Σύμφωνα με τα παγκόσμια δεδομένα, εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι υποφέρουν από ψυχικές, νευρολογικές ή συμπεριφορικές διαταραχές. Στην Ευρώπη, ένας στους τέσσερις πολίτες θα αντιμετωπίσει στη διάρκεια της ζωής του κάποιο πρόβλημα ψυχικής υγείας.
Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας (10 Οκτωβρίου), που φέτος τιμάται υπό το μήνυμα «η ψυχική υγεία είναι ανθρώπινο δικαίωμα», αξίζει να εστιάσουμε σε μία από τις πιο συχνές διαταραχές: τις κρίσεις πανικού.
Τι είναι η κρίση πανικού;
Οι κρίσεις πανικού ανήκουν στις αγχώδεις διαταραχές και αποτελούν σήμερα το πιο διαδεδομένο πρόβλημα ψυχικής υγείας στην Ευρώπη – επηρεάζοντας περίπου 25 εκατομμύρια πολίτες στην Ε.Ε. και 301 εκατομμύρια παγκοσμίως. Εμφανίζονται συχνότερα στις γυναίκες (5,6%) από ό,τι στους άντρες (2,2%).
Η κρίση εκδηλώνεται ξαφνικά, με έντονο φόβο και σωματικά συμπτώματα, χωρίς να υπάρχει απαραίτητα εξωτερικός ερέθισμα. Όπως περιγράφουν άτομα που το έχουν βιώσει, μοιάζει με «ηφαίστειο που ξεσπά μέσα στο σώμα».
Πώς εξηγείται η κρίση πανικού;
Η κ. Άννα Χατζηδημητρίου, BA, MSc Ψυχολόγος Υγείας, Ειδικευμένη στην Ψυχο-ογκολογία και στον Χρόνιο Πόνο (St Thomas & Guy’s Hospital, UK), Διευθύντρια Τμήματος Ψυχολογίας του Ιατρικού Κέντρου Αθηνών και Ιδρύτρια του Κέντρου Ψυχολογίας και Προαγωγής Υγείας «Live Well – Be Well», εξηγεί:
«Το άγχος είναι φυσιολογική αντίδραση όταν αντιμετωπίζουμε απειλή. Όμως, η κρίση πανικού είναι διαφορετική – εμφανίζεται ξαφνικά, χωρίς προειδοποίηση και συνοδεύεται από αίσθημα αδυναμίας και έντονα σωματικά και ψυχικά συμπτώματα».
Συνήθη σωματικά συμπτώματα κρίσης πανικού:
-
Έντονη ταχυπαλμία, φόβος καρδιακής προσβολής
-
Δύσπνοια, αίσθημα πνιγμού
-
Εφίδρωση, ζάλη, τρέμουλο
-
Μούδιασμα, αποπροσωποποίηση
-
Αίσθημα ότι «θα τρελαθεί» ή «θα πεθάνει»
Ο φαύλος κύκλος του φόβου – Το γνωσιακό μοντέλο
Η γνωσιακή προσέγγιση εξηγεί πώς ο φόβος μιας νέας κρίσης τροφοδοτεί τον πανικό.
«Ο άνθρωπος παγιδεύεται σε έναν φαύλο κύκλο: ο φόβος της κρίσης εντείνεται από τις σκέψεις, οι σκέψεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά και η συμπεριφορά ενισχύει την αποφυγή, προκαλώντας τελικά περιορισμό στις καθημερινές δραστηριότητες», επισημαίνει η κ. Χατζηδημητρίου.
Συνήθεις αντιδράσεις:
-
Αποφυγή συγκεκριμένων χώρων ή καταστάσεων
-
Ανάπτυξη εξαρτητικών συμπεριφορών (π.χ. πάντα με νερό, φάρμακα, συνοδό)
-
Απομόνωση από φίλους και κοινωνικές επαφές
-
Ανάπτυξη αγοραφοβίας ή κατάθλιψης
Ποια είναι τα διαγνωστικά συμπτώματα της διαταραχής πανικού;
Η Διαταραχή Πανικού διαγιγνώσκεται όταν το άτομο βιώνει αιφνίδια επεισόδια έντονου φόβου ή δυσφορίας, τα οποία κορυφώνονται σε διάστημα 10 λεπτών και συνοδεύονται από τουλάχιστον 4 από τα παρακάτω συμπτώματα:
-
Καρδιακές παλμοί, ταχυκαρδία
-
Εφίδρωση
-
Τρόμος, τρέμουλο
-
Δυσκολία στην αναπνοή
-
Αίσθημα πνιγμού
-
Πόνος ή πίεση στο στήθος
-
Ναυτία, ενοχλήσεις στο στομάχι
-
Ζάλη ή τάση λιποθυμίας
-
Αποπραγματοποίηση ή αποπροσωποποίηση
-
Φόβος απώλειας ελέγχου ή τρέλας
-
Φόβος θανάτου
-
Μούδιασμα ή μυρμηγκιάσματα
-
Αίσθημα ψύχους ή ζέστης
Ποιους επηρεάζει η διαταραχή πανικού;
«Έως και το 4% του πληθυσμού παρουσιάζει επαναλαμβανόμενες κρίσεις που οδηγούν σε διαταραχή πανικού», αναφέρει η κ. Χατζηδημητρίου.
Η διαταραχή μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε ηλικία, πιο συχνά όμως μεταξύ 20 και 40 ετών, με μεγαλύτερη συχνότητα στις γυναίκες.
Πώς θα καταλάβω αν έχω διαταραχή πανικού;
Ενδείξεις ότι κάποιος μπορεί να πάσχει από διαταραχή πανικού:
-
Επαναλαμβανόμενα επεισόδια έντονου φόβου, άγχους ή απώλειας ελέγχου
-
Ανάπτυξη φόβου για νέα κρίση
-
Αποφυγή δραστηριοτήτων, κοινωνικών επαφών ή δημόσιων χώρων
-
Απομόνωση στο σπίτι ή σε «ασφαλή» περιβάλλοντα
-
Περιορισμός της καθημερινής λειτουργικότητας
Πώς αντιμετωπίζεται η διαταραχή πανικού;
Η βασική προσέγγιση στη θεραπεία είναι η γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία, η οποία βοηθά το άτομο να:
-
Κατανοήσει ποιες σκέψεις και καταστάσεις πυροδοτούν τον πανικό
-
Αλλάξει τον τρόπο που ερμηνεύει τα σωματικά του συμπτώματα
-
Αναγνωρίσει πως ο πανικός δεν είναι απειλητικός και μπορεί να ελεγχθεί
-
Ενισχύσει την αυτοπεποίθησή του για την αντιμετώπιση κρίσεων
-
Επανέλθει στην καθημερινότητα με λειτουργικό και ασφαλή τρόπο
«Η ψυχοθεραπεία βοηθά τον ασθενή να αποδομήσει τον φόβο του, να μειώσει τη συχνότητα και την ένταση των κρίσεων, και να επιστρέψει σε μια φυσιολογική, ενεργή ζωή», καταλήγει η κ. Χατζηδημητρίου.
Η ζωή μετά τον πανικό: Επιστροφή στην ασφάλεια και την ισορροπία
Οι κρίσεις πανικού είναι συχνές, συχνά παρεξηγημένες και έντονα περιοριστικές. Με έγκαιρη αναγνώριση και σωστή θεραπεία – ειδικά με τη βοήθεια ειδικών όπως η κ. Άννα Χατζηδημητρίου – το άτομο μπορεί να απελευθερωθεί από τον φόβο, να ανακτήσει τον έλεγχο και να επιστρέψει σε μια ζωή με ποιότητα και ασφάλεια.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ