Νεότερα δεδομένα από ανασκόπηση επιστημονικών μελετών καταδεικνύουν ότι περίπου το 20% των ηπατικών βλαβών που αποδίδονται σε χημικές ουσίες σχετίζονται με την υπερβολική ή ακατάλληλη χρήση συμπληρωμάτων διατροφής και φυτικών σκευασμάτων – ένα φαινόμενο που μέχρι και πριν από δέκα χρόνια ήταν σχετικά σπάνιο.
Άλλη μελέτη δείχνει ότι σχεδόν οι μισοί ενήλικες στις Ηνωμένες Πολιτείες κάνουν χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων, τα οποία περιέχουν μικροθρεπτικά συστατικά, βότανα ή πρωτεΐνες. Παράλληλα, ορισμένοι καταναλώνουν παράνομα αναβολικά στεροειδή, τα οποία αποτελούν συνθετικές παραλλαγές της τεστοστερόνης, με στόχο τη βελτίωση της αθλητικής απόδοσης. Αντίστοιχη αύξηση στη χρήση αυτών των προϊόντων παρατηρείται και στην Ευρώπη.
Όπως εξηγεί ο κ. Ευμένης Π. Καραφυλλίδης BSC (HONS), MSC, NYSCDN, Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος, Διευθυντής του Διαιτολογικού Τμήματος του Metropolitan General, «αν και οι ηπατικές βλάβες από συμπληρώματα διατροφής δεν αποτελούν τον κανόνα, ενδέχεται να προκύψουν όταν αυτά καταναλώνονται χωρίς επιστημονική καθοδήγηση, σε μεγάλες ποσότητες ή για παρατεταμένα χρονικά διαστήματα, ειδικά όταν συνδυάζονται με άλλα σκευάσματα ή φαρμακευτικές αγωγές».
Ο ίδιος επισημαίνει ότι «υπάρχει σημαντικός αριθμός φαρμάκων που είναι γνωστό ότι προκαλούν ηπατοτοξικότητα ή σοβαρές παρενέργειες, με αποτέλεσμα είτε να μην εγκρίνονται, είτε να αποσύρονται από την αγορά. Αντίθετα, πολλά συμπληρώματα διατροφής δεν προσφέρουν τεκμηριωμένα οφέλη, παρά μόνο πιθανούς κινδύνους, ενώ είναι εύκολα προσβάσιμα στο κοινό χωρίς ιατρική συνταγή και συχνά διαφημίζονται με υπερβολικές υποσχέσεις για βελτίωση της υγείας ή της εμφάνισης».
Προσθέτει ότι «είναι δελεαστικό να θεωρεί κανείς ότι μια κάψουλα, σκόνη ή ρόφημα μπορεί να προσφέρει λύσεις σε προβλήματα υγείας, χωρίς την καθοδήγηση εξειδικευμένων επαγγελματιών υγείας, όπως ένας αδειούχος Κλινικός Διαιτολόγος».
Για να αποτυπωθεί η πραγματική έκταση του προβλήματος, επιστήμονες ανέλυσαν δεδομένα από πλήθος δημοσιευμένων μελετών και παρουσίασαν τα αποτελέσματα σε επιστημονικό συνέδριο που διοργανώθηκε με χρηματοδότηση από τα Εθνικά Ινστιτούτα Υγείας των ΗΠΑ. Η έρευνα περιέλαβε 130 καταγεγραμμένα περιστατικά ηπατικής βλάβης σχετιζόμενα με διατροφικά συμπληρώματα, τα οποία έχουν καταχωρηθεί σε ειδικό αρχείο για διάστημα άνω των οκτώ ετών στις ΗΠΑ.
Από τα περιστατικά αυτά, περισσότερα από το ένα τρίτο συνδέθηκαν με στεροειδή, ήδη γνωστά για τη δυνατότητά τους να προκαλούν ηπατικές επιπλοκές. Τα υπόλοιπα συνδέθηκαν με 116 διαφορετικά προϊόντα που περιείχαν πολυάριθμα συστατικά, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ακριβή ταυτοποίηση του υπεύθυνου δραστικού παράγοντα. Μεταξύ αυτών ήταν προϊόντα με πράσινο τσάι, παρασκευάσματα που περιγράφονται ως κινέζικα ή κορεατικά βότανα και αγιουβέρδικες φόρμουλες, αλλά και πολυβιταμίνες και άλλα συμπληρώματα διατροφής.
Αξιοσημείωτο είναι ότι ορισμένα από αυτά τα προϊόντα διατίθενται στην αγορά υπό διαφορετικές εμπορικές επωνυμίες, χωρίς ωστόσο να αναγράφουν πάντα πλήρως τα συστατικά τους, δυσχεραίνοντας τον έλεγχο της σύνθεσης και της ασφάλειάς τους.
Επιπλέον, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι πολλές φορές οι ασθενείς δεν ενημερώνουν τον γιατρό τους για τη χρήση τέτοιων σκευασμάτων, με αποτέλεσμα να μην παρακολουθούνται για πιθανές παρενέργειες. Οι καταναλωτές, επομένως, καλούνται να είναι ιδιαίτερα προσεκτικοί απέναντι σε σκευάσματα που υπόσχονται θεαματικά αποτελέσματα και να θυμούνται πως δεν έχουν τη δυνατότητα να αξιολογήσουν μόνοι τους τους κινδύνους.
Πότε είναι αναγκαία η λήψη συμπληρωμάτων;
«Δεν πρέπει να αγνοούμε», τονίζει ο κ. Καραφυλλίδης, «ότι υπάρχουν συγκεκριμένες περιπτώσεις όπου τα συμπληρώματα διατροφής είναι απαραίτητα. Άτομα με συγκεκριμένα νοσήματα ή διατροφικές ελλείψεις –είτε λόγω της πάθησης είτε εξαιτίας της φαρμακευτικής αγωγής– μπορεί να ωφεληθούν, όταν αυτά χορηγούνται με σωστή δόση, χρονισμό και υπό αυστηρή επίβλεψη της ιατρικής ομάδας και του κλινικού διαιτολόγου με εμπειρία σε κλινικό περιβάλλον».
Ολοκληρώνοντας, επισημαίνει πως «δεν έχει ανακαλυφθεί –τουλάχιστον προς το παρόν– κάποιο συμπλήρωμα που να χτίζει μυϊκή μάζα, να αποτοξινώνει τον οργανισμό, να θεραπεύει σοβαρές ασθένειες όπως ο καρκίνος ή να προκαλεί ταχεία και μόνιμη απώλεια βάρους».
«Στην καλύτερη περίπτωση, τα προϊόντα που προβάλλονται με τέτοιους ισχυρισμούς ίσως απλώς να είναι σπατάλη χρημάτων. Στη χειρότερη, μπορούν να επιφέρουν σοβαρές επιπλοκές και να οδηγήσουν ακόμη και σε νοσηλεία».
Τέλος, προτρέπει όσους καταναλώνουν ή σκέφτονται να ξεκινήσουν τη χρήση τέτοιων σκευασμάτων, να συμβουλευτούν τον ιατρό ή τον κλινικό διαιτολόγο τους με πραγματική εμπειρία στο κλινικό πεδίο. «Η ομάδα μας, με πολυετή παρουσία στην κλινική πράξη, βρίσκεται στη διάθεσή σας για να σας κατευθύνει στην επιλογή του κατάλληλου συμπληρώματος, με γνώμονα την υγεία και την αποτροπή κάθε ενδεχόμενου κινδύνου», καταλήγει ο κ. Καραφυλλίδης.
Συμπληρώματα διατροφής: Ανάγκη, όχι αυταπάτη
Η χρήση διατροφικών συμπληρωμάτων πρέπει να βασίζεται σε πραγματική ανάγκη, τεκμηριωμένη από επιστήμονες υγείας, και όχι σε αυθαίρετες υποσχέσεις ευεξίας ή «θαυματουργών» αποτελεσμάτων. Η υπεύθυνη στάση απέναντι σε κάθε προϊόν που καταναλώνουμε, ιδιαίτερα όταν αφορά την υγεία μας, είναι πράξη πρόληψης. Στην εποχή της πληροφορίας – και της παραπληροφόρησης – η επιστημονική καθοδήγηση είναι το ασφαλέστερο εργαλείο για να προστατεύσουμε τον εαυτό μας και να επιλέξουμε ό,τι πραγματικά έχει αξία για τον οργανισμό μας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ