Η εμμηνόπαυση αποτελεί μια φυσιολογική μεταβατική φάση στη ζωή κάθε γυναίκας και δεν συνιστά «αρρώστια». Κατά τη διάρκειά της, οι ωοθήκες μειώνουν και σταδιακά παύουν την παραγωγή ορμονών (οιστρογόνα και προγεστερόνη), με αποτέλεσμα την οριστική διακοπή της εμμήνου ρύσεως. Συνήθως εμφανίζεται μεταξύ των ηλικιών 45 και 55 ετών, ωστόσο μπορεί να παρουσιαστεί νωρίτερα ή και αργότερα.
«Παρά το ότι είναι φυσική διαδικασία, για πολλές γυναίκες συνοδεύεται από ενοχλητικά συμπτώματα: εξάψεις, νυχτερινές εφιδρώσεις, διαταραχές ύπνου, αλλαγές στη διάθεση, ξηρότητα κόλπου, πόνο στη σεξουαλική επαφή, αύξηση βάρους, μείωση ενέργειας. Αυτά μπορούν να επηρεάσουν σοβαρά την ποιότητα ζωής» επισημαίνει ο κ. Ευάγγελος Γκικόντες Μαιευτήρας – Χειρουργός Γυναικολόγος M.Sc.Hom και συνεχίζει:
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική γνώση έχει εξελιχθεί σημαντικά, οδηγώντας σε μια πιο ισορροπημένη και «ήρεμη» προσέγγιση γύρω από την εμμηνόπαυση και τις διαθέσιμες θεραπείες.
Η σύγχρονη εικόνα για την ορμονική θεραπεία (MHT / HRT)
Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η ορμονική θεραπεία αντιμετωπιζόταν με επιφυλάξεις, κυρίως μετά από μελέτες που δημοσιεύθηκαν στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Σήμερα, όμως, είναι σαφές ότι μεγάλο μέρος αυτών των δεδομένων είχε παρερμηνευθεί και ότι τα συμπεράσματα δεν ισχύουν με τον ίδιο τρόπο για όλες τις γυναίκες.
Οι πιο πρόσφατες μεγάλες ανασκοπήσεις και διεθνείς θέσεις (π.χ. International Menopause Society, NAMS) δείχνουν ότι:
-
Για γυναίκες κάτω των 60 ετών ή εντός των πρώτων 10 ετών από την εμμηνόπαυση, η ορμονική θεραπεία, όταν επιλέγεται σωστά,
-
μειώνει ουσιαστικά τις εξάψεις και τις νυχτερινές εφιδρώσεις
-
συμβάλλει στη βελτίωση του ύπνου και της διάθεσης
-
προστατεύει από την απώλεια οστικής μάζας (οστεοπόρωση)
Παράλληλα, ο κίνδυνος θρόμβωσης, εγκεφαλικού ή καρκίνου μαστού διαφοροποιείται ανάλογα με τον τύπο σκευάσματος, τη δοσολογία, τη διάρκεια χορήγησης και το ατομικό ιατρικό ιστορικό, και δεν είναι ίδιος για όλες τις γυναίκες.
Ταυτόχρονα, παρατηρείται διεθνής στροφή προς διαδερμικές μορφές (patch, gel) και πιο «φυσικές» μορφές προγεστερόνης, οι οποίες φαίνεται να παρουσιάζουν βελτιωμένο προφίλ ασφάλειας.
Σημαντικό είναι ότι η ορμονική θεραπεία δεν είναι ούτε «υποχρεωτική» ούτε «απαγορευμένη». Αποτελεί ένα θεραπευτικό εργαλείο, το οποίο αξιολογείται εξατομικευμένα, σε συνεργασία με τον/την γυναικολόγο.
Νέα μη ορμονικά σκευάσματα για τις εξάψεις
Για τις γυναίκες που δεν μπορούν ή δεν επιθυμούν να λάβουν ορμονική αγωγή, οι σύγχρονες εξελίξεις είναι ιδιαίτερα ενθαρρυντικές.
Τα τελευταία χρόνια έχουν αναπτυχθεί μη ορμονικά φάρμακα που δρουν σε υποδοχείς στον εγκέφαλο, συγκεκριμένα στο σύστημα της νευροκινίνης (NK), συμβάλλοντας στη ρύθμιση του κέντρου θερμοκρασίας και κατ’ επέκταση στις εξάψεις.
-
Το fezolinetant, το οποίο μπλοκάρει τους υποδοχείς NK3, έχει δείξει σε μεγάλες μελέτες ότι μειώνει σημαντικά τόσο τη συχνότητα όσο και την ένταση των εξάψεων σε μέτρια έως σοβαρά περιστατικά, με ικανοποιητικό προφίλ ασφάλειας.
-
Το elinzanetant, που δρα ταυτόχρονα σε υποδοχείς NK1 και NK3, φαίνεται επίσης αποτελεσματικό στη μείωση των εξάψεων και στη βελτίωση του ύπνου και της συνολικής ποιότητας ζωής, τόσο στην τυπική εμμηνόπαυση όσο και σε γυναίκες που έχουν υποβληθεί σε θεραπείες για καρκίνο μαστού.
Τα φάρμακα αυτά δεν έχουν ορμονική δράση και μπορούν να αποτελέσουν λύση για γυναίκες με αντενδείξεις στην ορμονική θεραπεία (π.χ. ορισμένες μορφές καρκίνου μαστού), πάντα μετά από σύσταση ειδικού.
Εξατομικευμένη προσέγγιση – «precision pharmacology»
Η σύγχρονη φιλοσοφία στη διαχείριση της εμμηνόπαυσης εστιάζει στην εξατομίκευση. Εισάγεται όλο και περισσότερο η έννοια της «precision pharmacology», δηλαδή η επιλογή της θεραπείας με βάση:
-
την ηλικία της γυναίκας
-
τα χρόνια που έχουν περάσει από την τελευταία έμμηνο ρύση
-
το σωματικό βάρος και τον τρόπο ζωής
-
την ύπαρξη συνοδών παθήσεων (καρδιά, θρομβώσεις, μαστός κ.ά.)
-
το οικογενειακό ιστορικό
-
τις προσωπικές ανάγκες και προτεραιότητες (π.χ. σεξουαλική ζωή, ποιότητα ύπνου, πνευματική διαύγεια, πρόληψη οστεοπόρωσης)
Ο στόχος δεν περιορίζεται απλώς στη μείωση των εξάψεων, αλλά επεκτείνεται στη συνολική βελτίωση της ποιότητας ζωής και στη μακροπρόθεσμη προστασία της υγείας των οστών, της καρδιάς και του εγκεφάλου, χωρίς περιττούς κινδύνους.
Τι μπορεί να κάνει η ίδια η γυναίκα;
Η φαρμακευτική αγωγή δεν αποτελεί τη μοναδική επιλογή. Πολλές φορές, μικρές αλλά ουσιαστικές αλλαγές στην καθημερινότητα μπορούν να έχουν θεαματικό αποτέλεσμα:
-
Κίνηση & άσκηση: ήπια αερόβια άσκηση, περπάτημα, κολύμπι και ασκήσεις ενδυνάμωσης, που βοηθούν στο βάρος, στην υγεία των οστών, στη διάθεση και στον ύπνο.
-
Διατροφή: υιοθέτηση μεσογειακού προτύπου (φρούτα, λαχανικά, ελαιόλαδο, ψάρια) και περιορισμός της ζάχαρης και της υπερβολικής κατανάλωσης αλκοόλ.
-
Ύπνος: σταθερό ωράριο, αποφυγή καφεΐνης τις βραδινές ώρες και διατήρηση δροσερού περιβάλλοντος στο υπνοδωμάτιο, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις νυχτερινών εφιδρώσεων.
-
Διαχείριση άγχους: τεχνικές χαλάρωσης, ασκήσεις αναπνοής, yoga ή ψυχολογική υποστήριξη, όταν αυτό κρίνεται απαραίτητο.
«Φυτικά σκευάσματα και συμπληρώματα (π.χ. φυτοοιστρογόνα) μπορεί να βοηθήσουν κάποιες γυναίκες, αλλά τα επιστημονικά δεδομένα είναι πιο περιορισμένα και η ποιότητα των προϊόντων διαφέρει. Είναι σημαντικό να συζητάς πάντα με τον ιατρό σου πριν τα χρησιμοποιήσεις» τονίζει ο κ. Γκικόντες, λέγοντας σε κάθε γυναίκα στην εμμηνόπαυση πως:
-
Δεν είσαι «υπερβολική» αν τα συμπτώματα σε ταλαιπωρούν.
-
Υπάρχουν σήμερα πολλές θεραπευτικές επιλογές, ορμονικές και μη ορμονικές.
-
Η ιατρική κοινότητα έχει επανεξετάσει παλαιότερους φόβους και κινείται προς μια πιο ανθρώπινη και εξατομικευμένη προσέγγιση.
-
Το πιο σημαντικό είναι να μιλήσεις ανοιχτά με τον/την γυναικολόγο σου, να περιγράψεις πώς βιώνεις την εμμηνόπαυση και να αναδείξεις τι σε δυσκολεύει περισσότερο.
Η εμμηνόπαυση μπορεί να αποτελέσει μια περίοδο επαναπροσδιορισμού και φροντίδας του εαυτού, και όχι φόβου. Η σωστή ενημέρωση και η στενή συνεργασία με τον ειδικό αποτελούν το κλειδί για μια καλύτερη ποιότητα ζωής.
Η εμμηνόπαυση δεν είναι μια «αρρώστια», αλλά μια φυσική αλλαγή που κάθε γυναίκα βιώνει με διαφορετικό τρόπο. Με τη σωστή ενημέρωση, την εξατομικευμένη ιατρική καθοδήγηση και τις κατάλληλες επιλογές τρόπου ζωής, τα ενοχλητικά συμπτώματα μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά. Το σημαντικότερο βήμα είναι ο ανοιχτός διάλογος με τον/την γυναικολόγο και η φροντίδα του εαυτού, ώστε αυτή η περίοδος της ζωής να αποτελέσει ένα νέο στάδιο ισορροπίας και ευεξίας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ