Τα μάτια μας εκτίθενται στην ηλιακή ακτινοβολία πολύ συχνότερα απ’ όσο ίσως συνειδητοποιούμε — όχι μόνο τις ημέρες του καύσωνα ή στις καλοκαιρινές διακοπές, αλλά καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους. Και ενώ η προστασία του δέρματος από τον ήλιο έχει πλέον περάσει στη συνείδηση των περισσότερων ανθρώπων, η ανάγκη προστασίας των ματιών συχνά υποτιμάται. Οι επιπτώσεις της υπεριώδους ακτινοβολίας μπορεί να είναι τόσο άμεσες όσο και μακροχρόνιες, επηρεάζοντας διαφορετικές δομές του οφθαλμού. Από τη φωτοκερατίτιδα και τον καταρράκτη έως άλλες οφθαλμικές βλάβες, ποιοι είναι οι κίνδυνοι και τι πρέπει να γνωρίζουμε για την αποτελεσματική προστασία της όρασής μας;
Κατά τους θερινούς αλλά και τους χειμερινούς μήνες, η έκθεση στον ήλιο αποτελεί μέρος της καθημερινότητας. Τα γυαλιά ηλίου δεν είναι μόνο ένα αξεσουάρ μόδας, αλλά ένα απαραίτητο μέσο προστασίας των ματιών.
«Οι υπεριώδεις ακτίνες του ήλιου μπορούν, με την πάροδο του χρόνου, να προκαλέσουν βλάβες στα μάτια και να αυξήσουν τον κίνδυνο εμφάνισης προβλημάτων στην όραση. Επιπλέον, το έντονο φως αναγκάζει το άτομο να μισοκλείνει τα βλέφαρα, με αποτέλεσμα να προκαλείται οφθαλμική κόπωση και πονοκέφαλος», τονίζει ο κ. Παντελής Α. Παπαδόπουλος, Συντονιστής Διευθυντής Α’ Οφθαλμολογικής Κλινικής Metropolitan Hospital και Επίκουρος Καθηγητής Οφθαλμολογίας UNIC Athens και συνεχίζει με τις επιπτώσεις και τις βλάβες που μπορεί να προκαλέσει η UV ακτινοβολία, αλλά και πώς να τις προλάβουμε:
Οξείες βλάβες και φωτοκερατίτιδα
Όσον αφορά τις άμεσες επιπτώσεις της ηλιακής ακτινοβολίας, οι υπεριώδεις ακτίνες διαθέτουν αρκετή ενέργεια ώστε να βλάπτουν τα κύτταρα και τις πρωτεΐνες των οφθαλμών. Η έντονη, βραχυπρόθεσμη έκθεση μπορεί να προκαλέσει φωτοκερατίτιδα, δηλαδή ένα είδος «ηλιακού εγκαύματος» του κερατοειδούς. Η κατάσταση αυτή προκαλεί πόνο, ερυθρότητα, δακρύρροια, θολή όραση και έντονη ευαισθησία στο φως.
Χρόνιες επιπτώσεις και καταρράκτης
Πέρα από τις οξείες αυτές βλάβες, η συστηματική και συχνή έκθεση στον ήλιο για πολλά χρόνια προκαλεί οξειδωτικές βλάβες. Στον φακό του ματιού, η UV ακτινοβολία αλλοιώνει τις διαφανείς πρωτεΐνες, οι οποίες συσσωρεύονται και θολώνουν τον φακό. Με αυτόν τον τρόπο, μπορεί να δημιουργηθεί καταρράκτης και να μειωθεί σταδιακά η όραση.
Πτερύγιο και κίνδυνος κακοήθειας
Παράλληλα, η ηλιακή ακτινοβολία μπορεί επίσης να προκαλέσει πτερύγιο, δηλαδή ανάπτυξη υπερπλαστικού ιστού πάνω στον κερατοειδή, και να αυξήσει τον κίνδυνο εμφάνισης καρκίνου στα βλέφαρα ή στην επιφάνεια του οφθαλμού.
Εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και αμφιβληστροειδοπάθεια
Σε ό,τι αφορά τους βαθύτερους ιστούς του οφθαλμού, η χρόνια ηλιακή έκθεση έχει συσχετισθεί σε ορισμένες μελέτες με την εκφύλιση της ωχράς κηλίδας, αλλά η άμεση αιτιολογική σχέση ειδικά με την ακτινοβολία UV δεν έχει αποδειχθεί με βεβαιότητα· πιθανώς σημαντικότερο ρόλο να παίζει και το ορατό φως βραχέος μήκους κύματος, κυρίως το μπλε φως.
Όσον αφορά την ηλιακή αμφιβληστροειδοπάθεια που προκαλείται από την απευθείας παρατήρηση του ήλιου, αυτή οφείλεται στο συνολικό έντονο ηλιακό φως και όχι αποκλειστικά στην ακτινοβολία UV. Αξίζει να σημειωθεί πως τα συνηθισμένα γυαλιά ηλίου δεν είναι ασφαλή για την παρατήρηση ηλιακής έκλειψης.
Επιλογή των κατάλληλων γυαλιών ηλίου
Για την ουσιαστική προστασία από το σύνολο αυτών των κινδύνων, τα σωστά γυαλιά ηλίου μειώνουν τις αντανακλάσεις και εξασφαλίζουν πιο καθαρή όραση, ιδιαίτερα κατά την οδήγηση, καθώς και κατά την παραμονή στη θάλασσα ή στο χιόνι. Προστατεύουν επίσης την ευαίσθητη περιοχή γύρω από τα μάτια από τον ήλιο. Για τον λόγο αυτό, είναι απαραίτητο να επιλέγονται γυαλιά καλής ποιότητας, με προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία (δηλαδή γυαλιά που αναγράφουν 100% προστασία από UVA και UVB) και να χρησιμοποιούνται όχι μόνο το καλοκαίρι, αλλά κάθε φορά που υπάρχει έντονη ηλιοφάνεια.
«Η συστηματική χρήση των κατάλληλων γυαλιών ηλίου αποτελεί μια απλή αλλά καθοριστική συνήθεια για τη διατήρηση της οφθαλμικής υγείας. Η έγκαιρη και καθημερινή προστασία των ματιών από την ηλιακή ακτινοβολία προλαμβάνει τόσο τις άμεσες όσο και τις μακροπρόθεσμες βλάβες, εξασφαλίζοντας υγιή και καθαρή όραση σε κάθε στάδιο της ζωής», καταλήγει ο κ. Παπαδόπουλος.
Η προστασία των ματιών από τον ήλιο δεν είναι εποχική υπόθεση ούτε εξαντλείται στην επιλογή ενός σκούρου φακού. Η ουσιαστική παράμετρος είναι η επαρκής προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και η συστηματική χρήση κατάλληλων γυαλιών όταν οι συνθήκες το απαιτούν. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται και στην απευθείας παρατήρηση του ήλιου, για την οποία τα κοινά γυαλιά ηλίου δεν παρέχουν ασφαλή προστασία. Παράλληλα, πόνος στα μάτια, έντονη φωτοφοβία, επίμονη ερυθρότητα ή μεταβολές στην όραση δεν θα πρέπει να αποδίδονται αυθαίρετα στην έκθεση στον ήλιο. Όταν εμφανίζονται οφθαλμικά συμπτώματα, η αξιολόγηση από οφθαλμίατρο μπορεί να προσδιορίσει την αιτία και, εφόσον χρειάζεται, την κατάλληλη αντιμετώπιση.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ