Καθώς οι θερμοκρασίες πέφτουν, πολλοί παρατηρούν ότι τα μάτια τους δακρύζουν πιο εύκολα όταν εκτίθενται στο ψύχος. Παρόλο που αυτό φαίνεται ως μια απλή αντίδραση στο κρύο, η αλήθεια είναι πως η λεγόμενη «χειμερινή δακρύρροια» οφείλεται σε πολλούς και διαφορετικούς παράγοντες. Εκτός από τον παγωμένο αέρα, ρόλο παίζουν και παράγοντες όπως η ξηρή ατμόσφαιρα στους εσωτερικούς χώρους λόγω θέρμανσης, καθώς και προϋπάρχουσες παθήσεις των ματιών, όπως η βλεφαρίτιδα και η δυσλειτουργία του μεϊβομιανού αδένα.
Όπως εξηγεί ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision και Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης:
«Τα μάτια μας προστατεύονται και λιπαίνονται από μία λεπτή στοιβάδα δακρύων, την οποία παράγουν οι δακρυϊκοί αδένες. Τα δάκρυα διατηρούν τα μάτια υγρά, απομακρύνουν την σκόνη και άλλα ξένα σώματα και παρέχουν θρεπτικά συστατικά στην επιφάνειά τους. Όταν, όμως, εκτίθενται στο κρύο, αρκετοί παράγοντες διαταράσσουν αυτή την ευαίσθητη ισορροπία, οδηγώντας σε υπερπαραγωγή δακρύων και σε ενόχληση των ματιών».
Ένας βασικός παράγοντας που συμβάλλει στην έντονη δακρύρροια τον χειμώνα είναι ο ξηρός και παγωμένος αέρας. Η θέρμανση στους εσωτερικούς χώρους επιδεινώνει την ξηρότητα, προκαλώντας ταχύτερη εξάτμιση της φυσικής υγρασίας της οφθαλμικής επιφάνειας. Αυτό συχνά οδηγεί σε ξηροφθαλμία, μία κατάσταση που με τη σειρά της ενεργοποιεί αντανακλαστικά τους δακρυϊκούς αδένες ώστε να αυξήσουν την παραγωγή δακρύων.
Ωστόσο, η υπερπαραγωγή δακρύων δεν είναι πάντα αποτελεσματική. Τα μάτια καταλήγουν να «τρέχουν» συνεχώς, σε μια αντίδραση που ονομάζεται επιφορά – μία αντανακλαστική κατάσταση στην οποία η ποσότητα των παραγόμενων δακρύων υπερβαίνει τη δυνατότητα απορρόφησής τους.
Επιπλέον, οι χαμηλές θερμοκρασίες επηρεάζουν και την κυκλοφορία του αίματος στα αγγεία του σώματος. Όπως εξηγεί η φυσιολογία, το κρύο προκαλεί αγγειοσύσπαση στα περιφερειακά αγγεία, μειώνοντας τη ροή του αίματος προς τα άκρα. Αυτό το φαινόμενο επηρεάζει και τα τριχοειδή της οφθαλμικής επιφάνειας, με αποτέλεσμα οι δακρυϊκοί αδένες να ενεργοποιούνται και πάλι για να προστατεύσουν τον κερατοειδή με ένα πρόσθετο φιλμ δακρύων.
Ο άνεμος επιδεινώνει ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Η ταχύτατη διάσπαση της δακρυϊκής στοιβάδας από το φύσημα δημιουργεί ξηρά σημεία στην επιφάνεια του ματιού, γεγονός που και πάλι πυροδοτεί αντανακλαστική δακρύρροια. Το πρόβλημα γίνεται ιδιαίτερα έντονο σε άτομα με ξηροφθαλμία ή προδιάθεση για την εμφάνισή της.
Επιπροσθέτως, ο άνεμος μεταφέρει σωματίδια, όπως σκόνη, γύρη και μικρορύπους, που μπορεί να προκαλέσουν ερεθισμό και επακόλουθη δακρύρροια, καθώς το μάτι προσπαθεί να απομακρύνει τα ξένα σώματα μέσω των δακρύων.
Ο Δρ Κανελλόπουλος επισημαίνει ακόμη έναν συχνά παραγνωρισμένο παράγοντα:
«Υπάρχει επίσης περίπτωση ο χειμώνας να συμβάλλει στην ανάπτυξη επιπεφυκίτιδας. Αν και ο περισσότερος κόσμος δεν το γνωρίζει, ιογενής επιπεφυκίτιδα μπορεί να προκληθεί ακόμα και από τους ιούς που προκαλούν γρίπη ή κοινό κρυολόγημα (π.χ. αδενοϊούς). Όταν κάνει κρύο, έχουμε την τάση να μένουμε σε κλειστούς χώρους, όπου ευνοείται η μετάδοση τέτοιων ιών. Η ιογενής επιπεφυκίτιδα προκαλεί έντονη δακρύρροια».
Αξίζει να σημειωθεί ότι ήπια μορφή επιπεφυκίτιδας μπορεί να εμφανιστεί και χωρίς την παρουσία ιού, μόνο λόγω των δυσμενών καιρικών συνθηκών: του ψύχους, του ξηρού αέρα και του ανέμου, οι οποίοι ερεθίζουν την ευαίσθητη περιοχή του επιπεφυκότα.
Τέλος, η συνεχιζόμενη ή έντονη δακρύρροια κατά τους χειμερινούς μήνες ενδέχεται να συνδέεται με προϋπάρχουσες οφθαλμολογικές παθήσεις. Οι συχνότερες από αυτές είναι:
-
η ξηροφθαλμία, μια χρόνια και πολυπαραγοντική διαταραχή της οφθαλμικής επιφάνειας,
-
η βλεφαρίτιδα, φλεγμονώδης κατάσταση των βλεφάρων,
-
η δυσλειτουργία του μεϊβομιανού αδένα, που επηρεάζει την παραγωγή του λιπαρού στρώματος των δακρύων.
Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο καθηγητής Κανελλόπουλος:
«Και οι τρεις αυτές καταστάσεις διαταράσσουν την ικανότητα των οφθαλμών να κατακρατούν την υγρασία, με συνέπεια να οδηγούν σε υπερπαραγωγή δακρύων».
Πώς να προστατέψετε τα μάτια σας τον χειμώνα
Για να μειώσετε τα συμπτώματα της δακρύρροιας, ο Δρ Κανελλόπουλος προτείνει:
-
Χρήση γυαλιών ηλίου όταν βγαίνετε έξω, για προστασία από τον αέρα,
-
Εφαρμογή τεχνητών δακρύων και χρήση υγραντήρων στον εσωτερικό χώρο, ώστε να διατηρείται η υγρασία της οφθαλμικής επιφάνειας,
-
Κατανάλωση άφθονων υγρών,
-
Αποφυγή τριψίματος των ματιών, καθώς αυτό ενδέχεται να επιδεινώσει τον ερεθισμό.
Ο ίδιος προσθέτει:
«Πολύ σημαντικό είναι επίσης να αποφεύγετε να σας κτυπά ο αέρας απευθείας στο πρόσωπο (είτε προέρχεται από το περιβάλλον είτε από μία πηγή θέρμανσης όπως τα αερόθερμα), καθώς και να αποφεύγετε τον καπνό των τσιγάρων (ερεθίζει ακόμα περισσότερο τα μάτια) και να περιορίσετε τη χρήση φακών επαφής (μπορεί να εξωθήσουν τα δάκρυα μακριά από τα μάτια). Αν, τέλος, η δακρύρροια επιμένει ή έχετε πολύ έντονο πρόβλημα, συμβουλευθείτε τον οφθαλμίατρό σας».
Γιατί η ενόχληση στα μάτια δεν πρέπει να αγνοείται
Η δακρύρροια κατά τους χειμερινούς μήνες είναι ένα συχνό αλλά συχνά παρεξηγημένο σύμπτωμα, το οποίο μπορεί να υποδεικνύει περισσότερα από μια απλή ευαισθησία στο κρύο. Οι καιρικές συνθήκες, οι εσωτερικοί χώροι με ξηρό αέρα και τυχόν προϋπάρχουσες οφθαλμικές παθήσεις συνθέτουν ένα πολυπαραγοντικό σκηνικό που επηρεάζει την οφθαλμική υγεία. Η έγκαιρη αναγνώριση των αιτιών και η σωστή πρόληψη μπορούν να μειώσουν την ενόχληση και να προστατεύσουν την όραση. Όπως σε κάθε περίπτωση που τα συμπτώματα επιμένουν, η συμβουλή από εξειδικευμένο οφθαλμίατρο παραμένει η ασφαλέστερη επιλογή.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ