Το δέρμα δεν είναι το μοναδικό όργανο του ανθρώπινου σώματος που χρειάζεται προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV) του ηλίου. Τα μάτια μας είναι εξίσου εκτεθειμένα και ευάλωτα στις βλαβερές συνέπειες της ηλιακής ακτινοβολίας, ιδίως όταν παραμένουμε για μεγάλο χρονικό διάστημα σε εξωτερικούς χώρους χωρίς τη χρήση γυαλιών ηλίου ή καπέλου.
Δραστηριότητες αναψυχής, όπως ρακέτες ή beach volley, γίνονται συχνά χωρίς την απαραίτητη οφθαλμική προστασία. Ωστόσο, η απροστάτευτη έκθεση στον ήλιο μπορεί να προκαλέσει φωτοκερατίτιδα, μια ιδιαίτερα επώδυνη κατάσταση που μπορεί να οδηγήσει προσωρινά ακόμη και σε μείωση της όρασης. Πρόκειται ουσιαστικά για ηλιακό έγκαυμα του κερατοειδούς χιτώνα των ματιών, συνήθως και των δύο.
«Η υπεριώδης ακτινοβολία φτάνει στα μάτια από πολλές γωνίες, καθώς αντανακλάται σε λείες επιφάνειες όπως η άμμος, το θαλασσινό νερό ή τα τζάμια κτηρίων. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα τη βλάβη των επιθηλιακών κυττάρων του κερατοειδούς, αλλά και του επιπεφυκότα, που καλύπτει το μπροστινό μέρος του βολβού και το εσωτερικό των βλεφάρων», εξηγεί ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, Καθηγητής Οφθαλμολογίας στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης και ιδρυτής – επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision.
Όταν καταστραφεί το επιθήλιο, εκτίθενται τα υποκείμενα νεύρα του κερατοειδούς, με αποτέλεσμα την εμφάνιση έντονου πόνου και δυσφορίας. Τα συμπτώματα μπορεί να εμφανιστούν από 30 λεπτά έως και 12 ώρες μετά την έκθεση στον ήλιο, και περιλαμβάνουν:
-
Έντονο πόνο στα μάτια, συνήθως και στα δύο
-
Ερυθρότητα βλεφάρων και επιπεφυκότα
-
Θολή ή μειωμένη όραση
-
Έντονη δακρύρροια
-
Αίσθηση ξένου σώματος (π.χ. σαν να υπάρχει άμμος στο μάτι)
-
Πρήξιμο βλεφάρων
-
Φωτοφοβία
-
Πονοκέφαλο
Σπανιότερα, μπορεί να υπάρξει παροδική απώλεια όρασης, διαταραχή στην αντίληψη των χρωμάτων και ερύθημα στο πρόσωπο.
«Όσο μεγαλύτερη είναι η διάρκεια έκθεσης χωρίς προστασία, τόσο πιο έντονα μπορεί να είναι τα συμπτώματα. Σε περίπτωση έντονου πόνου ή αλλοίωσης της όρασης, ο ασθενής πρέπει να απομακρυνθεί αμέσως από τον ήλιο και να ζητήσει τη γνώμη οφθαλμιάτρου», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος.
Η φωτοκερατίτιδα αντιμετωπίζεται συνήθως χωρίς επιπλοκές, αρκεί να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα. Ο κερατοειδής επουλώνεται φυσικά σε 24–72 ώρες, υπό την προϋπόθεση ότι ο ασθενής παραμένει σε σκοτεινό περιβάλλον και αποφεύγει την περαιτέρω έκθεση στην UV ακτινοβολία.
Για την ανακούφιση των συμπτωμάτων μπορεί να χορηγηθούν:
-
Τεχνητά δάκρυα
-
Αναλγητικά από το στόμα
-
Τοπικά αντιβιοτικά κολλύρια (αν κριθεί αναγκαίο)
«Τα μάτια δεν πρέπει να καλύπτονται με επιδέσμους, γιατί αυτό μπορεί να καθυστερήσει την επούλωση του κερατοειδούς», σημειώνει ο ειδικός. Ο ασθενής θα πρέπει επίσης να αποφεύγει να τα τρίβει και να εφαρμόζει δροσερές κομπρέσες στα κλειστά βλέφαρα.
Οι χρήστες φακών επαφής πρέπει να διακόψουν τη χρήση τους μέχρι να ολοκληρωθεί πλήρως η επούλωση.
Μια δεύτερη επαφή με τον οφθαλμίατρο είναι απαραίτητη 1–2 ημέρες μετά τη διάγνωση, ώστε να αξιολογηθεί η πρόοδος. Σε κάθε νέα ενόχληση ή επιδείνωση των συμπτωμάτων, η επικοινωνία με τον ειδικό πρέπει να είναι άμεση.
Μακροπρόθεσμοι κίνδυνοι της UV ακτινοβολίας
Παρότι η φωτοκερατίτιδα είναι παροδική, η χρόνια έκθεση στην υπεριώδη ακτινοβολία χωρίς προστασία μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερες βλάβες, όπως:
-
Πτερύγιο
-
Ερύθημα βλεφάρων
-
Καρκίνο στα βλέφαρα
-
Μελάνωμα του αμφιβληστροειδούς
«Η χρήση πιστοποιημένων γυαλιών ηλίου με 100% προστασία από UVA και UVB είναι απαραίτητη σε όλους τους εξωτερικούς χώρους», επισημαίνει ο δρ Κανελλόπουλος. Τα γυαλιά πρέπει να προέρχονται από καταστήματα οπτικών και να καλύπτουν επαρκώς την περιοχή γύρω από τα μάτια.
Η προστασία είναι ακόμη πιο κρίσιμη για τα παιδιά, καθώς οι κόρες των ματιών τους είναι μεγαλύτερες και ο κρυσταλλοειδής φακός τους πιο διαυγής, επιτρέποντας σε περισσότερη UV να φτάσει στο εσωτερικό του ματιού.
«Το ενθαρρυντικό είναι ότι η φωτοκερατίτιδα υποχωρεί συνήθως σε μία ή δύο ημέρες και αντιμετωπίζεται με απλά μέτρα», καταλήγει ο ειδικός. «Η πρόληψη, ωστόσο, είναι το κλειδί: η χρήση καπέλου και γυαλιών ηλίου δεν πρέπει να παραλείπεται, ειδικά επειδή η χρόνια έκθεση στον ήλιο, σε συνδυασμό με άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες (κάπνισμα, κακή διατροφή, γήρανση), αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο σοβαρών παθήσεων, όπως η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας – μία από τις βασικότερες αιτίες απώλειας όρασης στην τρίτη ηλικία».
Συμπερασματικά, η φωτοκερατίτιδα αποτελεί μια σοβαρή αλλά συχνά παραγνωρισμένη συνέπεια της υπεριώδους ακτινοβολίας. Η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η σωστή αντιμετώπιση διασφαλίζουν την ταχεία ανάρρωση, χωρίς μόνιμες βλάβες. Ωστόσο, η καλύτερη θεραπεία παραμένει η πρόληψη: η χρήση γυαλιών ηλίου με πλήρη προστασία από την UV, η αποφυγή πολύωρης έκθεσης στον ήλιο και η εκπαίδευση των παιδιών σε σωστές πρακτικές προστασίας των ματιών αποτελούν απαραίτητα βήματα για τη διατήρηση της οφθαλμικής υγείας – σήμερα και στο μέλλον.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ