Lp(a): Ο καρδιαγγειακός κίνδυνος που δεν φαίνεται

Σε μια εποχή όπου η πρόληψη των καρδιαγγειακών νοσημάτων αποτελεί βασική προτεραιότητα για τη δημόσια υγεία, νέοι –και συχνά άγνωστοι στο ευρύ κοινό– δείκτες έρχονται στο προσκήνιο. Ένας από αυτούς είναι η λιποπρωτεΐνη (a), γνωστή ως Lp(a), ένας γενετικά καθορισμένος παράγοντας που μπορεί να αυξήσει σημαντικά τον καρδιαγγειακό κίνδυνο χωρίς να δίνει εμφανή σημάδια. Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης, οι ειδικοί τονίζουν τη σημασία της ενημέρωσης και της έγκαιρης μέτρησης, καθώς η γνώση αυτού του δείκτη μπορεί να αποδειχθεί καθοριστική για την πρόληψη σοβαρών παθήσεων.

Η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης συμμετέχει ενεργά στον εορτασμό της Παγκόσμιας Ημέρας Ευαισθητοποίησης για την Lp(a), η οποία τιμάται κάθε χρόνο στις 24 Μαρτίου. Η πρωτοβουλία καθιερώθηκε από την FH Europe Foundation και την Family Heart Foundation, με στόχο την ενημέρωση του κοινού για τη σημασία της λιποπρωτεΐνης (a) ως ανεξάρτητου παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα και για τη στένωση της αορτικής βαλβίδας.

Τα τελευταία χρόνια, μέσω της Εθνικής Δράσης Πρόληψης Καρδιαγγειακών Νοσημάτων «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» του Υπουργείου Υγείας, η Lp(a) έγινε ευρύτερα γνωστή στο ελληνικό κοινό, καθώς συμπεριλήφθηκε στις προληπτικές εξετάσεις για άτομα άνω των 30 ετών. Ωστόσο, για πολλούς παραμένει ένας σχετικά άγνωστος αλλά κρίσιμος δείκτης υγείας.

Τι είναι η Lp(a);

Η λιποπρωτεΐνη (a) είναι ένα σωματίδιο του αίματος που αποτελείται από λιπίδια και πρωτεΐνες, με βασικό συστατικό τη χοληστερόλη. Μοιάζει με την LDL («κακή» χοληστερόλη), αλλά διαφέρει λόγω της παρουσίας της απολιποπρωτεΐνης (a), η οποία αυξάνει την αθηρογόνο δράση της.

Παράγεται στο ήπαρ και τα επίπεδά της καθορίζονται κυρίως από τη γενετική προδιάθεση. Αυτό σημαίνει ότι δεν επηρεάζονται ουσιαστικά από τη διατροφή, τη σωματική άσκηση ή το σωματικό βάρος και παραμένουν σχετικά σταθερά καθ’ όλη τη διάρκεια της ζωής. Στις γυναίκες μπορεί να παρατηρηθεί μικρή αύξηση μετά την εμμηνόπαυση.

Αν και φαίνεται να συμμετέχει σε μηχανισμούς επούλωσης και άμυνας του οργανισμού, όταν τα επίπεδά της είναι αυξημένα συμβάλλει στον σχηματισμό αθηρωματικών πλακών στα αγγεία. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο για:

• έμφραγμα του μυοκαρδίου

• ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο

• περιφερική αρτηριακή νόσο

• στένωση της αορτικής βαλβίδας

Πόσο συχνά εμφανίζεται; 

Η αυξημένη Lp(a) αποτελεί τη συχνότερη γενετική διαταραχή των λιπιδίων. Υπολογίζεται ότι περίπου 1 στους 5 ανθρώπους παγκοσμίως (20%) εμφανίζει υψηλά επίπεδα (>50 mg/dL ή >125 nmol/L).

Στην Ελλάδα, τα ποσοστά είναι παρόμοια. Σύμφωνα με τη μελέτη ΑΤΤΙΚΗ (2002–2022), περίπου το 19% του πληθυσμού παρουσιάζει αυξημένες τιμές, χωρίς σημαντικές διαφορές μεταξύ ανδρών και γυναικών.

Επιπλέον, πρόσφατα επιστημονικά δεδομένα από Έλληνες ερευνητές δείχνουν ότι η ενσωμάτωση της Lp(a) στην εκτίμηση του καρδιαγγειακού κινδύνου συμβάλλει στον εντοπισμό ατόμων υψηλού κινδύνου που δεν θα αναγνωρίζονταν με τους κλασικούς δείκτες.

Από το 2023, η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης έχει ξεκινήσει πανελλαδικό μητρώο καταγραφής των επιπέδων της Lp(a), το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη.

Γιατί είναι σημαντική η ενημέρωση; 

Η Παγκόσμια Ημέρα Lp(a) στοχεύει στην ευαισθητοποίηση για έναν συχνό αλλά υποδιαγνωσμένο παράγοντα κινδύνου. Εκτιμάται ότι περίπου 1,4 δισεκατομμύρια άνθρωποι παγκοσμίως έχουν αυξημένα επίπεδα, ωστόσο μόλις το 1–2% γνωρίζει την τιμή της Lp(a).

Οι διεθνείς και ευρωπαϊκές επιστημονικές εταιρείες, συμπεριλαμβανομένης της Ελληνικής Εταιρείας Αθηροσκλήρωσης, συστήνουν τη μέτρηση της Lp(a) τουλάχιστον μία φορά στη ζωή κάθε ατόμου. Δεν απαιτείται συχνός επανέλεγχος, καθώς τα επίπεδά της παραμένουν σταθερά.

Η εξέταση γίνεται εύκολα, με μία απλή αιμοληψία. Τιμές άνω των 50 mg/dL (ή 125 nmol/L) σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, αν και η συνολική εκτίμηση εξαρτάται και από άλλους παράγοντες.

Τι να κάνετε αν έχετε υψηλή Lp(a); 

Δεδομένου ότι οι διαθέσιμες θεραπείες δεν μειώνουν σημαντικά τα επίπεδα της Lp(a), η αντιμετώπιση επικεντρώνεται στον έλεγχο των υπόλοιπων παραγόντων κινδύνου, όπως:

• κάπνισμα

• υψηλή LDL-χοληστερόλη

• σακχαρώδης διαβήτης

• αρτηριακή υπέρταση

• παχυσαρκία

Παράλληλα, συνιστάται υγιεινός τρόπος ζωής, με ισορροπημένη διατροφή, τακτική άσκηση και αποφυγή καπνίσματος.

Τι φέρνει το μέλλον; 

Σε εξέλιξη βρίσκονται κλινικές μελέτες για νέα, καινοτόμα φάρμακα που στοχεύουν στη σημαντική μείωση της Lp(a). Τα αποτελέσματα των ερευνών αυτών αναμένεται να δείξουν εάν η μείωση των επιπέδων της μπορεί να οδηγήσει και σε περιορισμό των καρδιαγγειακών επεισοδίων.

Σχετικά με την Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης 

Η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης (Ε.Ε.Α.), που ιδρύθηκε το 2002, αποτελεί επιστημονικό φορέα με αντικείμενο τη μελέτη, την πρόληψη και τη θεραπεία της αθηροσκλήρωσης. Δραστηριοποιείται στην προώθηση της έρευνας, της εκπαίδευσης και της ενημέρωσης των επαγγελματιών υγείας, ενώ συμβάλλει στη διαμόρφωση κατευθυντήριων οδηγιών και στην υλοποίηση ερευνητικών προγραμμάτων.

Η αθηροσκλήρωση αποτελεί βασικό υπόστρωμα των καρδιαγγειακών νοσημάτων και η έγκαιρη ενημέρωση θεωρείται καθοριστική για την πρόληψή τους.

Περισσότερες πληροφορίες:

https://atherosclerosis.gr
www.lpahellas.gr

Η ανάδειξη της Lp(a) ως σημαντικού παράγοντα κινδύνου υπενθυμίζει ότι η πρόληψη δεν περιορίζεται μόνο στους γνωστούς δείκτες υγείας. Η έγκαιρη ενημέρωση, η πρόσβαση σε απλές διαγνωστικές εξετάσεις και η υιοθέτηση ενός υγιεινού τρόπου ζωής αποτελούν βασικά εργαλεία για τη μείωση του συνολικού καρδιαγγειακού κινδύνου. Σε αυτό το πλαίσιο, η ενίσχυση της ευαισθητοποίησης του κοινού και η ενεργή συμμετοχή των πολιτών στην πρόληψη μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στη βελτίωση της δημόσιας υγείας.

Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ