Εγκυμοσύνη και λοχεία: Οι αλλαγές που βιώνει η γυναίκα

Η εγκυμοσύνη και ο τοκετός αποτελούν δύο από τις σημαντικότερες μεταβατικές περιόδους στη ζωή μιας γυναίκας και συνοδεύονται από βαθιές σωματικές, ορμονικές και ψυχολογικές αλλαγές. Παρότι οι περισσότερες από αυτές θεωρούνται φυσιολογικές, συχνά επηρεάζουν την καθημερινότητα, την ποιότητα ζωής και την προσαρμογή στον νέο ρόλο της μητέρας. Η έγκαιρη ενημέρωση, η αναγνώριση των αναγκών του σώματος και της ψυχικής υγείας, καθώς και η αναζήτηση κατάλληλης επιστημονικής υποστήριξης αποτελούν βασικά στοιχεία για μια ασφαλή και ομαλή μετάβαση στη μητρότητα. Με αφορμή τη σχετική εκστρατεία ευαισθητοποίησης του Ιουλίου, οι ειδικοί υπενθυμίζουν ότι η αυτοφροντίδα δεν αποτελεί πολυτέλεια, αλλά ουσιαστικό μέρος της φροντίδας τόσο της μητέρας όσο και του παιδιού.

Η Διεθνής Ουρογυναικολογική Εταιρεία (International Urogynecological Association – IUGA) αφιερώνει τον μήνα Ιούλιο στην ενημέρωση για τις σωματικές και ψυχικές αλλαγές που συνδέονται με την εγκυμοσύνη και τον τοκετό, καθώς και για τις επιπτώσεις τους στη ζωή της γυναίκας. Η σχετική πρωτοβουλία απευθύνεται στα μέλη της Εταιρείας, στο δίκτυο των ομάδων ενδιαφέροντος και, μεταξύ άλλων, σε γυναίκες που έχουν υποστεί μαιευτικές κακώσεις. Βασικός της στόχος είναι η διάδοση του μηνύματος:

«Είναι σημαντικό να ζητάς βοήθεια. Η αυτοφροντίδα είναι καθοριστική για να είσαι η καλύτερη δυνατή μαμά. Η αποκατάσταση των αλλαγών που συμβαίνουν κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό είναι θεμελιώδης και αξίζει την προσοχή σου»

«Το ελληνικό πρόγραμμα Μ.Α.Μ.Α. (Μητρικές Αγκαλιές Με Αρχές), που δημιουργήθηκε το 2003 από το φυσικοθεραπευτήριο Φ/Θ ΠΡΑΞΙΣ, αφορά ακριβώς αυτό: την αυτοφροντίδα κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό, ώστε να εξασφαλιστεί η βέλτιστη υγεία για τη μητέρα και κατ’ επέκταση η καλύτερη δυνατή φροντίδα για το παιδί. Μία φροντισμένη μητέρα, που αντιμετωπίζει τις αλλαγές που συμβαίνουν στο σώμα της, σωματικές και ψυχικές, με επιστημονική γνώση, σωστή καθοδήγηση και πλαισίωση, είναι μία μητέρα που μπορεί να προσφέρει ουσιαστική φροντίδα με ασφάλεια, τόσο σε εκείνη όσο και στο βρέφος της.

Είναι μια μητέρα που χρειάζεται την αφοσίωση του συντρόφου της, ο ρόλος του οποίου στην περίοδο της λοχείας είναι να την στηρίξει για να ανταποκριθεί στον ρόλο της και την αυτοφροντίδα της. Είναι μια μητέρα που χρειάζεται ικανοποιητικές σεξουαλικές εμπειρίες. Είναι η γυναίκα που μπορεί να γίνει μία «αρκετά καλή μητέρα» για το βρέφος της. Τα πρώτα χρόνια της ζωής άλλωστε είναι αυτά που θεμελιώνουν τα επόμενα παιδικά, εφηβικά και ενήλικα χρόνια της ζωής μας» επισημαίνουν οι φυσικοθεραπεύτριες Μιμή Μαρσέλλου, PT, MSc, PhD(c) και Φωτεινή Λάγαρη, M.A., PT.

Οι φυσιολογικές σωματικές αλλαγές κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό

Το Μ.Α.Μ.Α. δημιουργήθηκε με σκοπό να βοηθήσει τόσο τις γυναίκες όσο και τη διεπιστημονική κοινότητα που ασχολείται με την εγκυμονούσα και τη λεχώνα να κατανοήσουν, να προλάβουν και να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά τις φυσιολογικές αλλαγές που συντελούνται στο σώμα κατά τη συγκεκριμένη περίοδο.

Καθώς ο οργανισμός προσπαθεί σταδιακά να αποκατασταθεί, πολλές γυναίκες μπορεί να εμφανίσουν συμπτώματα που μπορούν να αντιμετωπιστούν φυσικοθεραπευτικά μέσα από το πρόγραμμα Μ.Α.Μ.Α. Σε αυτά περιλαμβάνονται:

• Μυοσκελετικοί πόνοι, όπως ο πόνος στην οσφυοπυελική περιοχή.

• Δυσλειτουργίες του πυελικού εδάφους. Οι αλλαγές στο πυελικό έδαφος μπορεί να εμφανιστούν ανεξάρτητα από τον τρόπο του τοκετού, καθώς συνδέονται και με την πίεση που ασκεί το αναπτυσσόμενο κύημα. Η προσωρινή αδυναμία των μυών του πυελικού εδάφους μπορεί να περιορίσει τη στήριξη της ουροδόχου κύστης, της μήτρας και του εντέρου, επηρεάζοντας παράλληλα τον έλεγχο των σφιγκτήρων. Η γυναίκα ενδέχεται να παρουσιάσει ακράτεια ούρων ή κοπράνων, αίσθημα βάρους ή πίεσης χαμηλά στη λεκάνη, δυσπαρευνία, δηλαδή πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή, αίσθημα καύσου ή πόνο στην περιοχή της πυέλου και αίσθημα πρόπτωσης. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να συνυπάρχουν φλεγμονή, πόνος και εκχυμώσεις.

• Αλλαγές στην περιοχή της κοιλιάς, όπως η διάσταση των ορθών κοιλιακών, η παροδική χαλάρωση των κοιλιακών τοιχωμάτων ή η παρουσία ουλής έπειτα από καισαρική τομή.

• Μεταβολές στη στάση του σώματος, οι οποίες συνδέονται με τις μηχανικές προσαρμογές που πραγματοποιούνται κατά την εγκυμοσύνη.

• Τραυματισμός του περινέου, όπως μπορεί να συμβεί σε περίπτωση περινεοτομής.

Στις σωματικές αλλαγές μετά τον τοκετό περιλαμβάνονται επίσης η αιμορραγία και οι κολπικές εκκρίσεις, γνωστές ως λόχια, οι οποίες μπορεί να διαρκέσουν αρκετές εβδομάδες. Παράλληλα, μπορεί να εμφανιστεί πόνος στους μαστούς λόγω της παραγωγής γάλακτος και του θηλασμού.

Χρήσιμες συμβουλές για την εγκυμοσύνη και τη λοχεία

Δώσε χρόνο στο σώμα σου

Η εγκυμοσύνη, οι πρώτες ημέρες μετά τον τοκετό και οι μήνες που ακολουθούν αποτελούν μια ιδιαίτερα σημαντική περίοδο για τη γυναίκα και το σώμα της. Είναι απαραίτητο να δοθεί ο απαιτούμενος χρόνος, ώστε οι αλλαγές να αποκατασταθούν σταδιακά και με φυσικό τρόπο.

Η ήπια άσκηση, συμπεριλαμβανομένων των ασκήσεων του πυελικού εδάφους, μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση, όταν πραγματοποιείται με την κατάλληλη καθοδήγηση. Ανάλογα με τις ανάγκες της γυναίκας, μπορεί επίσης να εφαρμοστεί συντηρητική φυσικοθεραπευτική αντιμετώπιση με ειδικά μηχανήματα ή τεχνικές manual therapy, δηλαδή θεραπείας με τα χέρια.

Συνιστάται ακόμη η επιλογή μαλακών και άνετων ρούχων. Για οποιαδήποτε ανησυχία σχετικά με τις αλλαγές στην περιοχή της πυέλου, η γυναίκα μπορεί να συμβουλευτεί φυσικοθεραπευτή ή φυσικοθεραπεύτρια πυελικού εδάφους, καθώς και επαγγελματία με εξειδίκευση στην «υγεία των γυναικών» (women’s health physio), ώστε να ενημερωθεί για τις κατάλληλες στρατηγικές πρόληψης και αποκατάστασης.

Παρακολούθησε τις αλλαγές και συζήτησέ τες με τους ειδικούς

Η τακτική επικοινωνία με τη διεπιστημονική ομάδα που παρακολουθεί τη γυναίκα είναι απαραίτητη τόσο κατά την εγκυμοσύνη όσο και κατά τη διάρκεια της λοχείας. Η ομάδα αυτή μπορεί να περιλαμβάνει τον γυναικολόγο ή τη γυναικολόγο, τη μαία, τον φυσικοθεραπευτή ή τη φυσικοθεραπεύτρια και τον ψυχολόγο ή την ψυχολόγο.

Η καταγραφή των αλλαγών και η έγκαιρη αναφορά οποιουδήποτε συμπτώματος προκαλεί ανησυχία μπορούν να βοηθήσουν στην κατάλληλη αξιολόγηση και αντιμετώπισή του.

Δώσε έμφαση στην ξεκούραση

Η γυναίκα δεν πρέπει να διστάζει να ζητά βοήθεια τόσο για την ίδια όσο και για τη φροντίδα του παιδιού. Το μοίρασμα των αρμοδιοτήτων κατά τη διάρκεια αυτής της απαιτητικής περιόδου μπορεί να της προσφέρει τον απαραίτητο χρόνο για ξεκούραση, ανάκτηση των δυνάμεών της και σταδιακή σωματική αποκατάσταση.

Μην αμελείς τη διατροφή σου

Μια ισορροπημένη διατροφή, πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, άπαχες πηγές πρωτεΐνης και προϊόντα ολικής άλεσης, μπορεί να υποστηρίξει τον οργανισμό τόσο κατά την εγκυμοσύνη όσο και κατά την περίοδο της λοχείας.

Εξίσου σημαντική είναι η επαρκής ενυδάτωση και η τακτική κατανάλωση νερού, ιδιαίτερα κατά τον θηλασμό.

Μοιράσου τα συναισθήματα και τις σκέψεις σου

Έως και το 80% των γυναικών μπορεί να βιώσει κατά τη λοχεία κάποιου βαθμού παροδική μελαγχολία. Η γυναίκα είναι σημαντικό να μοιράζεται όσα αισθάνεται με τον σύντροφό της, την οικογένειά της ή ανθρώπους του περιβάλλοντός της που εμπιστεύεται.

Δεν πρέπει να διστάζει να αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια όταν η θλίψη είναι έντονη, επιμένει ή επηρεάζει την καθημερινότητά της. Η ψυχοθεραπεία και οι ομάδες υποστήριξης μπορούν να αποδειχθούν ιδιαίτερα βοηθητικές.

Επανένταξε σταδιακά την άσκηση στην καθημερινότητά σου

Οι γυναίκες δεν είναι απαραίτητο να εγκαταλείψουν πλήρως τη σωματική δραστηριότητα κατά την εγκυμοσύνη ή τη λοχεία. Αντίστοιχα, σε αρκετές περιπτώσεις μπορούν να ξεκινήσουν ένα κατάλληλα διαμορφωμένο πρόγραμμα άσκησης, εφόσον δεν υπάρχει ιατρική αντένδειξη και έχει προηγηθεί η απαραίτητη καθοδήγηση.

Το ασκησιολόγιο χρειάζεται να προσαρμόζεται στις ανάγκες, στη φυσική κατάσταση και στο στάδιο της εγκυμοσύνης ή της αποκατάστασης κάθε γυναίκας. Κατά την περίοδο των σημαντικών σωματικών αλλαγών υπάρχουν συγκεκριμένα «ναι» και «όχι» στην άσκηση, τα οποία πρέπει να είναι γνωστά και να τηρούνται με τη βοήθεια των κατάλληλων επαγγελματιών υγείας.

Ενημερώσου από τους ειδικούς

Η αξιόπιστη ενημέρωση μπορεί να βοηθήσει τη γυναίκα να κατανοήσει καλύτερα τις αλλαγές που βιώνει και να αντιμετωπίσει την περίοδο αυτή με μεγαλύτερη ασφάλεια. Δεν χρειάζεται, ωστόσο, να βιάζεται ή να πιέζει το σώμα της να επιστρέψει άμεσα στην κατάσταση που βρισκόταν πριν από την εγκυμοσύνη.

Η εγκυμοσύνη δεν αποτελεί πάθηση και η έγκυος δεν είναι ασθενής. Πρόκειται για μια γυναίκα που βιώνει πολλαπλές σωματικές και ορμονικές μεταβολές κατά τη διάρκεια των εννέα μηνών της κύησης, αλλά και για μεγάλο χρονικό διάστημα μετά τον τοκετό.

Δεν είναι τυχαίο ότι οι πρώτοι μήνες της λοχείας αναφέρονται συχνά ως το «τέταρτο τρίμηνο». Οι ορμονικές αλλαγές μπορεί να συνεχίζονται έως και οκτώ μήνες μετά τον τοκετό ή και περισσότερο, ανάλογα και με τη διάρκεια του θηλασμού.

Ενημερωτικά βίντεο του Μ.Α.Μ.Α. ΕΔΩ.

Η εγκυμοσύνη και η λοχεία συνθέτουν μια μοναδική, αλλά παράλληλα απαιτητική διαδρομή, κατά την οποία η γυναίκα καλείται να προσαρμοστεί σε σημαντικές αλλαγές στο σώμα, στην ψυχολογία και στην καθημερινότητά της. Η σωστή ενημέρωση, η συνεργασία με τους κατάλληλους επαγγελματίες υγείας και η έγκαιρη αξιολόγηση των συμπτωμάτων μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην αποκατάσταση και στη συνολική ευεξία της μητέρας. Η αναζήτηση βοήθειας, όταν αυτή χρειάζεται, δεν αποτελεί ένδειξη αδυναμίας, αλλά πράξη υπευθυνότητας και ουσιαστικής φροντίδας τόσο για την ίδια τη γυναίκα όσο και για το παιδί της.

Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ