Η κατάχρηση αντιβιοτικών και η επακόλουθη μικροβιακή αντοχή εξακολουθούν να αποτελούν μείζον πρόβλημα δημόσιας υγείας στην Ελλάδα, με ανησυχητικές επιπτώσεις σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο. Σύμφωνα με δημοσκόπηση της Kapa Research, που πραγματοποιήθηκε για έκτη συνεχή χρονιά τον Απρίλιο του 2025 για λογαριασμό του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ), στο πλαίσιο της Πανελλήνιας Εκστρατείας για την Ορθολογική Χρήση των Αντιβιοτικών στην Κοινότητα, η Ελλάδα διατηρεί την πρωτιά σε ποσοστά υπερκατανάλωσης και θανάτων από πολυανθεκτικά μικρόβια.
Από το 2011, η χώρα καταγράφει τη μεγαλύτερη κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ευρώπη, με το 75% των ενηλίκων, παιδιών και εφήβων να δηλώνει λήψη αντιβιοτικών — σε σχέση με το 48% το 2015. Το δεδομένο αυτό εντείνει τις αποστάσεις σε σχέση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και αναδεικνύει την ανάγκη νέας στοχευμένης στρατηγικής από την Πολιτεία και τους αρμόδιους υγειονομικούς φορείς.
Οι επιπτώσεις της υπερκατανάλωσης
Η εκτεταμένη και πολλές φορές αυθαίρετη χρήση αντιβιοτικών συνδέεται άμεσα με:
-
Την ενίσχυση της μικροβιακής αντοχής, καθιστώντας αρκετά αντιβιοτικά αναποτελεσματικά.
-
Την καταστροφή της φυσιολογικής μικροβιακής χλωρίδας.
-
Τις σοβαρές παρενέργειες σε ζωτικά όργανα και την εμφάνιση αλλεργικών αντιδράσεων.
-
Την αυξημένη θνησιμότητα από λοιμώξεις με πολυανθεκτικά παθογόνα — με την Ελλάδα να καταγράφει 2.000 θανάτους μόνο το 2020, κατακτώντας την αρνητική πρωτιά στην Ε.Ε.
Τα παραπάνω παρουσιάστηκαν σε συνέντευξη Τύπου που συνδιοργανώθηκε από τον ΙΣΑ, την Ομάδα Εργασίας για τη Μικροβιακή Αντοχή της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας (Ε.Ε.Χ.) και το Ελληνικό Διαδημοτικό Δίκτυο Υγιών Πόλεων (ΕΔΔΥΠΠΥ).
Γιώργος Πατούλης: Απαραίτητη η συνέχιση των στοχευμένων δράσεων
Ο Πρόεδρος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών (ΙΣΑ) και του Ελληνικού Διαδημοτικού Δικτύου Υγιών Πόλεων (ΕΔΔΥΠΠΥ), κ. Γιώργος Πατούλης, υπογράμμισε πως οι επαναλαμβανόμενες μελέτες του ΙΣΑ από το 2013 μέχρι σήμερα, σε συνεργασία με την Kapa Research, αποτελούν ένα κρίσιμο εργαλείο χάραξης στρατηγικής για τον περιορισμό της υπερκατανάλωσης και της Μικροβιακής Αντοχής.
Όπως ανέφερε:
«Η ανεξέλεγκτη χρήση αντιβιοτικών ενισχύει την ανάπτυξη ανθεκτικών στελεχών, επιβαρύνοντας την αποτελεσματικότητα των θεραπειών. Παρά τη θετική επίδραση του μέτρου της υποχρεωτικής συνταγογράφησης – το οποίο μείωσε τις αγορές αντιβιοτικών χωρίς ιατρική γνωμάτευση στο 3%, από 16% – το 75% των ενηλίκων δηλώνει ακόμη ότι έλαβε αντιβιοτικό το τελευταίο έτος, ποσοστό αυξημένο συγκριτικά με το 50% του 2013».
Καθηγήτρια Ελένη Γιαμαρέλλου: Πού εντοπίζεται το πρόβλημα
Η Ομότιμη Καθηγήτρια Παθολογίας – Λοιμώξεων στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ) και Επίτιμη Πρόεδρος της Ελληνικής Εταιρείας Χημειοθεραπείας (Ε.Ε.Χ.), κα Ελένη Γιαμαρέλλου, επεσήμανε ότι:
-
Ένας στους τέσσερις πολίτες εξακολουθεί να λαμβάνει αντιβιοτικά χωρίς προηγούμενη ιατρική εξέταση.
-
Το 22% διατηρεί αντιβιοτικά στο σπίτι για ενδεχόμενη χρήση, με μικρή μείωση από το 36% της προηγούμενης δεκαετίας.
-
Το 11% κάνει χρήση leftover αντιβιοτικών, έναντι 9% το 2013.
-
Η εκ των υστέρων συνταγογράφηση περιορίστηκε στο 5%, από 7% το 2021.
-
Η αμοξυκιλλίνη και ο συνδυασμός της με κλαβουλανικό οξύ παραμένουν τα συχνότερα χρησιμοποιούμενα αντιβιοτικά.
Αιτίες χορήγησης αντιβιοτικών:
-
Οδοντιατρικές παθήσεις (58–61%)
-
Ανώτερο αναπνευστικό (57%)
-
Ιγμορίτιδα / κατώτερο αναπνευστικό (46%)
-
Συνάχι και διάρροια: 10%
-
COVID-19: Μόλις 1,5% των περιπτώσεων οδήγησε σε λήψη αντιβιοτικών
Παράλληλα, 69% των ερωτηθέντων δήλωσαν ενήμεροι για την υπερκατανάλωση, 71% για την υποχρεωτική συνταγογράφηση, και 51% για τις επιπτώσεις της Μικροβιακής Αντοχής.
Προτάσεις: Εκπαίδευση και πρόληψη ως βασικά όπλα
Η κα Γιαμαρέλλου ανέλυσε μια σειρά μέτρων που μπορούν να συμβάλλουν ουσιαστικά στη μείωση του προβλήματος:
-
Υποχρεωτική εκπαίδευση όλων των ιατρών στη συνταγογράφηση αντιμικροβιακών, ανά 3ετία.
-
Έναρξη εκπαίδευσης από τα τελευταία έτη φοίτησης φοιτητών Ιατρικής και Φαρμακευτικής.
-
Εκπαίδευση ασθενών από τους ιατρούς για την αποφυγή φύλαξης και χρήσης leftover αντιβιοτικών.
-
Υποχρεωτική χρήση Strep test αποκλειστικά από ιατρούς για τη διάγνωση φαρυγγοαμυγδαλίτιδας.
-
Ενίσχυση του εμβολιασμού ενηλίκων για Πνευμονιόκοκκο, RSV και Γρίπη – λοιμώξεις που συχνά οδηγούν σε άσκοπη λήψη αντιβιοτικών.
Η απειλή των υπερμικροβίων και η πρόκληση του μέλλοντος
Η κα Γιαμαρέλλου προειδοποίησε ότι τα υπερμικρόβια, μέσω διαδοχικών ανθεκτικών στελεχών, εξελίσσονται ταχύτερα από τις διαθέσιμες θεραπείες. Σύμφωνα με ανάλυση του έγκριτου εβδομαδιαίου γενικού ιατρικού περιοδικού The Lancet (16.09.2024), εκτιμάται ότι πάνω από 200 εκατομμύρια άνθρωποι ενδέχεται να χάσουν τη ζωή τους λόγω ανθεκτικών λοιμώξεων μέχρι το 2050.
Ο ρόλος των ΜΜΕ στην αλλαγή συμπεριφοράς
Η Καθηγήτρια τόνισε ότι η συστηματική δημοσιογραφική προβολή, οι εκστρατείες ενημέρωσης και η προβολή σχετικού υλικού σε μέσα μεταφοράς και φαρμακεία μπορούν να επιταχύνουν την αλλαγή νοοτροπίας. Έφερε ως παράδειγμα τη Δανία, όπου εντατικές ενημερωτικές καμπάνιες οδήγησαν σε μείωση της χρήσης αμπικιλλίνης κατά 77%.
Όπως επεσήμανε:
«Η αλλαγή απαιτεί επιμονή, συνέπεια και τη δύναμη της σωστής πληροφόρησης».
Συλλογική ευθύνη και διαρκής επαγρύπνηση απέναντι στη μικροβιακή αντοχή
Η αντιμετώπιση της μικροβιακής αντοχής δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο στις επιστημονικές παρεμβάσεις ή τις περιστασιακές νομοθετικές ρυθμίσεις, αλλά απαιτεί μια διαρκή, συλλογική προσπάθεια από την Πολιτεία, την επιστημονική κοινότητα, τους επαγγελματίες υγείας, τα μέσα ενημέρωσης και, κυρίως, τους ίδιους τους πολίτες.
Η εκπαίδευση, η πρόληψη και η σωστή πληροφόρηση αποτελούν τα θεμέλια για τη σταδιακή αλλαγή συμπεριφοράς που θα επιτρέψει την αποκατάσταση της εμπιστοσύνης στις θεραπείες και την ανάσχεση της εξάπλωσης των ανθεκτικών μικροβίων.
Η Ελλάδα έχει μπροστά της τη δυνατότητα — και την ευθύνη — να αλλάξει πορεία. Με συντονισμένη δράση και σαφείς στόχους, μπορεί να ανατρέψει την αρνητική πρωτιά και να αποτελέσει παράδειγμα ορθής διαχείρισης σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ