Τα μάτια μας είναι ο καθρέφτης του κόσμου που μας περιβάλλει — και η φροντίδα τους είναι ζωτικής σημασίας για την ποιότητα ζωής μας. Παρ’ όλα αυτά, γύρω από την υγεία της όρασης κυκλοφορούν πολλές παρανοήσεις και αντικρουόμενες απόψεις, που συχνά προκαλούν σύγχυση για το τι πραγματικά ωφελεί ή βλάπτει τα μάτια μας.
Σε αυτό το άρθρο, με τη συμβολή του χειρουργού οφθαλμίατρου Δρ Κωνσταντίνου Χ. Καραμπάτσα — Αναπληρωτή Καθηγητή Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο Δυτικής Αττικής, Διδάκτωρ και Λέκτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Bristol, στο Ηνωμένο Βασίλειο — αναλύουμε πέντε διαδεδομένους μύθους και αποκαθιστούμε την επιστημονική αλήθεια γύρω από την όραση και την καθημερινή φροντίδα των ματιών.
1. Το διάβασμα προκαλεί μυωπία – Μύθος ή αλήθεια;
Η μυωπία έχει σύνθετα αίτια, στα οποία εμπλέκονται τόσο γενετικοί όσο και περιβαλλοντικοί παράγοντες. Αν και υπάρχουν ενδείξεις πως η εντατική κοντινή εργασία (όπως το διάβασμα ή η χρήση οθονών) σχετίζεται με την εμφάνισή της, δεν έχει αποδειχθεί ότι την προκαλεί άμεσα.
Επιδημιολογικές μελέτες δείχνουν αυξημένα ποσοστά μυωπίας σε φοιτητές και άτομα με επαγγέλματα που απαιτούν παρατεταμένη εργασία σε κοντινή απόσταση. Όμως η ύπαρξη συσχέτισης δεν σημαίνει αιτιώδη σχέση.
2. Οι υπολογιστές βλάπτουν τα μάτια – Αλήθεια με εξηγήσεις
Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι οι σύγχρονες οθόνες προκαλούν βλάβες στα μάτια μέσω ακτινοβολίας. Ωστόσο, η πολύωρη χρήση τους σχετίζεται με οπτική κόπωση, που εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως:
-
ερυθρότητα, ξηρότητα στα μάτια ή/και δακρύρροια
-
αίσθημα βάρους στα βλέφαρα ή στο μέτωπο, δυσκολία εστίασης
-
πονοκέφαλοι ή οξείς πόνοι στην ράχη
Για την πρόληψη αυτών των συμπτωμάτων, συνιστώνται τακτικά διαλείμματα, σωστός φωτισμός και εργονομική στάση εργασίας.
3. Θα χρειάζομαι γυαλιά και μετά την επέμβαση καταρράκτη – Μερικώς αληθές
Το αν θα φορεθούν γυαλιά μετά την αφαίρεση του καταρράκτη εξαρτάται από τον τύπο του ενδοφακού που θα τοποθετηθεί. Οι μονοεστιακοί φακοί απαιτούν τη χρήση γυαλιών για ορισμένες δραστηριότητες, ενώ οι νεότερης τεχνολογίας πολυεστιακοί ή τριπλοεστιακοί φακοί, καθώς και οι φακοί EDOF (εκτεταμένου βάθους πεδίου), επιτρέπουν καλύτερη όραση σε διάφορες αποστάσεις, μειώνοντας ή και εξαλείφοντας την ανάγκη για γυαλιά.
Με αυτούς μπορεί να διορθωθεί μυωπία, υπερμετρωπία, αστιγματισμός και πρεσβυωπία ταυτόχρονα.
4. Η ξηροφθαλμία αποκλείει τη χρήση φακών επαφής – Μύθος
Η ξηροφθαλμία είναι συχνή, ειδικά σε γυναίκες, άτομα άνω των 65 ετών ή όσους λαμβάνουν συγκεκριμένα φάρμακα (αντικαταθλιπτικά, αντισταμινικά κ.λπ.). Επίσης, περιβαλλοντικοί παράγοντες και ορισμένα νοσήματα, όπως ο διαβήτης ή η ρευματοειδής αρθρίτιδα, μπορεί να την προκαλέσουν.
Η χρήση φακών επαφής μπορεί να επιβαρύνει την ξηροφθαλμία, αλλά δεν την καθιστά απαγορευτική. Η κατάσταση μπορεί να αντιμετωπιστεί με:
-
χρήση ενυδατικών σταγόνων ειδικών για φακούς
-
επιλογή ημερήσιων φακών μιας χρήσης
-
σωστή υγιεινή των φακών
Σε κάθε περίπτωση, ο οφθαλμίατρος θα κρίνει εάν οι φακοί είναι κατάλληλοι και αν υπάρχει ανάγκη για διαφορετική προσέγγιση.
5. Η μυωπία είναι αποκλειστικά κληρονομική – Εν μέρει αληθές
Η μυωπία έχει ισχυρό γενετικό υπόβαθρο, αλλά δεν καθορίζεται μόνο από την κληρονομικότητα. Παιδιά με μυωπικούς γονείς έχουν αυξημένες πιθανότητες εμφάνισης μυωπίας, ακόμα και πριν εκδηλωθεί.
Έχουν επίσης εντοπιστεί συγκεκριμένα γονίδια που συνδέονται με τη μυωπία, ενώ παρατηρείται διαφορετική συχνότητα εμφάνισης της σε διάφορους πληθυσμούς, ενισχύοντας τη σημασία του γενετικού παράγοντα. Ωστόσο, περιβαλλοντικοί παράγοντες (όπως ο χρόνος έκθεσης σε φυσικό φως και η διάρκεια κοντινής εργασίας) παίζουν εξίσου σημαντικό ρόλο.
Συμπερασματικά
Η υγεία των ματιών μας βασίζεται στην ισορροπία μεταξύ πρόληψης, αξιόπιστης πληροφόρησης και τακτικής παρακολούθησης από ειδικό. Η αποδόμηση των μύθων γύρω από την όραση δεν είναι απλώς χρήσιμη — είναι απαραίτητη, ώστε να μπορούμε να λαμβάνουμε τεκμηριωμένες αποφάσεις για τη φροντίδα της πιο πολύτιμης αίσθησής μας: της όρασης.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ