Τα περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών εμφανίζουν διαρκώς αυξητική τάση, ακόμη και στη χώρα μας, όπου εκτιμάται πως μόλις 1 στα 100 περιστατικά δηλώνεται επίσημα. Το γεγονός αυτό καθιστά απαραίτητη την άμεση κινητοποίηση τόσο των γονιών όσο και των σχολείων και αρμόδιων φορέων.
Όπως σημειώνει η κ. Φρίντα Κωνσταντοπούλου, Παιδοψυχίατρος – Οικογενειακή Ψυχοθεραπεύτρια, Επιστημονική Συνεργάτης Παίδων ΜΗΤΕΡΑ:
«Η βία και η κακοποίηση είναι ιδιαίτερα έντονες στη σημερινή εποχή. Πολλοί γονείς δεν γνωρίζουν πώς να προετοιμάσουν τα παιδιά ώστε να αποφεύγουν τέτοιες εμπειρίες ή να τις διαχειρίζονται όταν συμβούν. Δυστυχώς, σε αρκετές περιπτώσεις, οι θύτες είναι οι ίδιοι οι γονείς ή άτομα από το στενό οικογενειακό περιβάλλον.»
Ο ρόλος της επικοινωνίας
Η κ. Κωνσταντοπούλου υπογραμμίζει πως η ουσία βρίσκεται στην επικοινωνία.
«Το σημείο αφετηρίας και κατάληξης είναι η ανοιχτή επικοινωνία. Οι γονείς πρέπει να μιλούν στα παιδιά για το σεξ χωρίς προκαταλήψεις και ταμπού, τα οποία δυστυχώς εξακολουθούν να υπάρχουν. Η κατάλληλη στιγμή για μια τέτοια συζήτηση είναι όταν το παιδί αρχίζει να εκφράζει απορίες σχετικά με τη γέννηση των παιδιών, τη λειτουργία των γεννητικών οργάνων και, γενικά, ζητήματα που σχετίζονται με τη σεξουαλικότητα και την αναπαραγωγή. Κάθε ερώτηση πρέπει να απαντάται άμεσα. Αν μείνει αναπάντητη, μπορεί να μετατραπεί σε μυστικό που ενδεχομένως θα χρησιμοποιηθεί αργότερα από κάποιον με κακές προθέσεις. Βλέπουμε ότι αρκετοί γονείς αποφεύγουν να μιλήσουν στα παιδιά, ακόμα και στην εφηβεία, και το πράττουν μόνο όταν έχει ήδη συμβεί κάτι — δηλαδή, όταν είναι πλέον αργά.»
Η ειλικρίνεια ως βασικός άξονας
Οι απαντήσεις προς τα παιδιά πρέπει να βασίζονται στην αλήθεια, διατυπωμένη με τρόπο κατάλληλο για την ηλικία τους. Στόχος είναι να δημιουργηθεί ένα ασφαλές περιβάλλον στο σπίτι, που θα ενδυναμώσει τα παιδιά ώστε να μπορούν να προστατευτούν, αλλά και να εκφραστούν σε περίπτωση που βιώσουν σεξουαλική κακοποίηση.
«Είναι καθοριστικό να μιλήσουν οι γονείς στα παιδιά για το σώμα τους και το σεξ. Υπάρχουν κατάλληλα βιβλία για κάθε ηλικία, στα οποία εξηγούνται η ανατομία και η λειτουργία του σώματος, οι αλλαγές της εφηβείας, οι φυσιολογικές συνθήκες του σεξ, η ομοφυλοφιλία και άλλα θέματα. Αυτά τα εργαλεία βοηθούν τα παιδιά να εξοικειωθούν και να κάνουν ερωτήσεις. Όταν η σεξουαλικότητα δεν αποτελεί ταμπού μέσα στο σπίτι, τα παιδιά νιώθουν άνετα να μιλήσουν και να εκφραστούν χωρίς φόβο», εξηγεί η κ. Κωνσταντοπούλου.
Καλλιέργεια της αίσθησης αυτοπροστασίας
Εξίσου σημαντική είναι η ενίσχυση της αίσθησης προσωπικής ασφάλειας και αυτοπροστασίας.
«Τα παιδιά πρέπει να αντιλαμβάνονται ότι το σώμα τους τούς ανήκει, ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να το αγγίζει χωρίς τη συναίνεσή τους. Αυτός είναι ο τρόπος να θέσουν όρια και να προστατευτούν από όσους θα επιχειρήσουν να τα εκμεταλλευτούν. Η εκπαίδευσή τους στο να λένε “όχι” όταν κάτι τα κάνει να νιώθουν άβολα, να μη νιώθουν ενοχές ή φόβο απόρριψης, είναι ο “χρυσός κανόνας” για την προστασία τους. Πρέπει να γνωρίζουν ότι δεν υποχρεούνται να ικανοποιούν τις επιθυμίες των άλλων εφόσον δεν το επιθυμούν οι ίδιοι.»
Πιθανά σημάδια σεξουαλικής κακοποίησης
Η ξαφνική αλλαγή συμπεριφοράς μπορεί να είναι ένδειξη ότι ένα παιδί έχει πέσει θύμα σεξουαλικής κακοποίησης ή παρενόχλησης. Ενδεικτικές συμπεριφορές περιλαμβάνουν:
-
Αυξημένη εσωστρέφεια και ευερεθιστότητα
-
Άρνηση να πάει στο σχολείο ή σημαντική πτώση στις σχολικές επιδόσεις
-
Επίμονη απροθυμία να βγει από το σπίτι
-
Διαταραχές ύπνου ή διατροφής
-
Γνώση πληροφοριών σχετικών με το σεξ που δεν συνάδουν με την ηλικία του
-
Εμμονή στο να καλύπτει το σώμα του με ρούχα
«Οποιαδήποτε συμπεριφορική μεταβολή πρέπει να μας κινητοποιήσει. Είναι απαραίτητο να ενθαρρύνουμε τα παιδιά να μιλήσουν, διαβεβαιώνοντάς τα ότι δεν θα κριθούν. Συχνά φοβούνται ότι το θέμα θα λάβει υπερβολικές διαστάσεις ή ότι θα βρεθούν στο επίκεντρο της προσοχής, κάτι που τα αγχώνει. Οι γονείς πρέπει να τα κάνουν να νιώσουν απόλυτα ασφαλή, δείχνοντάς τους ότι το ζήτημα θα διαχειριστεί με υπευθυνότητα και φροντίδα», καταλήγει η κ. Κωνσταντοπούλου.
Πρόληψη και φροντίδα: Το κλειδί για την προστασία των παιδιών
Η σεξουαλική κακοποίηση παιδιών είναι ένα βαθιά τραυματικό φαινόμενο που μπορεί να αφήσει μακροχρόνια σημάδια στην ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη. Η πρόληψη ξεκινά από την ανοιχτή επικοινωνία μέσα στην οικογένεια, την ενημέρωση και την ενίσχυση της αυτοεκτίμησης του παιδιού. Οι γονείς, οι εκπαιδευτικοί και όλοι οι εμπλεκόμενοι φορείς οφείλουν να είναι σε εγρήγορση, να αναγνωρίζουν τα προειδοποιητικά σημάδια και να παρέχουν ένα περιβάλλον ασφάλειας και εμπιστοσύνης. Η έγκαιρη παρέμβαση μπορεί να σώσει μια παιδική ψυχή από βαθιά τραύματα και να της επιτρέψει να μεγαλώσει με αξιοπρέπεια, σεβασμό και προστασία.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ