Πολλές γυναίκες αισθάνονται κατά καιρούς βάρος χαμηλά στην κοιλιά, δυσφορία στην περιοχή της πυέλου ή ακόμη και προβλήματα όπως η ακράτεια ούρων, χωρίς να γνωρίζουν ότι τα συμπτώματα αυτά μπορεί να συνδέονται με μια συχνή αλλά συχνά υποδιαγνωσμένη κατάσταση: την πρόπτωση πυελικών οργάνων. Αν και συνήθως δεν απειλεί τη ζωή, μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα, τη σωματική άνεση, τη σεξουαλική ζωή και συνολικά την ποιότητα ζωής των γυναικών.
Με αφορμή τον Ιούνιο, μήνα ευαισθητοποίησης για την πρόπτωση πυελικών οργάνων, ειδικοί εξηγούν ποια είναι τα προειδοποιητικά σημάδια, ποιοι παράγοντες αυξάνουν τον κίνδυνο εμφάνισής της και ποιες θεραπευτικές επιλογές είναι σήμερα διαθέσιμες για την αποτελεσματική αντιμετώπισή της.
Η Διεθνής Ουρογυναικολογική Εταιρεία (International Urogynecological Association – IUGA) έχει καθιερώσει τον Ιούνιο ως μήνα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για την πρόπτωση πυελικών οργάνων, προσφέροντας εκτεταμένο ενημερωτικό υλικό σε γυναίκες και άνδρες που υποψιάζονται ότι αντιμετωπίζουν το πρόβλημα, έχουν διαγνωστεί με αυτό ή επιθυμούν να ενημερωθούν σχετικά με τις διαταραχές του πυελικού εδάφους.
Παράλληλα, η Παγκόσμια Ομοσπονδία Ακράτειας και Πυελικών Προβλημάτων (World Federation for Incontinence and Pelvic Problems – WFIPP), ως ο βασικός συντονιστής της Παγκόσμιας Εβδομάδας Ακράτειας, έχει ορίσει για το 2026 την περίοδο από τις 15 έως τις 21 Ιουνίου ως εβδομάδα ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης.
Ποια είναι όμως η σχέση μεταξύ ακράτειας και πρόπτωσης πυελικών οργάνων; Ποια συμπτώματα θα πρέπει να οδηγήσουν μια γυναίκα στον κατάλληλο ειδικό και ποιος είναι αυτός;
Ποιος είναι ο κατάλληλος ειδικός;
«Η κατεξοχήν ειδικότητα που συνιστά και Διεθνής Ουρογυναικολογική Εταιρεία, είναι αυτή του ουρογυναικολόγου, του γυναικολόγου δηλαδή που έχει εκπαιδευτεί κλινικά στη διάγνωση, τη διαχείριση και την αποκατάσταση, συντηρητική ή χειρουργική, των διαταραχών του πυελικού εδάφους», διευκρινίζει η κ. Φωτεινή Λάγαρη, MA., PT., με εξειδίκευση στη Φυσικοθεραπεία για την Υγεία των Γυναικών και του Πυελικού Εδάφους.
Όπως επισημαίνει η ίδια, «Ωστόσο, για τις περισσότερες γυναίκες, ο πρώτος γιατρός που θα εντοπίσει το πρόβλημα είναι ο/η γυναικολόγος της, ο/η οποίος/α ενδέχεται να προτείνει και λύσεις αποκατάστασης, εκτός και αν η κατάσταση είναι αρκετά σύνθετη και παραπέμψει σε ουρογυναικολόγο. Επίσης, στην περίπτωση που η γυναίκα έχει ακράτεια ούρων ή συχνουρία ή κατακράτηση ούρων, ενδεχομένως να απευθυνθεί πρώτα σε ουρολόγο, ο/η οποίος/α ανάλογα με την εξειδίκευσή του θα συμμετάσχει στη διερεύνηση της αιτίας ή των αιτιών που οδήγησαν στα συμπτώματα αυτά».
Πρόπτωση πυελικών οργάνων και ακράτεια ούρων: Ποια είναι η σχέση;
Η ακράτεια ούρων αποτελεί συχνά ένα από τα συμπτώματα που συνοδεύουν την πρόπτωση πυελικών οργάνων.
Η κ. Μιμή Μαρσέλλου, PT, MSc, PhD(c), φυσικοθεραπεύτρια με ειδίκευση στην αποκατάσταση των δυσλειτουργιών ούρησης και αφόδευσης, εξηγεί:
«Η ακράτεια ούρων μπορεί να είναι ένα από τα συμπτώματα της πρόπτωσης οργάνων της πυέλου. Η πρόπτωση, παρόλο που σπανίως μπορεί να οδηγήσει σε καταστάσεις απειλητικές για τη ζωή, μπορεί να έχει και συνήθως έχει σοβαρές επιπτώσεις στην καθημερινή ζωή, πλήττοντας την ποιότητά της. Βάρος και πίεση χαμηλά στη μήτρα, σε σοβαρές περιπτώσεις αίσθηση εξογκώματος από το άνοιγμα του κόλπου, δυσφορία, ακράτεια ούρων, κατακράτηση ή αδυναμία πλήρους κένωσης της ουροδόχου κύστης, συνεχείς ουρολοιμώξεις, πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή (δυσπαρευνία), αλλαγές στον μυϊκό τόνο και μείωση της σεξουαλικής διέγερσης και αδυναμία οργασμού. Στις περιπτώσεις πρόπτωσης του ορθού στον κόλπο (ορθοκήλη), στις αιτίες συγκαταλέγονται η χρόνια δυσκοιλιότητα και ως σύμπτωμα η αίσθηση πίεσης ή και εξογκώματος στο ορθό».
Ποιες είναι οι βασικές αιτίες της πρόπτωσης πυελικών οργάνων;
Σύμφωνα με την κ. Φωτεινή Λάγαρη, οι παράγοντες που συμβάλλουν στην εμφάνιση της πρόπτωσης είναι πολλοί και σχετίζονται τόσο με φυσιολογικές όσο και με χρόνιες παθολογικές καταστάσεις.
«Οι αιτίες ποικίλουν και αφορούν τόσο φυσιολογικές όσο και χρόνιες, παθολογικές καταστάσεις. Η εγκυμοσύνη και ο τοκετός αποτελούν τον συχνότερο παράγοντα κινδύνου για πρόπτωση πυελικών οργάνων. Πολλαπλές εγκυμοσύνες, ο τοκετός ενός μεγάλου σε μέγεθος βρέφους, ένας ή πολλοί υποβοηθούμενοι φυσιολογικοί τοκετοί με ιατρικά εργαλεία, όπως εμβρυουλκά. Επίσης, οποιαδήποτε κατάσταση που ασκεί παρατεταμένη πίεση στους μύες του πυελικού εδάφους, όπως χρόνια δυσκοιλιότητα, χρόνιος βήχας, συνεχής άρση βαρών. Η φυσιολογική γήρανση και η εμμηνόπαυση αποτελούν παράγοντα κινδύνου, δεδομένου ότι ο συνδετικός ιστός που στηρίζει τα πυελικά όργανα λεπταίνει και γίνεται λιγότερο ανθεκτικός. Γυναίκες με περισσότερο σωματικό βάρος ή παχυσαρκία, αλλά και άτομα με κληρονομούμενες διαταραχές του συνδετικού ιστού επίσης ενδέχεται να βιώσουν αυτήν τη δυσάρεστη κατάσταση».
Πότε απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση;
Όπως αναφέρει η κ. Μιμή Μαρσέλλου, σε ορισμένες περιπτώσεις η χειρουργική αποκατάσταση αποτελεί τη βέλτιστη επιλογή:
«Αρκετές φορές, η πρόπτωση μήτρας αντιμετωπίζεται επεμβατικά. Η χειρουργική επέμβαση προκρίνεται ως λύση σε καταστάσεις που δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικά με μη επεμβατικό τρόπο. Σε γυναίκες που έχουν γεννήσει και δεν επιθυμούν άλλα παιδιά ή σε γυναίκες μη παραγωγικής ηλικίας, με σύνθετα προβλήματα, επιλέγεται ορισμένες φορές η λύση της υστερεκτομής μαζί με την αποκατάσταση της πρόπτωσης».
Ωστόσο, η θεραπευτική προσέγγιση οφείλει να προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε γυναίκας ξεχωριστά.
«Σε κάθε περίπτωση» σημειώνει, «η αποκατάσταση ενός προβλήματος είναι και οφείλει να είναι εξατομικευμένη. Ήπιες καταστάσεις πρόπτωσης μπορεί να μην χρειάζονται θεραπεία. Σε καταστάσεις όπου εμφανίζονται συμπτώματα, όπως αυτά που αναφέραμε, μπορεί να προκρίνεται ως λύση η αλλαγή του τρόπου ζωής, όπως η αντιμετώπιση της δυσκοιλιότητας, η διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους, η φυσικοθεραπεία του πυελικού εδάφους ή μη επεμβατικές μέθοδοι με τοποθέτηση εργαλείων χωρίς χειρουργείο, όπως η τοποθέτηση πεσσών που στηρίζουν τα πυελικά όργανα».
Ποιος είναι ο ρόλος της φυσικοθεραπείας πυελικού εδάφους;
Η φυσικοθεραπεία αποτελεί βασικό πυλώνα τόσο στην πρόληψη όσο και στην αντιμετώπιση της πρόπτωσης πυελικών οργάνων.
«Η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους μπορεί να προλάβει την πρόπτωση, να την αντιμετωπίσει σε πρώιμο στάδιο ή και σε προχωρημένο μαζί με κάποια ακόμη μη επεμβατική ή και επεμβατική μέθοδο αποκατάστασης. Μετά από επέμβαση αφαίρεσης οργάνου που είχε πρόπτωση, η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους κρίνεται απαραίτητη, δεδομένου ότι πιθανά να επηρεαστεί η θέση των οργάνων που έχουν παραμείνει, όπως και η λειτουργία τους. Σημαντική είναι επίσης η σταθεροποίηση του κολοβώματος, της περιοχής του κόλπου όπου βρίσκονταν ο τράχηλος της μήτρας, στην περίπτωση υστερεκτομής», εξηγεί η κ. Λάγαρη.
Η θεραπευτική προσέγγιση περιλαμβάνει την ενδυνάμωση των μυών που στηρίζουν τα πυελικά όργανα, με στόχο τη βελτίωση της σταθερότητας και της λειτουργικότητας της περιοχής.
Στο θεραπευτικό πρόγραμμα ενδέχεται να περιλαμβάνονται:
• ασκήσεις Kegel για ενδυνάμωση και χαλάρωση των μυών του πυελικού εδάφους,
• διαφραγματική αναπνοή για καλύτερη διαχείριση της ενδοκοιλιακής πίεσης,
• τεχνικές βιοανάδρασης (biofeedback),
• επανεκπαίδευση της ούρησης,
• επανεκπαίδευση της αφόδευσης.
Η επιλογή των κατάλληλων τεχνικών γίνεται πάντοτε μετά από εξατομικευμένη αξιολόγηση και ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ασθενούς.
Μετά από χειρουργική επέμβαση και αφαίρεση οργάνου που παρουσίαζε πρόπτωση, η φυσικοθεραπεία αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία, καθώς μεταβάλλεται η ανατομική θέση των υπόλοιπων οργάνων της πυέλου, γεγονός που μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία τους. Παράλληλα, ανάλογα με το είδος της επέμβασης, ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στη σωστή στήριξη των ανατομικών δομών της περιοχής.
Η αξία της πρόληψης
Η κ. Μαρσέλλου υπογραμμίζει ότι η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο «όπλο» απέναντι στην πρόπτωση πυελικών οργάνων.
«Αυτό που δεν πρέπει να παραλείπουμε σε όλες τις καταστάσεις υγείας είναι η αναγκαιότητα ενημέρωσης της αξίας της πρόληψης», τονίζει. «Και στο πυελικό έδαφος αλλά και σε πολλές ιατρικές καταστάσεις, η πρόληψη αποτελεί πάντα την πιο ανώδυνη και αποτελεσματική μέθοδο αντιμετώπισης. Στην περίπτωση της πρόπτωσης των πυελικών οργάνων, η ενδυνάμωση των μυών της πυέλου κατά την εγκυμοσύνη και μετά τον τοκετό ή στην κλιμακτήριο ή σε αιφνίδια διακοπή της εμμήνου ρύσης, όπως σε περιπτώσεις καρκίνου μαστού, αποδεικνύεται σωτήρια».
Η πρόπτωση πυελικών οργάνων είναι μια κατάσταση που επηρεάζει περισσότερες γυναίκες απ’ όσες συνήθως πιστεύουμε, ωστόσο πολλές εξακολουθούν να διστάζουν να μιλήσουν γι’ αυτήν ή να αναζητήσουν βοήθεια. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων, η σωστή ενημέρωση και η καθοδήγηση από τους κατάλληλους επαγγελματίες υγείας μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην πρόληψη και την αποτελεσματική αντιμετώπιση του προβλήματος. Όπως επισημαίνουν οι ειδικοί, η φροντίδα του πυελικού εδάφους δεν αφορά μόνο τη θεραπεία, αλλά και την πρόληψη, με στόχο τη διατήρηση της λειτουργικότητας, της αυτονομίας και της ποιότητας ζωής σε κάθε ηλικία.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ