όμως, μπορεί να αποτελούν προειδοποιητικά σημάδια σοβαρών παθήσεων του αμφιβληστροειδούς, οι οποίες εξελίσσονται ταχύτατα και μπορούν να απειλήσουν ακόμη και την όραση. Η έγκαιρη αναγνώριση αυτών των συμπτωμάτων και η άμεση εξέταση από οφθαλμίατρο μπορεί να αποδειχθούν καθοριστικές για τη διατήρηση της όρασης. Ποιες είναι οι συχνότερες επείγουσες παθήσεις του αμφιβληστροειδούς και ποια συμπτώματα δεν πρέπει ποτέ να αγνοήσουμε;
Ο αμφιβληστροειδής είναι ο ευαίσθητος στο φως χιτώνας που καλύπτει το εσωτερικό του οφθαλμού και μετατρέπει τα φωτεινά ερεθίσματα σε νευρικά σήματα, τα οποία ο εγκέφαλος επεξεργάζεται ώστε να σχηματίσει τις εικόνες που βλέπουμε. Η φυσιολογική λειτουργία του είναι απαραίτητη για τη διατήρηση της όρασης.
«Υπάρχουν αρκετές παθήσεις και τραυματισμοί που μπορεί να επηρεάσουν τον αμφιβληστροειδή χιτώνα. Μερικές χρειάζονται παρακολούθηση και άλλες απαιτούν επείγουσα αντιμετώπιση γιατί η όραση κινδυνεύει να υποστεί άμεσα μη αναστρέψιμες βλάβες. Στις επείγουσες διαταραχές συμπεριλαμβάνονται η αποκόλληση αμφιβληστροειδούς, η ρήξη του χιτώνα και η απόφραξη κεντρικής αρτηρίας αμφιβληστροειδούς», αναφέρει ο Δρ. Ευάγγελος Τσίχλης, MD, PhD, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, πρώην αναπληρωτής Διευθυντής Οφθαλμολογικής Κλινικής SK-Bielefeld, Διδάκτωρ Πανεπιστημίου Χαϊδελβέργης.
Η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς αποτελεί μία σοβαρή πάθηση κατά την οποία αποσπάται ο χιτώνας από τους υποκείμενους ιστούς (επιθήλιο) που τον στηρίζουν στη θέση του. Υπολογίζεται ότι η ετήσια συχνότητά της είναι 1 περιστατικό ανά 10.000 πληθυσμού. Κάθε άνθρωπος εξάλλου έχει 1 στις 300 πιθανότητες να την παρουσιάσει κάποια στιγμή στη ζωή του. Παράγοντες κινδύνου για την ανάπτυξή της είναι η ηλικία, η υψηλή μυωπία, η λέπτυνση του αμφιβληστροειδούς και το οικογενειακό ιστορικό αποκόλλησης ή ρήξης του αμφιβληστροειδούς.
Στη συντριπτική πλειονότητα των περιπτώσεων, η αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς προκαλείται από μία ρήξη του χιτώνα. Πρόκειται για μία μικρή «ρωγμή» στην επιφάνειά του, η οποία επιτρέπει στο υαλοειδές υγρό –το υγρό που φυσιολογικά γεμίζει το εσωτερικό του ματιού– να περάσει κάτω από τον αμφιβληστροειδή.
Η ρήξη συνήθως οφείλεται σε αποκόλληση του υαλοειδούς. Άλλες αιτίες είναι τραυματισμός ή χειρουργική επέμβαση στο μάτι. Εάν η ρήξη του αμφιβληστροειδούς δεν αντιμετωπιστεί αμέσως, μπορεί να εξελιχθεί σε πλήρη αποκόλληση, η οποία μπορεί να προκαλέσει μόνιμη απώλεια όρασης.
Σε σπανιότερες περιπτώσεις, αποκόλληση του αμφιβληστροειδούς μπορεί να συμβεί εάν διανοιχθεί μία οπή στον χιτώνα, κάτι που συνήθως οφείλεται στη λέπτυνσή του.
Πρώιμα σημάδια μίας ρήξης, αλλά και της αποκόλλησης είναι η αντίληψη επίμονων ή/και πολλών φωταψιών («λάμψεις»), μαύρων στιγμάτων («μυγάκια») ή «καπνού» στο οπτικό πεδίο. Αν η αποκόλληση εξελιχθεί, οι ασθενείς αντιλαμβάνονται στην περιφέρεια μία γκρίζα ή σκοτεινή σκιά, ενώ θολώνει και η όρασή τους. Χωρίς θεραπεία μπορεί να επέλθει τύφλωση. Γι’ αυτόν τον λόγο, όποιος βλέπει ξαφνικά επίμονα σημάδια στο οπτικό του πεδίο, πρέπει να απευθύνεται δίχως καθυστέρηση στον οφθαλμίατρο.
Εάν εκείνος διαπιστώσει πως υπάρχει ρήξη του αμφιβληστροειδούς, μπορεί να την αποκαταστήσει με εφαρμογή ειδικού laser (argon laser). Αν όμως έχει αρχίσει η αποκόλληση, τότε απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση για να διορθωθεί η ρήξη και να επανέλθει ο αμφιβληστροειδής στη θέση του. Η χειρουργική αντιμετώπιση μπορεί να περιλαμβάνει αφαίρεση του υαλώδους υγρού ή συρραφή μοσχεύματος σιλικόνης.
«Η επέμβαση είναι δύσκολη, αλλά έχει πολύ υψηλό ποσοστό ανατομικής επιτυχίας (άνω του 85%). Ωστόσο το αν θα επανέλθει μετεγχειρητικά η οπτική οξύτητα, εξαρτάται από την έκταση της αποκόλλησης και τη διάρκειά της. Εάν έχει αποκολληθεί το κέντρο του αμφιβληστροειδούς (η ωχρά κηλίδα) η πρόγνωση όσον αφορά την όραση είναι περιορισμένη. Σε διαφορετική περίπτωση η οπτική οξύτητα μπορεί να επανέλθει στα επίπεδα που είχε πριν από την εγχείρηση. Για αυτόν τον λόγο είναι σημαντικό ακόμη και σε περίπτωση υποψίας ο ασθενής να επισκέπτεται αμέσως τον οφθαλμίατρο», τονίζει ο Δρ. Τσίχλης.
Η απόφραξη της κεντρικής αρτηρίας του αμφιβληστροειδούς είναι εξίσου σοβαρή και απειλητική για την όραση. Αποκαλείται συχνά «εγκεφαλικό του ματιού» και συμβαίνει όταν αποφραχθεί το κεντρικό αγγείο (αρτηρία) που τροφοδοτεί με αίμα τον χιτώνα. Η απόφραξη μπορεί να προκληθεί, μεταξύ άλλων, από έναν θρόμβο αίματος, σοβαρή φλεγμονή και άλλα αίτια.
«Οι αποφράξεις στα αγγεία του αμφιβληστροειδούς γενικώς είναι ενδεικτικές ισχαιμίας (δηλαδή μειωμένης ροής αίματος) στο κεντρικό νευρικό σύστημα, ιδίως στον εγκέφαλο. Μάλιστα, σε σχεδόν έναν στους τέσσερις ασθενείς με απόφραξη κεντρικής αρτηρίας αμφιβληστροειδούς, η μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου είναι πιθανό να αναδείξει στοιχεία “σιωπηρού” εγκεφαλικού επεισοδίου. Επιπρόσθετα, οι ασθενείς με τέτοιου είδους απόφραξη στο μάτι, διατρέχουν αυξημένο κίνδυνο να εκδηλώσουν εγκεφαλικό επεισόδιο στο μέλλον», υπογραμμίζει ο Δρ. Τσίχλης.
Η κεντρική αρτηρία του αμφιβληστροειδούς βρίσκεται κοντά στο οπτικό νεύρο. Όταν συμβεί απόφραξη, μειώνεται η ροή αίματος σε ολόκληρο τον αμφιβληστροειδή και συχνά οδηγεί σε πλήρη απώλεια της όρασης.
Η απόφραξη εκδηλώνεται συνήθως στο ένα μάτι. Χαρακτηρίζεται από ξαφνική, αλλά ανώδυνη διαταραχή της όρασης, με μερική ή πλήρη απώλεια της όρασης. Η απώλεια αυτή μπορεί να είναι παροδική ή μόνιμη.
«Εν κατακλείδι, υπάρχουν ορισμένες παθήσεις στον αμφιβληστροειδή που χρειάζονται επειγόντως έλεγχο και αντιμετώπιση. Αν κάποιος παρουσιάσει ξαφνική, επίμονη αύξηση στα “μυγάκια” στο οπτικό πεδίο του ή βλέπει λάμψεις με την περιφερειακή όραση, αν αναπτύξει μία σκουρόχρωμη “κουρτίνα” που εμποδίζει ένα τμήμα του οπτικού πεδίου του, αν παρουσιάσει ξαφνική, ανώδυνη μείωση, θόλωμα ή απώλεια της όρασής του, πρέπει αμέσως να συμβουλευθεί τον οφθαλμίατρό του. Αν και συχνά αποδεικνύεται ότι πρόκειται για καλοήθεις καταστάσεις, είναι σημαντικό να αποκλειστούν οι σοβαρές, απειλητικές για την όραση διαταραχές», καταλήγει ο ειδικός.
Η όραση είναι μία από τις σημαντικότερες αισθήσεις του ανθρώπου και σε αρκετές παθήσεις του αμφιβληστροειδούς ο χρόνος παίζει καθοριστικό ρόλο. Η άμεση αναζήτηση ιατρικής βοήθειας όταν εμφανιστούν αιφνίδιες αλλαγές στην όραση μπορεί να αποτρέψει μόνιμες βλάβες και, σε πολλές περιπτώσεις, να σώσει την όραση. Η ενημέρωση για τα προειδοποιητικά συμπτώματα και η έγκαιρη επίσκεψη στον οφθαλμίατρο αποτελούν τον αποτελεσματικότερο τρόπο προστασίας της όρασης και της συνολικής οφθαλμικής υγείας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ