Παρά την πρόοδο που έχει σημειωθεί τα τελευταία χρόνια, η έλλειψη πραγματικών δεδομένων (real-world data) σχετικά με τη χρήση φαρμάκων στην Ελλάδα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντικό εμπόδιο. Το κενό αυτό δυσκολεύει την ορθή διαμόρφωση θεραπευτικών πρωτοκόλλων και τη βελτιστοποίηση των θεραπευτικών σχημάτων. Ως αποτέλεσμα, δεν είναι σπάνιο τα φάρμακα —αντί να αποτελούν πολύτιμα εργαλεία στα χέρια της επιστήμης— να εξελίσσονται σε δυνητικό κίνδυνο για την ανθρώπινη ζωή.
Τι μπορεί, λοιπόν, να γίνει για να διασφαλιστεί η αποτελεσματική και ασφαλής χρήση φαρμάκων; Η απάντηση βρίσκεται στη Φαρμακοεπιδημιολογία.
Η Φαρμακοεπιδημιολογία είναι μια επιστημονική ειδικότητα που αξιοποιεί επιδημιολογικές μεθόδους για τη μελέτη της χρήσης των φαρμάκων και των συνεπειών τους —ευεργετικών και επιβλαβών— σε μεγάλους πληθυσμούς. Συνδυάζει τη φαρμακολογία (επιστήμη των δράσεων των φαρμάκων) με την επιδημιολογία (επιστήμη που εξετάζει τα πρότυπα εμφάνισης των ασθενειών στους πληθυσμούς), ώστε να αξιολογεί την αποτελεσματικότητα, να παρακολουθεί πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες και να αποτυπώνει την ασφάλεια της χρήσης φαρμάκων στον γενικό πληθυσμό.
Η ανάπτυξη της φαρμακοεπιδημιολογικής έρευνας στη χώρα μας έχει καθοριστική σημασία, καθώς μπορεί να αναδείξει ζητήματα που αφορούν τη δημόσια υγεία, όπως τα πρότυπα συνταγογράφησης, τη συμμόρφωση των ασθενών στις θεραπείες, τις αλληλεπιδράσεις φαρμάκων, τις ανεπιθύμητες ενέργειες, αλλά και τον κίνδυνο πολυφαρμακίας.
Με τη συλλογή και την ανάλυση real-world data, η Φαρμακοεπιδημιολογία προσφέρει τεκμηριωμένη γνώση, ικανή να στηρίξει την επιστημονική κοινότητα στη σωστή διαμόρφωση θεραπευτικών πρωτοκόλλων και στη βελτίωση των θεραπευτικών σχημάτων, με απώτερο στόχο την ασφάλεια των ασθενών και τη λήψη έγκαιρων αποφάσεων από τους αρμόδιους φορείς.
Για να επιτευχθούν όλα αυτά, είναι απαραίτητη η συντονισμένη προσπάθεια και η ισχυρή επιστημονική τεκμηρίωση. Αυτόν τον ρόλο αναλαμβάνει η Ελληνική Εταιρεία Φαρμακοεπιδημιολογίας (ΕΛΕΦΕΠ), η οποία ιδρύθηκε πρόσφατα.
Η ΕΛΕΦΕΠ συγκροτεί ένα ισχυρό δίκτυο ειδικών με πολυετή εμπειρία στον χώρο του φαρμάκου. Στόχος της είναι να δημιουργήσει γέφυρες συνεργασίας ανάμεσα στη φαρμακοβιομηχανία, τους κλινικούς ιατρούς, τους ερευνητές και τους ρυθμιστικούς φορείς. Με τον τρόπο αυτό ενισχύεται η λήψη τεκμηριωμένων αποφάσεων, η διαμόρφωση βέλτιστων θεραπευτικών πρωτοκόλλων, ο έγκαιρος εντοπισμός αλληλεπιδράσεων, ανεπιθύμητων ενεργειών ή λαθών στη χορήγηση φαρμάκων.
Τα ιδρυτικά μέλη της ΕΛΕΦΕΠ διαθέτουν μακρά ακαδημαϊκή και ερευνητική πορεία στον τομέα του φαρμάκου, κατέχοντας ηγετικούς ρόλους στον χώρο της Φαρμακοεπιδημιολογίας.
Το προσωρινό Διοικητικό Συμβούλιο της ΕΛΕΦΕΠ αποτελείται από:
-
ΠΡΟΕΔΡΟΣ: Θεοκλής Ζαούτης, Καθηγητής Παιδιατρικής, Ιατρική Σχολή Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (Ε.Κ.Π.Α.)
-
ΑΝΤΙΠΡΟΕΔΡΟΣ: Χρήστος Κοντογιώργης, Αναπληρωτής Καθηγητής, Εργαστήριο Υγιεινής και Προστασίας Περιβάλλοντος, Τμήμα Ιατρικής, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
-
ΓΕΝΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ: Ελένη Δεληγιάννη, Φαρμακολόγος, Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης (ΑΠΘ) & University of Hertfordshire UK
-
ΕΙΔΙΚΟΣ ΓΡΑΜΜΑΤΕΑΣ: Ιωάννης Φαρόπουλος, Φαρμακοποιός MBA
-
ΤΑΜΙΑΣ: Ηλίας Κατσόγιαννης, Φαρμακοποιός, MSc, Υπ. Διδάκτωρ Ιατρικής στο Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης
-
ΜΕΛΟΣ: Παντελής Νατσιάβας, Ερευνητής Γ’, Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (Ε.Κ.Ε.ΤΑ)
-
ΜΕΛΟΣ: Παναγιώτης Πέτρου, Φαρμακοποιός, PhD, Διδάσκων στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, Κύπρος
Η ΕΛΕΦΕΠ έχει ήδη προχωρήσει σε συνεργασίες με κορυφαία πανεπιστήμια και φορείς διεθνώς, όπως το Columbia University, το University of Pennsylvania, το Rutgers University, το University of Utrecht, τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Φαρμάκων (EMA), καθώς και το University of Nicosia στην Κύπρο. Από την Ελλάδα, συνεργάζεται με το Εργαστήριο Υγιεινής και Προστασίας Περιβάλλοντος, Τμήματος Ιατρικής, Δημοκρίτειο Πανεπιστήμιο Θράκης, το Τμήμα Ιατρικής ΕΚΠΑ, το Εθνικό Κέντρο Έρευνας και Τεχνολογικής Ανάπτυξης (Ε.Κ.Ε.ΤΑ) και άλλους επιστημονικούς φορείς.
Μέσα από αυτές τις συνεργασίες, η ΕΛΕΦΕΠ επιδιώκει την ανταλλαγή γνώσης, την ενίσχυση της ερευνητικής αριστείας και την κινητικότητα του επιστημονικού δυναμικού. Στόχος είναι η συνεχής καινοτομία στον τομέα της Φαρμακοεπιδημιολογίας στην Ελλάδα, σύμφωνα με διεθνή πρότυπα και υψηλές επιστημονικές προδιαγραφές.
Ο Πρόεδρος του Δ.Σ. της ΕΛΕΦΕΠ, Καθηγητής Θεοκλής Ζαούτης, τόνισε:
«Είμαστε ενθουσιασμένοι και υπερήφανοι για αυτήν την πρωτοβουλία. Ειδικά στην Ελλάδα, η αναγκαιότητα της φαρμακοεπιδημιολογικής έρευνας προκύπτει ως επιτακτική ανάγκη από όλα τα στοιχεία που διαθέτουμε και τις αρνητικές πρωτιές που διατηρεί η χώρα μας διεθνώς. Η ΕΛΕΦΕΠ, με εργαλεία την εκπαίδευση και την έρευνα, θα επικεντρωθεί στη διαμόρφωση καλών κλινικών πρακτικών, θεραπευτικών πρωτοκόλλων και πολιτικών φαρμάκου, έχοντας ως βασικό στόχο την ασφάλεια των ασθενών και την προαγωγή της δημόσιας υγείας στην Ελλάδα. Παράλληλα, φιλοδοξούμε να ανοίξουμε νέους ορίζοντες στην ιατρική έρευνα μιας νέας εποχής ψηφιακών δεδομένων, ενισχύοντας το εθνικό σύστημα υγείας».
Η Φαρμακοεπιδημιολογία έρχεται να καλύψει ένα κρίσιμο κενό στη μελέτη και την ασφαλή χρήση των φαρμάκων, προσφέροντας τεκμηριωμένα δεδομένα που οδηγούν σε καλύτερες θεραπείες και πιο στοχευμένες πολιτικές υγείας. Η δράση της ΕΛΕΦΕΠ αποτελεί ένα σημαντικό βήμα για τη χώρα μας, καθώς συνδέει την έρευνα με την κλινική πράξη και φέρνει την Ελλάδα πιο κοντά στα διεθνή επιστημονικά πρότυπα. Η ενίσχυση της φαρμακοεπιδημιολογικής έρευνας δεν αφορά μόνο την επιστημονική κοινότητα αλλά όλους μας, καθώς το τελικό ζητούμενο είναι η βελτίωση της δημόσιας υγείας και, πάνω απ’ όλα, η ασφάλεια των ασθενών.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ