Η παχυσαρκία και η οσφυαλγία συγκαταλέγονται στα σημαντικότερα προβλήματα υγείας παγκοσμίως. Υπολογίζεται ότι περίπου 2,5 δισεκατομμύρια ενήλικες είναι υπέρβαροι, εκ των οποίων 900 εκατομμύρια είναι παχύσαρκοι, ενώ σχεδόν 8 στους 10 ανθρώπους θα εμφανίσουν πόνο στη μέση κάποια στιγμή στη ζωή τους. Τα τελευταία χρόνια, όλο και περισσότερα επιστημονικά δεδομένα επιβεβαιώνουν τη στενή σχέση μεταξύ αυτών των δύο καταστάσεων, καθώς οι υπέρβαροι και παχύσαρκοι ενήλικες έχουν σημαντικά αυξημένες πιθανότητες να παρουσιάσουν οσφυαλγία σε σύγκριση με άτομα φυσιολογικού βάρους.
Μία από τις συχνότερες αιτίες του πόνου στη μέση είναι η εκφύλιση του μεσοσπονδυλίου δίσκου. Σύμφωνα με μελέτες, ο αυξημένος Δείκτης Μάζας Σώματος σχετίζεται με εκφύλιση μεγαλύτερου αριθμού δίσκων και με σοβαρότερες βλάβες, όπως η στένωση των μεσοσπονδύλιων διαστημάτων.
Ο πόνος που βιώνουν οι ασθενείς αυτοί συχνά οδηγεί σε περιορισμό της κινητικότητας, γεγονός που ευνοεί την περαιτέρω αύξηση του σωματικού βάρους και την επιδείνωση των συμπτωμάτων. Δημιουργείται έτσι ένας φαύλος κύκλος, ο οποίος μειώνει τη λειτουργικότητα, επηρεάζει αρνητικά την ευεξία και την ποιότητα ζωής και επιβαρύνει οικονομικά τους ασθενείς, τόσο λόγω απουσιών από την εργασία όσο και λόγω του κόστους διαχείρισης του χρόνιου πόνου.
Παρά ταύτα, υπάρχουν σήμερα αποτελεσματικές παρεμβάσεις τόσο για τον έλεγχο του σωματικού βάρους όσο και για την ανακούφιση από την οσφυαλγία που σχετίζεται με την εκφύλιση των μεσοσπονδυλίων δίσκων.
Όπως εξηγεί ο Χειρουργός Σπονδυλικής Στήλης, Διευθυντής Τμήματος Σπονδυλικής Στήλης & Σκολίωσης στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και επιστημονικός Διευθυντής και υπεύθυνος του τμήματος σπονδυλικής στήλης της Osteon Orthopedic & Spine Clinic, Δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής:
«Ρόλος των μεσοσπονδυλίων δίσκων είναι η προστασία της σπονδυλικής στήλης, μέσω της απορρόφησης των κραδασμών και της απόσβεσης των φορτίων που δέχεται. Χαρίζουν ευλυγισία στη σπονδυλική στήλη, διευκολύνοντας την κίνηση του κορμού.
Η εκφύλισή τους, που οφείλεται στη φυσική φθορά και αποτελεί μέρος της γήρανσης, επηρεάζεται ιδιαίτερα από το βάρος ακόμα κι αν αυτό υπερβαίνει το φυσιολογικό κατά μόλις 5 κιλά! Το επιπλέον βάρος επιταχύνει τις εκφυλιστικές διεργασίες, επειδή τα μέρη της σπονδυλικής στήλης εργάζονται σκληρότερα για να το αντέξουν – και όσο σκληρότερα εργάζονται, τόσο πιο γρήγορα φθείρονται».
Ο ίδιος συμπληρώνει ότι:
«Εκτός από τις ανισορροπίες που προκαλούνται από την κακή κατανομή του βάρους και την κακή στάση σώματος, η χρόνια φλεγμονή που προκαλεί η παχυσαρκία παίζει σημαντικό ρόλο στην επιτάχυνση της φθοράς τους, εξαιτίας της απελευθέρωσης κυτοκινών από τα λιποκύτταρα».
Το πρόβλημα είναι ακόμη εντονότερο σε άτομα με κεντρική παχυσαρκία, καθώς το αυξημένο βάρος συγκεντρώνεται στην κοιλιακή χώρα. Αυτό μετατοπίζει το κέντρο βάρους του σώματος προς τα εμπρός, με αποτέλεσμα η σπονδυλική στήλη να μεταβάλλει τη φυσιολογική της καμπυλότητα και ευθυγράμμιση, επιταχύνοντας περαιτέρω τη φθορά των δίσκων.
Δεδομένου ότι η εκφυλιστική νόσος των μεσοσπονδυλίων δίσκων είναι χρόνια κατάσταση, με την πάροδο του χρόνου μπορεί να αποτελέσει τη βάση για την εμφάνιση και άλλων παθήσεων, όπως η δισκοκήλη, η σπονδυλική στένωση, η σπονδυλολίσθηση ή ακόμη και η αστάθεια της σπονδυλικής στήλης.
Κατά συνέπεια, η διατήρηση φυσιολογικού σωματικού βάρους σε όλη τη διάρκεια της ζωής αποτελεί στρατηγική που μειώνει τον κίνδυνο εκφύλισης των μεσοσπονδυλίων δίσκων ή καθυστερεί την εξέλιξή της.
Για άτομα που ήδη αντιμετωπίζουν πρόβλημα βάρους, μια σωστά ισορροπημένη διατροφή που υποστηρίζει την υγεία των δίσκων, μειώνει τη φλεγμονή και συμβάλλει είτε στη σταθεροποίηση είτε στην απώλεια κιλών, είναι καθοριστική για την ανακούφιση των συμπτωμάτων.
Ιδιαίτερα σημαντικός είναι και ο ρόλος της άσκησης, καθώς ενισχύει τη σπονδυλική στήλη, βελτιώνει τη στάση του σώματος και συμβάλλει στη μείωση του πόνου. Για υπέρβαρα άτομα προτείνονται δραστηριότητες χαμηλής έντασης, όπως κολύμβηση, περπάτημα, γιόγκα και στατικό ποδήλατο, οι οποίες βελτιώνουν την ευλυγισία χωρίς να επιβαρύνουν τη σπονδυλική στήλη.
Ωστόσο, καμία παρέμβαση δεν μπορεί να αναστρέψει την εκφύλιση των δίσκων, παρά μόνο να επιβραδύνει την εξέλιξή της. Ο πόνος αντιμετωπίζεται αρχικά με συντηρητικά μέσα, όπως φυσικοθεραπεία για ενδυνάμωση της μυϊκής υποστήριξης, παυσίπονα, αντιφλεγμονώδη ή εγχύσεις φαρμάκων, ενώ σε επιλεγμένες περιπτώσεις εφαρμόζεται και ηλεκτροθερμική πυρηνοπλαστική.
Χειρουργική αντιμετώπιση ενδείκνυται και για τις παθήσεις που προκύπτουν από την εκφύλιση των δίσκων. Η δισκοκήλη αντιμετωπίζεται με αφαίρεση του προβάλλοντος τμήματος του δίσκου από τον σπονδυλικό σωλήνα, η σπονδυλική στένωση με μικροαποσυμπίεση –τεχνική κατά την οποία η αποσυμπίεση επιτυγχάνεται μέσω χειρουργικής οπής χωρίς τομή– ενώ η σπονδυλολίσθηση και η αστάθεια με επέμβαση σπονδυλοδεσίας, η οποία πραγματοποιείται επίσης μέσω οπών, με ακτινοσκοπικό έλεγχο και ειδικά εργαλεία.
Κλείνοντας, ο Δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής επισημαίνει:
«Η παχυσαρκία μπορεί να αυξήσει την τεχνική δυσκολία και τα ποσοστά επιπλοκών στις χειρουργικές επεμβάσεις. Όσο μεγαλύτερος είναι ο Δείκτης Μάζας Σώματος τόσο αυξάνεται, μεταξύ άλλων, ο χρόνος της επέμβασης και η διάρκεια νοσηλείας, ο κίνδυνος λοιμώξεων και επανεγχείρησης λόγω επιπλοκών ή υποτροπής. Η απώλεια βάρους με διατροφή και άσκηση, φαρμακευτική αγωγή ή βαριατρική χειρουργική επέμβαση ελαχιστοποιεί αυτούς τους κινδύνους και θα πρέπει να επιδιώκεται προεγχειρητικά».
Η σύνδεση μεταξύ της παχυσαρκίας και της εκφύλισης των μεσοσπονδύλιων δίσκων αναδεικνύει τη σημασία της πρόληψης και της διατήρησης ενός υγιούς σωματικού βάρους όχι μόνο για τη συνολική ευεξία, αλλά και για την υγεία της σπονδυλικής στήλης. Η ευαισθητοποίηση γύρω από τον ρόλο της διατροφής, της σωματικής δραστηριότητας και της έγκαιρης ιατρικής παρακολούθησης μπορεί να συμβάλει καθοριστικά στην ανακούφιση από τον χρόνιο πόνο και στην αποφυγή χειρουργικών επεμβάσεων. Η επιστημονική τεκμηρίωση είναι σαφής: η υιοθέτηση ενός ισορροπημένου τρόπου ζωής αποτελεί επένδυση για τη λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ