Με την έλευση της άνοιξης και τις πρώτες ημέρες με υψηλότερες θερμοκρασίες, μετά από μια περίοδο χαμηλών θερμοκρασιών και βροχοπτώσεων, η έκθεση στον ήλιο γίνεται πιο συχνή και ευχάριστη. Μια βόλτα σε εξωτερικούς χώρους ή ένα γεύμα σε βεράντα με ελαφριά ένδυση μοιάζει ιδανική επιλογή. Ωστόσο, συχνά υποτιμάται η ένταση της ηλιακής ακτινοβολίας αυτή την εποχή. Παρά τη δροσιά που μπορεί να επικρατεί, η υπεριώδης ακτινοβολία είναι ήδη ιδιαίτερα ισχυρή.
Η επίδρασή της στο δέρμα, το οποίο δεν έχει εκτεθεί στον ήλιο για μεγάλο χρονικό διάστημα, μπορεί να είναι πιο επιβαρυντική ακόμη και σε σύγκριση με τους θερινούς μήνες. Ως αποτέλεσμα, ο κίνδυνος ηλιακού εγκαύματος αυξάνεται, καθιστώντας απαραίτητη τη σωστή πρόληψη και προστασία. Παρότι οι περισσότεροι γνωρίζουν τα βασικά μέτρα προφύλαξης, η ορθή και συστηματική εφαρμογή τους είναι καθοριστική για τη μείωση του κινδύνου εμφάνισης μελανώματος, μιας ιδιαίτερα επικίνδυνης μορφής καρκίνου του δέρματος.
«Το μελάνωμα εμφανίζεται στα κύτταρα που παράγουν τη μελανίνη (μελανινοκύτταρα), η οποία δίνει χρώμα στο δέρμα, τα μαλλιά και τα μάτια. Αυτός είναι ο λόγος που εκτός από το δέρμα μπορεί να εμφανιστεί και σε άλλα όργανα του σώματος – αν και η πιθανότητα είναι πολύ μικρότερη. Σχεδόν το 90% των περιστατικών προκαλείται από την έκθεση σε υπεριώδη ακτινοβολία, είτε από φυσικές πηγές, είτε από τεχνητές, χωρίς να είναι η μοναδική αιτία, αφού το μελάνωμα μπορεί να εμφανιστεί και σε σημεία του σώματος που δεν εκτίθενται ποτέ σε αυτή, όπως στον βλεννογόνο του στόματος, του αιδοίου ακόμα και στο εσωτερικό του σώματος. Στο υπόλοιπο 10% των ασθενών ευθύνονται κληρονομικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες για την ανάπτυξή του», εξηγεί ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος Δρ Χρήστος Στάμου.
Τα μελανινοκύτταρα είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία των σπίλων (ελιών), οι οποίοι αποτελούν παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση μελανώματος. Ωστόσο, δεν σημαίνει ότι κάθε σπίλος εξελίσσεται σε κακοήθεια, ούτε ότι το μελάνωμα προέρχεται πάντα από προϋπάρχουσες ελιές. Κάθε νέα ή μεταβαλλόμενη δερματική βλάβη θα πρέπει να αξιολογείται, ιδιαίτερα όταν παρατηρείται αύξηση μεγέθους ή αλλαγή στο σχήμα και στο χρώμα. Επιπλέον ενδείξεις μπορεί να είναι ο κνησμός, η ευαισθησία ή ο πόνος, μια πληγή που δεν επουλώνεται ή αιμορραγεί, καθώς και βλάβες με λεία, κηρώδη υφή ή τραχιά επιφάνεια που απολεπίζεται.
Η τακτική αυτοεξέταση του δέρματος συμβάλλει σημαντικά στον έγκαιρο εντοπισμό ύποπτων αλλοιώσεων. Παράλληλα, ο περιοδικός έλεγχος από εξειδικευμένο δερματολόγο είναι εξίσου σημαντικός. Μέσω της ολόσωμης εξέτασης 360° με σύγχρονο ψηφιακό εξοπλισμό, είναι δυνατή η λεπτομερής χαρτογράφηση των σπίλων. Η διαδικασία είναι ανώδυνη και πραγματοποιείται με δερματοσκόπιο υψηλής ανάλυσης, το οποίο καταγράφει με ακρίβεια τις δερματικές βλάβες. Οι εικόνες αποθηκεύονται και χρησιμοποιούνται συγκριτικά σε επόμενους ελέγχους, ώστε να εντοπίζονται ακόμη και οι πιο μικρές αλλαγές πριν γίνουν ορατές με γυμνό μάτι.
Η καθυστέρηση στη διάγνωση μπορεί να επιτρέψει στο μελάνωμα να εξελιχθεί και να δώσει μεταστάσεις, καθιστώντας τη θεραπευτική αντιμετώπιση πιο δύσκολη.
Παρά τη σημαντική ενημέρωση των τελευταίων ετών σχετικά με την ηλιακή ακτινοβολία, εξακολουθούν να υπάρχουν λανθασμένες αντιλήψεις που δημιουργούν ένα ψευδές αίσθημα ασφάλειας. Ορισμένες από τις πιο συχνές είναι οι εξής:
1. Η επικινδυνότητα σχετίζεται μόνο με τη συνολική διάρκεια έκθεσης στον ήλιο και αφορά κυρίως μεγαλύτερες ηλικίες.
Δεν υπάρχει συγκεκριμένο χρονικό όριο έκθεσης που να καθορίζει την εμφάνιση καρκίνου. Το μελάνωμα μπορεί να εμφανιστεί σε άτομα κάθε ηλικίας, ανεξάρτητα από το συνολικό χρόνο έκθεσης. Η προστασία του δέρματος πρέπει να είναι συνεχής, από την παιδική ηλικία έως τα γηρατειά.
2. Το σκούρο δέρμα προστατεύει πλήρως από τον ήλιο.
Αν και τα πιο σκουρόχρωμα δέρματα εμφανίζουν μικρότερη πιθανότητα εγκαύματος, δεν είναι απρόσβλητα. Το μαύρισμα αποτελεί ένδειξη βλάβης των κυττάρων και προσφέρει περιορισμένη προστασία (περίπου SPF3), χωρίς να αποτρέπει τις βλάβες στο DNA.
3. Η χρήση αδιάβροχου αντηλιακού και ρούχων στο νερό εξασφαλίζει πλήρη προστασία.
Τα αντηλιακά, ακόμη και τα αδιάβροχα, χρειάζονται συχνή επανατοποθέτηση, καθώς απομακρύνονται με το νερό και τον ιδρώτα. Επιπλέον, τα κοινά υφάσματα δεν προσφέρουν πάντα επαρκή προστασία, ιδιαίτερα όταν είναι βρεγμένα. Συνιστάται η χρήση ειδικών ενδυμάτων με υψηλό δείκτη προστασίας.
4. Η συννεφιά μειώνει τον κίνδυνο.
Η υπεριώδης ακτινοβολία διαπερνά τα σύννεφα, επομένως η αντηλιακή προστασία είναι απαραίτητη ακόμη και σε συννεφιασμένες ημέρες.
5. Η σκιά ή το γυαλί παρέχουν πλήρη ασφάλεια.
Οι ακτίνες UV μπορούν να περάσουν μέσα από γυάλινες επιφάνειες ή να αντανακλαστούν, ενώ η σκιά —όπως αυτή της ομπρέλας— δεν εξασφαλίζει πλήρη προστασία χωρίς τη χρήση αντηλιακού.
Πρακτικές οδηγίες για την πρόληψη ηλιακού εγκαύματος την άνοιξη
Ο Δρ Στάμου συμβουλεύει:
-
Χρησιμοποιείτε αντηλιακό ευρέος φάσματος με SPF 50+ καθημερινά, ακόμη και όταν έχει συννεφιά.
-
Επιλέγετε καπέλο με φαρδύ γείσο και πυκνή ύφανση, που προστατεύει αποτελεσματικά πρόσωπο, αυτιά και λαιμό.
-
Αποφεύγετε την έκθεση στον ήλιο μεταξύ 11:00 και 15:00, όταν η ακτινοβολία είναι εντονότερη.
-
Προτιμάτε ελαφριά και άνετα ρούχα με πιστοποίηση UPF για επιπλέον προστασία.
-
Αποφεύγετε τη χρήση solarium, καθώς οι συσκευές τεχνητού μαυρίσματος εκπέμπουν έως και 15 φορές ισχυρότερη υπεριώδη ακτινοβολία. Ιδιαίτερα όσοι ξεκινούν πριν από την ηλικία των 35 ετών έχουν σημαντικά αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης μελανώματος αργότερα στη ζωή τους.
Η προστασία από την ηλιακή ακτινοβολία δεν αποτελεί εποχική συνήθεια, αλλά μια διαρκή επένδυση στην υγεία του δέρματος. Η σωστή ενημέρωση, η πρόληψη και ο τακτικός δερματολογικός έλεγχος μπορούν να κάνουν τη διαφορά στην έγκαιρη διάγνωση και αντιμετώπιση του μελανώματος. Καθώς οι ημέρες γίνονται πιο φωτεινές και η έκθεση στον ήλιο αυξάνεται, η υπεύθυνη στάση απέναντι στην προστασία του δέρματος είναι το σημαντικότερο «όπλο» για τη διατήρηση της υγείας και της ποιότητας ζωής.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ