Ο εμβολιασμός έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (Human Papillomavirus – HPV) αποτελεί μια από τις πιο αποτελεσματικές παρεμβάσεις πρόληψης κατά του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας και άλλων σχετιζόμενων νοσημάτων. Ωστόσο, η απόσταση ανάμεσα στη δυνατότητα και την πραγματικότητα αποδεικνύεται συχνά μεγάλη. Πόσο έγκαιρα εμβολιάζονται τα παιδιά και οι έφηβοι στην Ελλάδα; Ποιες ομάδες μένουν πίσω και γιατί; Μια νέα μελέτη ρίχνει φως, για πρώτη φορά, σε πραγματικά εθνικά δεδομένα που καταγράφουν την πρόοδο — αλλά και τις ανισότητες — στην εμβολιαστική κάλυψη έναντι του HPV. Τα ευρήματα είναι ταυτόχρονα ενθαρρυντικά και ανησυχητικά, σκιαγραφώντας τις προκλήσεις της δημόσιας υγείας στο σήμερα.
Παρά τις ενδείξεις προόδου, τα εθνικά δεδομένα για την εμβολιαστική κάλυψη έναντι του ιού των ανθρωπίνων θηλωμάτων (HPV) στην Ελλάδα αποκαλύπτουν σοβαρές ελλείψεις και σημαντικές ανισότητες. Η χώρα απέχει ακόμη από τον φιλόδοξο στόχο του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας (World Health Organization – WHO) για 90% πλήρη εμβολιαστική κάλυψη στα κορίτσια έως την ηλικία των 15 ετών μέχρι το 2030.
Για πρώτη φορά δημοσιεύονται συγκεντρωμένα στοιχεία που βασίζονται σε ανωνυμοποιημένα ψηφιακά δεδομένα από το Εθνικό Σύστημα Ηλεκτρονικής Συνταγογράφησης (ΗΔΙΚΑ) και το Μητρώο ΑΜΚΑ, καλύπτοντας την περίοδο 2022–2024 και αφορώντας παιδιά ηλικίας 9–15 ετών.
Η μελέτη δημοσιεύθηκε στο έγκριτο διεθνές ιατρικό περιοδικό Vaccine (τόμος 70, 2026) από ερευνητική ομάδα του ΕΚΠΑ, της ΗΔΙΚΑ Α.Ε. και του Υπουργείου Υγείας.
Τι δείχνουν τα στοιχεία;
-
Η έναρξη του εμβολιασμού (τουλάχιστον μία δόση) εμφανίζει ανοδική τάση:
– Στα κορίτσια από 34,7% (2022) σε 41,4% (2024)
– Στα αγόρια από 10,8% σε 31,4%, μετά και την ένταξή τους στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών -
Παρά την πρόοδο, η ηλικία έναρξης του εμβολιασμού υπολείπεται των συστάσεων:
– Το 2024, μόνο το 18,6% των κοριτσιών και το 16,6% των αγοριών ηλικίας 9–11 ετών είχαν λάβει τουλάχιστον μία δόση, ενώ αυτή η ηλικία είναι η προτεινόμενη από τις αρχές Δημόσιας Υγείας. -
Στα κορίτσια που φτάνουν τα 15 έτη, περίπου 6 στα 10 έχουν κάνει τουλάχιστον μία δόση εμβολίου.
Στα αγόρια, η πρόοδος είναι ταχύτερη: σχεδόν το 40% έχουν ξεκινήσει εμβολιασμό έως τα 15. -
Η πλήρης κάλυψη (δύο δόσεις μέχρι την ηλικία των 15):
– Στα κορίτσια αυξάνεται από 47,7% (2022) σε περίπου 52,5% (2024)
– Στα αγόρια, από 1% σε 27,7% — σημαντική βελτίωση, αλλά ακόμα 1 στα 4 αγόρια είναι πλήρως εμβολιασμένο.
Ανισότητες ανά περιοχή και κοινωνική ομάδα
Η ανάλυση καταγράφει μεγάλες γεωγραφικές διαφοροποιήσεις:
-
Υψηλότερη κάλυψη στην Κρήτη
-
Χαμηλότερα ποσοστά σε Βόρειο και Νότιο Αιγαίο, κυρίως στα 15χρονα παιδιά
➤ Οι διαφορές αντανακλούν τις ανισότητες πρόσβασης σε νησιωτικές και απομακρυσμένες περιοχές.
Κοινωνικές ανισότητες είναι επίσης έντονες:
-
Παιδιά και έφηβοι γεννημένοι εκτός Ελλάδας εμφανίζουν χαμηλότερα ποσοστά έναρξης και ολοκλήρωσης του εμβολιασμού.
-
Μεταξύ κοριτσιών 9–15 ετών, ο εμβολιασμός ξεκινά σε τριπλάσιο ποσοστό σε όσες έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα, σε σχέση με όσες έχουν γεννηθεί αλλού.
Ψηφιακά δεδομένα ως εργαλείο για τη Δημόσια Υγεία
Η έρευνα υπογραμμίζει τη στρατηγική σημασία της αξιοποίησης ψηφιακών συστημάτων, όπως η ΗΔΙΚΑ, για την παρακολούθηση της εμβολιαστικής κάλυψης. Τα δεδομένα αυτά δίνουν τη δυνατότητα:
-
να εντοπιστούν κενά κάλυψης,
-
να σχεδιαστούν στοχευμένες παρεμβάσεις,
-
και να μειωθούν οι ανισότητες ανά φύλο, ηλικία, περιοχή και κοινωνική ομάδα.
Τι προτείνουν οι ερευνητές;
Η μελέτη αναδεικνύει την ανάγκη για:
-
Έγκαιρη έναρξη του εμβολιασμού στην κατάλληλη ηλικία (9–11 έτη)
-
Ενίσχυση της πρωτοβάθμιας φροντίδας υγείας
-
Στοχευμένες δράσεις ενημέρωσης σε γονείς και εφήβους
-
Πολιτικές για τη μείωση ανισοτήτων, ειδικά σε ευάλωτες και νησιωτικές κοινότητες
Το πλήρες άρθρο:
HPV vaccination coverage among children and adolescents in Greece using national prescription data
Δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Vaccine (Τόμος 70, 2026)
Δείτε τη δημοσίευση στο PubMed
Τα στοιχεία της μελέτης δεν είναι απλώς αριθμοί. Αποτυπώνουν καθαρά την πραγματικότητα μιας χώρας που κάνει βήματα προόδου, αλλά εξακολουθεί να αφήνει πίσω της ευάλωτες ομάδες, παιδιά σε απομακρυσμένες περιοχές, γονείς που δεν έχουν την ίδια πρόσβαση στην πληροφόρηση ή την υγειονομική υποστήριξη. Ο HPV εμβολιασμός μπορεί να σώσει ζωές — αρκεί να φτάσει έγκαιρα και δίκαια σε όλους. Η Δημόσια Υγεία δεν είναι μόνο υπόθεση πολιτικών και θεσμών. Είναι και ευθύνη της κοινωνίας να στηρίξει τη γνώση, την πρόληψη και την ισότιμη πρόσβαση για κάθε παιδί.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ