Ο καταρράκτης αποτελεί σε παγκόσμιο επίπεδο την κυριότερη αιτία σοβαρής όρασης και τύφλωσης, ιδιαίτερα στην τρίτη ηλικία. Πρόκειται για μια προοδευτική θόλωση του φυσικού φακού του οφθαλμού, ο οποίος είναι υπεύθυνος για την εστίαση των ακτίνων του φωτός στο εσωτερικό του ματιού.
Ο φακός αυτός, που ονομάζεται κρυσταλλοειδής φακός, είναι φυσιολογικά διαυγής σαν κρύσταλλο. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, χάνει τη διαύγειά του λόγω αλλαγών στη δομή των πρωτεϊνών του.
Επιδημιολογικά στοιχεία
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization – WHO), περίπου το 17% του παγκόσμιου πληθυσμού πάσχει από καταρράκτη. Στις ανεπτυγμένες χώρες, η πάθηση εμφανίζεται σε σχεδόν 1 στους 5 ανθρώπους ηλικίας 65–74 ετών, ενώ μετά τα 80 χρόνια πάνω από το 50% είτε έχει καταρράκτη είτε έχει ήδη υποβληθεί σε χειρουργική επέμβαση.
Η θεραπευτική προσέγγιση
«Ο καταρράκτης δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί με φάρμακα, ούτε διορθώνεται με γυαλιά. Η χειρουργική επέμβαση είναι η μοναδική αποτελεσματική θεραπεία γι’ αυτόν. Είναι η συχνότερη χειρουργική διαδικασία παγκοσμίως και θεωρείται ευρέως ασφαλής και αποτελεσματική. Συνίσταται στην αφαίρεση του θολωμένου κρυσταλλοειδούς φακού του οφθαλμού και την αντικατάστασή του με έναν τεχνητό φακό που ονομάζεται ενδοφακός ή ενδοφθάλμιος φακός (IOL)», αναφέρει ο Δρ Κωνσταντίνος Χ. Καραμπάτσας, Χειρουργός Οφθαλμίατρος, Αναπληρωτής Καθηγητής Οφθαλμολογίας Πανεπιστημίου Δυτικής Αττικής, Διδάκτωρ και Λέκτορας της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Bristol, στο Ηνωμένο Βασίλειο.
«Ωστόσο δεν υπάρχει μόνο ένας τύπος ενδοφθάλμιων φακών, αλλά πολλοί και διαφορετικοί που καλύπτουν τις διαφορετικές ανάγκες όρασης των ασθενών. Κάποιοι, λ.χ., προσομοιώνουν τις διαθλαστικές ιδιότητες του φυσικού φακού και επιτρέπουν την καλή όραση σε μία, δύο ή τρεις αποστάσεις (κοντά, ενδιάμεση απόσταση, μακριά) μετά την επέμβαση. Άλλοι τύποι ενδοφακών επιτρέπουν τη διόρθωση πρόσθετων διαταραχών όρασης, όπως της πρεσβυωπίας ή του αστιγματισμού. Ο τύπος που θα επιλεγεί, καθορίζεται πριν από την επέμβαση, κατά τη συζήτηση κάθε ασθενούς με τον θεράποντα οφθαλμίατρό του», προσθέτει ο ίδιος.
Οι κύριοι τύποι ενδοφθάλμιων φακών (Intraocular Lenses – IOLs)
Σήμερα, η ιατρική προσφέρει διαφορετικές επιλογές, ανάλογα με τις ανάγκες κάθε ασθενούς:
-
Μονοεστιακοί ενδοφακοί: Έχουν ένα σημείο εστίασης, συνήθως για μακρινή όραση. Για κοντινές αποστάσεις οι ασθενείς χρειάζονται συχνά γυαλιά. Οι σύγχρονες ασφαιρικές εκδόσεις προσφέρουν καλύτερη ποιότητα εικόνας και υψηλή αντίθεση, ιδιαίτερα χρήσιμη στη νυχτερινή οδήγηση.
-
Πολυεστιακοί ενδοφακοί: Διαθέτουν περισσότερα σημεία εστίασης (μακριά–κοντά), προσφέροντας ανεξαρτησία από τα γυαλιά και διόρθωση της πρεσβυωπίας. Ωστόσο, σε ορισμένους ασθενείς προκαλούν φαινόμενα όπως «άλως» γύρω από φώτα τη νύχτα.
-
Τριπλοεστιακοί ενδοφακοί: Καλύπτουν μακρινή, ενδιάμεση και κοντινή όραση, διευκολύνοντας δραστηριότητες όπως ανάγνωση, μαγείρεμα ή χρήση υπολογιστή. Σε πολλές περιπτώσεις εξαλείφουν πλήρως την ανάγκη για γυαλιά.
-
Ενδοφακοί αυξημένου βάθους εστίασης (EDoF): Νεότερης τεχνολογίας, συνδυάζουν πλεονεκτήματα μονοεστιακών και πολυεστιακών φακών, επιτρέποντας καθαρή όραση σε μεσαίες και μακρινές αποστάσεις. Συνήθως απαιτούν γυαλιά μόνο για πολύ κοντινή ανάγνωση. Έχουν επίσης καλή ανεκτικότητα χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα στη νυχτερινή όραση.
-
Αστιγματικοί (τορικοί) ενδοφακοί: Διορθώνουν ταυτόχρονα καταρράκτη και προϋπάρχοντα αστιγματισμό. Κυκλοφορούν σε μονοεστιακές, πολυεστιακές και τριπλοεστιακές εκδόσεις, απαιτώντας όμως ακριβείς μετρήσεις και υψηλή χειρουργική δεξιότητα.
-
Ενδοφακοί με φίλτρο μπλε ακτινοβολίας: Ενδείκνυνται για άτομα με έντονη έκθεση στο φως, καθώς το φίλτρο τους προστατεύει τα νευρικά κύτταρα του αμφιβληστροειδούς από την επιβλαβή μπλε και ιώδη ακτινοβολία. Συμβάλλουν επίσης στη μείωση της αντηλιάς και βελτιώνουν την ποιότητα της νυχτερινής όρασης.
Η σημασία της εξατομίκευσης
«Ο ενδοφακός που τοποθετείται κατά την χειρουργική επέμβαση για τον καταρράκτη, παραμένει μόνιμα εντός του οφθαλμού και δεν χρειάζεται αντικατάσταση. Η εξέλιξη της τεχνολογίας των ενδοφακών επιτρέπει πλέον τη διόρθωση και των αμετρωπιών που έχει ο ασθενής και στις οποίες συμπεριλαμβάνονται η μυωπία, η υπερμετρωπία, ο αστιγματισμός αλλά και η πρεσβυωπία. Δεν είναι, όμως, όλες οι επεμβάσεις καταρράκτη ίδιες, ενώ κάθε ασθενής είναι διαφορετικός. Επομένως, η επιλογή της κατάλληλης μεθόδου και κυρίως η επιλογή του κατάλληλου ενδοφακού είναι εξατομικευμένη. Η επιλογή αυτή πρέπει να είναι αποτέλεσμα εκτεταμένης συζήτησης με τον Οφθαλμίατρο, στον οποίο θα εμπιστευθεί ο ασθενής την όρασή του», καταλήγει ο Δρ Καραμπάτσας.
Η αντιμετώπιση του καταρράκτη σήμερα δεν περιορίζεται απλώς στην αποκατάσταση της όρασης, αλλά προσφέρει τη δυνατότητα βελτίωσης της ποιότητας ζωής μέσα από εξατομικευμένες επιλογές ενδοφακών. Με τη σωστή ενημέρωση και την καθοδήγηση από τον θεράποντα οφθαλμίατρο, κάθε ασθενής μπορεί να επιλέξει τη λύση που ανταποκρίνεται καλύτερα στις ανάγκες και τον τρόπο ζωής του, εξασφαλίζοντας ασφαλή και αποτελεσματικά αποτελέσματα.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ