Τα συμπτώματα της ατοπικής δερματίτιδας (εκζέματος) φαίνεται ότι μεταβάλλονται ανάλογα με τις ορμονικές αλλαγές του οργανισμού. Ιδιαίτερα στις γυναίκες, η επιδείνωση της κατάστασης είναι συχνή πριν την έμμηνο ρύση, κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης ή στην εμμηνόπαυση.
Σε μια πρόσφατη συστηματική ανασκόπηση 16 ερευνών, που διενεργήθηκε από το University Hospitals Dorset NHS Foundation Trust και δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Clinical and Experimental Dermatology, επισημαίνεται ότι τα προεμμηνορροϊκά επεισόδια έξαρσης της ατοπικής δερματίτιδας είναι συχνά. Συγκεκριμένα, σε ποσοστά που κυμαίνονται από 13,5% έως 50% των συμμετεχουσών, αναφέρθηκε επιδείνωση των συμπτωμάτων πριν την έμμηνο ρύση. Οι εξάρσεις φαίνεται να είναι εντονότερες σε νεότερες ηλικίες και σε άτομα με προϋπάρχουσες αλλεργίες ή υψηλά επίπεδα IgE. Η βελτίωση των συμπτωμάτων αρχίζει συνήθως με την έναρξη της περιόδου.
Ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος Δρ Χρήστος Στάμου εξηγεί:
«Η ατοπική δερματίτιδα είναι μια χρόνια φλεγμονώδης δερματοπάθεια που επηρεάζεται από τις ορμόνες του φύλου. Η επίδρασή τους διαφέρει μεταξύ ανδρών και γυναικών: μετά την εφηβεία, οι γυναίκες είναι πιο πιθανό να παρουσιάσουν τη νόσο, ενώ στους άνδρες παρατηρείται σε μεγαλύτερο βαθμό πριν από αυτήν. Η τεστοστερόνη έχει ανασταλτική επίδραση στα κύτταρα Th2, τα οποία συνδέονται με την παθογένεια της νόσου, ενώ τα οιστρογόνα και η προγεστερόνη ενισχύουν τη δράση τους.»
Επιπλέον, οι ορμονικές επιρροές αλληλεπιδρούν με άλλους μηχανισμούς, όπως η αύξηση της διαπερατότητας του δέρματος και οι μεταβολές στα δερματικά νευροπεπτίδια, που επηρεάζουν τη σύνθεση κολλαγόνου, ελαστίνης και υαλουρονικού οξέος.
Η ατοπική δερματίτιδα με απλά λόγια
Πρόκειται για μια χρόνια, υποτροπιάζουσα δερματική φλεγμονή, που χαρακτηρίζεται από έντονη ξηρότητα, φαγούρα και ευαισθησία. Οι βλάβες μπορεί να εμφανιστούν σε διάφορες περιοχές του σώματος, συχνότερα στους αγκώνες και τα γόνατα. Το δέρμα συχνά γίνεται σκασμένο, τραχύ και επιρρεπές σε δευτερογενείς λοιμώξεις.
Οι ορμόνες ως παράγοντας επιδείνωσης
Οι διακυμάνσεις των οιστρογόνων και της προγεστερόνης επηρεάζουν τα ανοσιακά κύτταρα τύπου Th2, ενισχύοντας τη φλεγμονώδη αντίδραση. Αντίθετα, τα ανδρογόνα περιορίζουν τη δραστηριότητα αυτών των κυττάρων, γεγονός που πιθανώς εξηγεί γιατί το έκζεμα είναι συχνότερο στις γυναίκες.
Πότε παρατηρείται επιδείνωση
Οι περίοδοι σημαντικών ορμονικών αλλαγών, όπως η προεμμηνορρυσιακή φάση, η εγκυμοσύνη και η εμμηνόπαυση, συνδέονται συχνά με έξαρση των συμπτωμάτων.
Κατά την εγκυμοσύνη, η αυξημένη Th2-ανοσιακή δραστηριότητα ενισχύει τη φλεγμονή, ενώ στην εμμηνόπαυση η μείωση των οιστρογόνων και της προγεστερόνης συνοδεύεται από πιο ξηρό και ευαίσθητο δέρμα, διαταραχές του μικροβιώματος και μειωμένη ικανότητα επούλωσης.
Αντιμετώπιση και θεραπευτικές επιλογές
«Η ατοπική δερματίτιδα δεν υποχωρεί εύκολα και απαιτεί μακροχρόνια προσήλωση στη θεραπευτική στρατηγική», υπογραμμίζει ο Δρ Στάμου. Οι εξάρσεις που σχετίζονται με τις φυσιολογικές ορμονικές αλλαγές διαχειρίζονται με κατάλληλη φροντίδα του δέρματος και, όπου ενδείκνυται, με φαρμακευτική αγωγή.
Η βασική φροντίδα περιλαμβάνει ενυδάτωση και αποφυγή ερεθιστικών παραγόντων. Τα φάρμακα που συνήθως χρησιμοποιούνται είναι τοπικά κορτικοστεροειδή, αναστολείς καλσινευρίνης, αντιισταμινικά και αντιβιοτικά για την αντιμετώπιση λοιμώξεων. Σε ορισμένες περιπτώσεις εφαρμόζονται βιολογικοί παράγοντες ή ενέσιμες θεραπείες.
Ο ρόλος της φωτοθεραπείας
Η φωτοθεραπεία με υπεριώδη ακτινοβολία είναι αποτελεσματική επιλογή για την ελάττωση της φλεγμονής. Η συχνότερη μορφή είναι η NB-UVB (στενού φάσματος UVB), ενώ εφαρμόζονται επίσης UVA ή συνδυαστικά πρωτόκολλα. Η θεραπεία αυτή αναστέλλει την υπερβολική ανοσολογική δραστηριότητα του δέρματος και περιορίζει τον κνησμό και την ερυθρότητα.
Η επιλογή θεραπείας προσαρμόζεται εξατομικευμένα, ανάλογα με το ιστορικό του ασθενούς, τον τύπο του δέρματος και τη βαρύτητα της νόσου.
Συμπερασματικά
Η έγκαιρη διάγνωση και ένα καλά σχεδιασμένο θεραπευτικό πλάνο μπορούν να περιορίσουν τις επιπλοκές και να μειώσουν το ψυχοκοινωνικό φορτίο της ατοπικής δερματίτιδας. Η γνώση του τρόπου που επηρεάζουν οι ορμόνες τη νόσο αποτελεί σημαντικό βήμα για την αποτελεσματική διαχείρισή της.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ