Σε μια εποχή όπου η εικόνα του σώματος συχνά ταυτίζεται με την υγεία, η υπερβολική λεπτότητα εξακολουθεί να θεωρείται από πολλούς «ιδανική». Ωστόσο, τα επιστημονικά δεδομένα ανατρέπουν αυτή την αντίληψη, αναδεικνύοντας ότι το χαμηλό σωματικό βάρος μπορεί να κρύβει σοβαρούς κινδύνους για τα οστά και τη συνολική μυοσκελετική υγεία. Πόσο ασφαλές είναι τελικά να είναι κανείς πολύ αδύνατος και ποιο είναι το πραγματικό τίμημα για τον οργανισμό;
Ο χαμηλός Δείκτης Μάζας Σώματος (ΔΜΣ) φαίνεται να αποτελεί σημαντικό παράγοντα κινδύνου για τη μυοσκελετική υγεία, ενδεχομένως ακόμη πιο επιβαρυντικό από την παχυσαρκία. Επιστημονικά δεδομένα καταδεικνύουν ότι τα άτομα με λιποβαρές σώμα παρουσιάζουν αυξημένη πιθανότητα εμφάνισης καταγμάτων, ιδιαίτερα στο ισχίο. Αν και συχνά θεωρείται ότι οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες, η έρευνα δείχνει ότι ο κίνδυνος αφορά εξίσου και τα δύο φύλα.
«Τα αισθητικά πρότυπα στη σύγχρονη κοινωνία και οι διακρίσεις κατά των υπέρβαρων ατόμων έχουν οδηγήσει ένα αξιοσημείωτο ποσοστό ανθρώπων, ιδίως γυναίκες κάθε ηλικίας, να είναι υπερβολικά αδύνατοι προκειμένου να είναι αποδεκτοί. Αστέρες του κινηματογράφου γίνονται πρότυπα για έφηβες, θέτοντας σε κίνδυνο την υγεία τους.
Ωστόσο, αυτή η επιλογή μπορεί να έχει σοβαρές επιπτώσεις στα οστά τους. Αυτό δεν ισχύει μόνο για τους μεσήλικες και ηλικιωμένους, οι οποίοι έχουν και άλλους παράγοντες κινδύνου που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τους λόγους των καταγμάτων, αλλά και για τους λιποβαρείς εφήβους», επισημαίνει ο Διδάκτωρ του Πανεπιστημίου Αθηνών και εξειδικευμένος στις αρθροπλαστικές ισχίου & γόνατος Ορθοπεδικός Χειρουργός Δρ Αθανάσιος Τσουτσάνης.
Όπως εξηγεί, «Για τους ενήλικες τα κατάγματα αποτελούν μία από τις κύριες αιτίες νοσηρότητας και θνησιμότητας. Υπάρχουν πολλοί παράγοντες κινδύνου μεταξύ των οποίων η ηλικία, το φύλο, η εμμηνόπαυση, το κάπνισμα, η υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ και η έλλειψη σωματικής άσκησης.
Το σωματικό βάρος αποτελεί σημαντικό προγνωστικό παράγοντα της κατάστασης της μυοσκελετικής λειτουργίας. Ο Δείκτης Μάζας Σώματος μπορεί να προσδιορίσει τον κίνδυνο κατάγματος, αν και το ύψος του επηρεάζει διαφορετικά την οστική πυκνότητα και την εντόπισή του».
Παρότι η πλειονότητα των μελετών επικεντρώνεται στις επιπτώσεις της παχυσαρκίας στην οστική υγεία, έχει διαπιστωθεί ότι τα άτομα με αυξημένο ΔΜΣ εμφανίζουν μεγαλύτερη πιθανότητα πτώσεων και, κατ’ επέκταση, καταγμάτων — κυρίως στον αστράγαλο και στα άνω άκρα — σε σύγκριση με εκείνους που διατηρούν φυσιολογικό βάρος.
Αντίθετα, η αυξημένη ευαλωτότητα των λιποβαρών ατόμων σε κατάγματα συχνά υποτιμάται, παρότι είναι εξίσου σημαντική. Ο χαμηλός ΔΜΣ συνδέεται με μειωμένη οστική πυκνότητα, απώλεια μαλακών ιστών και μυϊκή αδυναμία — παράγοντες που επιβαρύνουν τη μυοσκελετική υγεία και αυξάνουν τον κίνδυνο τραυματισμών.
Η απώλεια σωματικού βάρους φαίνεται να σχετίζεται στενά με κατάγματα τόσο στα άνω όσο και στα κάτω άκρα, καθώς και στον κορμό. Ιδιαίτερα αυξημένος είναι ο κίνδυνος κατάγματος ισχίου σε άτομα με φυσιολογικό βάρος που χάνουν κιλά, ενώ ακολουθούν εκείνοι που παραμένουν σταθερά λιποβαρείς.
Οι αιτίες πίσω από αυτό το φαινόμενο είναι πολλαπλές. Σύμφωνα με τα δεδομένα, τα λιποβαρή άτομα συχνά παρουσιάζουν υποσιτισμό, ο οποίος μπορεί να οδηγήσει σε εκφύλιση των οστών και εμφάνιση οστεοπόρωσης. Επιπλέον, το χαμηλό σωματικό βάρος συνδέεται με τη σαρκοπενία — μια κατάσταση που χαρακτηρίζεται από απώλεια μυϊκής μάζας και δύναμης — αυξάνοντας την πιθανότητα τραυματισμών και καταγμάτων. Η χαμηλή οστική πυκνότητα και η μειωμένη μυϊκή ισχύς αποτελούν κρίσιμους επιβαρυντικούς παράγοντες.
Σύμφωνα με μελέτη του 2023 που περιέλαβε 1.713.225 άτομα ηλικίας άνω των 40 ετών, η επαναφορά από χαμηλό σε φυσιολογικό βάρος συνοδεύεται από μεγαλύτερη αύξηση της λιπώδους μάζας σε σχέση με τη μυϊκή. Η μεταβολή αυτή μπορεί να οδηγήσει σε συσσώρευση λίπους, η οποία ενδέχεται να επηρεάσει αρνητικά την οστική μάζα και τη δύναμη, αυξάνοντας τον κίνδυνο κατάγματος.
Επιπλέον, τα άτομα με χαμηλό σωματικό βάρος είναι πιο ευάλωτα σε τραυματισμούς, τόσο λόγω μειωμένης ικανότητας απορρόφησης των κραδασμών όσο και λόγω χαμηλότερης μηχανικής φόρτισης των οστών, που επηρεάζει την πυκνότητά τους.
Ένας ακόμη σημαντικός παράγοντας είναι η διατροφή. Το χαμηλό βάρος συχνά συνδέεται με ανεπαρκή πρόσληψη θρεπτικών συστατικών, όπως ασβέστιο και πρωτεΐνη. Η έλλειψη ασβεστίου συμβάλλει στη μείωση της οστικής πυκνότητας, ενώ η ανεπαρκής πρόσληψη πρωτεΐνης περιορίζει την παραγωγή του ινσουλινοειδούς αυξητικού παράγοντα 1, επηρεάζοντας αρνητικά τη διαδικασία αναδιαμόρφωσης των οστών.
Τη συσχέτιση αυτή επιβεβαιώνει και η μεγαλύτερη έως σήμερα διεθνής μελέτη για το σωματικό βάρος και τον κίνδυνο καταγμάτων, η οποία περιέλαβε 1.667.922 άνδρες και γυναίκες από 32 χώρες. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν το 2025 στο Journal of Bone and Mineral Research, ανέδειξαν το χαμηλό σωματικό βάρος ως σημαντικό παράγοντα κινδύνου για κατάγματα και στα δύο φύλα.
Παρόλα αυτά, οι ηλικιωμένοι παραμένουν η πιο ευάλωτη ομάδα, κυρίως λόγω μυϊκής αδυναμίας και διαταραχών ισορροπίας, που αυξάνουν τον κίνδυνο πτώσεων και καταγμάτων, ιδιαίτερα στο ισχίο. Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και δεδομένα που δείχνουν ότι η συσχέτιση μεταξύ χαμηλού βάρους και κινδύνου κατάγματος είναι εντονότερη στους άνδρες σε σχέση με τις γυναίκες. Μεγάλη μελέτη στη Νορβηγία έδειξε ότι άνδρες με ΔΜΣ κάτω από 22 kg/m² εμφανίζουν υψηλότερο κίνδυνο, ιδίως όταν συνυπάρχουν παράγοντες όπως η υπέρταση ή η χρόνια νεφρική νόσος, που σχετίζονται με αυξημένη απώλεια ασβεστίου.
«Από τα πιο συχνά κατάγματα που βιώνουν οι ηλικιωμένοι άνθρωποι είναι στην κεφαλή του μηριαίου οστού (υποκεφαλικά). Για τη θεραπεία τους χρειάζεται να πραγματοποιηθεί ολική ή ημιολική αρθροπλαστική του ισχίου, που πλέον γίνονται με σύγχρονες τεχνικές αντικατάστασης του ισχίου, με κορυφαία την τεχνική πρόσθιας ελάχιστης επεμβατικότητας AMIS. Στη συγκεκριμένη τεχνική ο χειρουργός προσεγγίζει την άρθρωση από μπροστά, διαμέσου των μαλακών μορίων (μύες, τένοντες, νεύρα). Επειδή δεν απαιτείται η κακοποίησή τους (δηλαδή το κόψιμό τους), η αιμορραγία ελαχιστοποιείται, ο πόνος ελέγχεται με απλά παυσίπονα και ο ασθενής αναρρώνει πολύ γρήγορα. Περπατά λίγες ώρες μετά το χειρουργείο, εντός 24ωρου, μπορεί να ανεβαίνει σκαλιά και επιστρέφει στο σπίτι του σε 2 ημέρες χωρίς να έχει ανάγκη άλλου ατόμου για να αυτοεξυπηρετηθεί.
Το ζητούμενο βέβαια είναι η αποφυγή των καταγμάτων. Μέτρα προφύλαξης είναι η διατήρηση ενός φυσιολογικού βάρους καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής, τα φυσιολογικά επίπεδα βιταμίνης D, η άσκηση, η αποφυγή του καπνίσματος και του αλκοόλ», καταλήγει ο Δρ Τσουτσάνης.
Η διατήρηση ενός ισορροπημένου σωματικού βάρους δεν αποτελεί μόνο ζήτημα αισθητικής, αλλά κυρίως ουσιαστικό παράγοντα υγείας. Όπως αναδεικνύουν τα επιστημονικά δεδομένα, τόσο η υπερβολική αύξηση όσο και η σημαντική μείωση του βάρους μπορεί να επιβαρύνουν τον οργανισμό, αυξάνοντας τον κίνδυνο τραυματισμών και καταγμάτων. Η πρόληψη, μέσα από σωστή διατροφή, τακτική άσκηση και υγιεινές συνήθειες, παραμένει το πιο αποτελεσματικό «όπλο» για την προστασία της οστικής υγείας και τη διατήρηση της ποιότητας ζωής σε κάθε ηλικία.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ