Ο σακχαρώδης διαβήτης δεν επηρεάζει μόνο τα επίπεδα σακχάρου στο αίμα, αλλά μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις και στην όραση, συχνά χωρίς εμφανή συμπτώματα στα αρχικά στάδια. Μία από τις πιο συχνές και ύπουλες επιπλοκές του είναι η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, που απειλεί την όραση εκατομμυρίων ανθρώπων παγκοσμίως. Σήμερα, η επιστημονική έρευνα στρέφεται σε νέες θεραπευτικές λύσεις, με ένα καινοτόμο φάρμακο να δίνει ελπίδα για πιο αποτελεσματική διαχείριση της νόσου.
Ένα νέο υπό μελέτη φάρμακο φαίνεται ότι μπορεί να επιβραδύνει την εξέλιξη της πιο συχνής οφθαλμικής επιπλοκής του διαβήτη. Πρόκειται για τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, η οποία αποτελεί την κυριότερη αιτία σοβαρής διαταραχής της όρασης σε άτομα αναπαραγωγικής ηλικίας.
Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι μέσα στα πρώτα 20 χρόνια από τη διάγνωση του διαβήτη, σχεδόν όλοι οι ασθενείς με διαβήτη τύπου 1 και περίπου το 60% εκείνων με διαβήτη τύπου 2 θα εμφανίσουν κάποια μορφή αμφιβληστροειδοπάθειας. Σε παγκόσμιο επίπεδο, ένας στους τρεις διαβητικούς έχει ήδη αναπτύξει τη συγκεκριμένη οφθαλμοπάθεια, ενώ ένας στους 15 παρουσιάζει τις πιο σοβαρές μορφές της, όπως η παραγωγική αμφιβληστροειδοπάθεια και το διαβητικό οίδημα της ωχράς κηλίδας.
«Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια αποτελεί τη συχνότερη, αλλά ενδεχομένως και πιο υποτιμημένη, επιπλοκή του σακχαρώδη διαβήτη. Την εκδηλώνει η συντριπτική πλειονότητα των ασθενών, ανεξάρτητα από τον τύπο του διαβήτη που έχουν. Το χαρακτηριστικό γνώρισμά της είναι οι βλάβες στα αιμοφόρα αγγεία του αμφιβληστροειδούς χιτώνα, που βρίσκεται στο οπίσθιο τμήμα του οφθαλμού.
Τα προσβεβλημένα αγγεία μπορεί να διογκωθούν και να παρουσιάσουν διαφυγή αίματος ή να αποφραχθούν εντελώς. Αυτό έχει ως συνέπεια μειωμένη αιμάτωση (ισχαιμία) του αμφιβληστροειδή, ο οποίος φέρει τα κύτταρα που είναι υπεύθυνα για την όραση», αναφέρει ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια έχει προοδευτική πορεία, γεγονός που καθιστά κρίσιμη την έγκαιρη διάγνωση και την άμεση έναρξη της κατάλληλης αντιμετώπισης, ώστε να περιοριστεί η επιδείνωση της όρασης.
«Τις τελευταίες δεκαετίες έχει υπάρξει σημαντική πρόοδος στην αντιμετώπισή της, η οποία περιλαμβάνει από ενδοϋαλοειδική φαρμακοθεραπεία (ενέσεις στο μάτι) έως θεραπείες με λέιζερ. Οι ενδοϋαλοειδικές θεραπείες συνίστανται, μεταξύ άλλων, στην έγχυση φαρμάκων που αναστέλλουν τον αγγειακό ενδοθηλιακό αυξητικό παράγοντα (VEGF).
Ο VEGF είναι μία πρωτεΐνη που προάγει τη δημιουργία νέων αγγείων, ώστε να αντιμετωπιστεί η ισχαιμία στον αμφιβληστροειδή. Ωστόσο, αυτά τα νεοαγγεία είναι παθολογικά, με αδύναμα τοιχώματα, ασταθή και επιρρεπή σε αιμορραγία», εξηγεί ο καθηγητής.
Τα φάρμακα anti-VEGF δρουν δεσμεύοντας την εν λόγω πρωτεΐνη, αποτρέποντας έτσι τον σχηματισμό παθολογικών νεοαγγείων.
Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες της Αμερικανικής Ακαδημίας Οφθαλμολογίας (AAO), τα anti-VEGF αποτελούν θεραπεία πρώτης γραμμής για τη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια και το διαβητικό οίδημα της ωχράς. Ωστόσο, έως και το 35% των ασθενών δεν ανταποκρίνεται, ενώ σε πάνω από το 60% των θεραπευόμενων οφθαλμών η νόσος παραμένει ενεργή.
Γι’ αυτόν τον λόγο «είναι σημαντική η ανάγκη για ανάπτυξη πιο εξελιγμένων anti-VEGF θεραπειών», συμπληρώνει ο κ. Κανελλόπουλος.
Σε αυτή την κατεύθυνση κινείται το νέο ερευνητικό φάρμακο tarcocimab tedromer, το οποίο βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο ανάπτυξης. Ήδη έχει δείξει αποτελεσματικότητα έναντι της μη παραγωγικής διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας, δηλαδή σε πιο πρώιμο στάδιο της νόσου.
Στη νεότερη μελέτη συμμετείχαν 255 ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, μεταξύ των οποίων και άτομα με παραγωγική μορφή, καθώς και με ήπιο διαβητικό οίδημα της ωχράς.
Οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες: η μία έλαβε tarcocimab tedromer και η άλλη εικονικό φάρμακο (placebo). Όλοι υποβλήθηκαν σε πέντε ενδοϋαλοειδικές εγχύσεις εντός ενός έτους. Οι τρεις πρώτες πραγματοποιήθηκαν στην έναρξη της μελέτης, καθώς και στις 4 και 8 εβδομάδες, ενώ ακολούθησε διακοπή λίγων μηνών και νέες εγχύσεις την 20ή και την 44η εβδομάδα.
Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι έως την 48η εβδομάδα, το 62,5% των ασθενών που έλαβαν το ενεργό φάρμακο παρουσίασε βελτίωση τουλάχιστον δύο βαθμών σε ειδική κλίμακα αξιολόγησης της νόσου (DRSS), έναντι μόλις 3,3% στην ομάδα του placebo. Επιπλέον, το 13,7% των ασθενών που έλαβαν tarcocimab tedromer σημείωσε βελτίωση της όρασης κατά τουλάχιστον τρεις βαθμούς.
Παράλληλα, οι ασθενείς που έλαβαν το φάρμακο είχαν κατά 85% μικρότερη πιθανότητα να εμφανίσουν απειλητική για την όραση επιδείνωση της αμφιβληστροειδοπάθειάς τους.
Η αποτελεσματικότητα του tarcocimab tedromer φάνηκε να είναι ανεξάρτητη από την αντιδιαβητική αγωγή που ακολουθούσαν οι ασθενείς. Αυτό σημαίνει ότι ήταν εξίσου δραστικό και σε όσους λάμβαναν σύγχρονες ενέσιμες θεραπείες της κατηγορίας των αναστολέων GLP-1, όπως η σεμαγλουτίδη και η τιρζεπατίδη, οι οποίες δεν έχουν μελετηθεί επαρκώς σε συνδυασμό με παλαιότερες anti-VEGF θεραπείες.
Τέλος, το φάρμακο φάνηκε να είναι καλά ανεκτό, χωρίς να αναφερθούν σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες που να απειλούν την όραση, όπως φλεγμονές στα αιμοφόρα αγγεία ή στο εσωτερικό του οφθαλμού.
«Τα αποτελέσματα της νέας μελέτης είναι σημαντικά, κυρίως γιατί αφορούν και ασθενείς με παραγωγική διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια και διαβητικό οίδημα της ωχράς. Η χρήση των anti-VEGF θεραπειών στους ασθενείς με τόσο προχωρημένη αμφιβληστροειδοπάθεια είναι περιορισμένη, εν μέρει λόγω του μεγάλου φορτίου της νόσου.
Η νέα μελέτη όμως έδειξε ότι μετά από τις τρεις πρώτες, μηνιαίες εγχύσεις του tarcocimab tedromer, αυτές μπορούν να επαναλαμβάνονται ανά τρίμηνο, όπως γίνεται π.χ. με τις αντίστοιχες εγχύσεις για την ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας», σχολιάζει ο κ. Κανελλόπουλος.
«Οι ασθενείς με προχωρημένη διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια είναι αυτοί που κινδυνεύουν περισσότερο να χάσουν την όρασή τους. Η ανάπτυξη μιας θεραπείας γι’ αυτούς, που θα έχει τη δυνατότητα να χορηγείται ανά τακτά χρονικά διαστήματα, μπορεί να έχει σημαντικό αντίκτυπο στην έκβαση και στην ποιότητα ζωής τους», προσθέτει ο καθηγητής.
Το tarcocimab tedromer παραμένει σε ερευνητικό στάδιο και δεν έχει ακόμη λάβει έγκριση για ευρεία χρήση. Ωστόσο, η εταιρεία που το αναπτύσσει προγραμματίζει να καταθέσει άμεσα αίτηση έγκρισης στις αρμόδιες ρυθμιστικές αρχές των ΗΠΑ (U.S. Food and Drug Administration – FDA) και της Ευρώπης (European Medicines Agency – EMA).
Τα νέα αυτά δεδομένα ενισχύουν την αισιοδοξία για το μέλλον της αντιμετώπισης της διαβητικής αμφιβληστροειδοπάθειας, ιδιαίτερα για τους ασθενείς με πιο προχωρημένες μορφές της νόσου. Παρότι το φάρμακο βρίσκεται ακόμη υπό αξιολόγηση, τα μέχρι στιγμής αποτελέσματα αναδεικνύουν τη σημασία της συνεχούς έρευνας και καινοτομίας στην ιατρική. Σε κάθε περίπτωση, η έγκαιρη διάγνωση και η τακτική παρακολούθηση παραμένουν καθοριστικοί παράγοντες για τη διατήρηση της όρασης και της ποιότητας ζωής των ασθενών.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ