Καθώς πλησιάζει το Πάσχα, οι ρυθμοί στην κουζίνα αυξάνονται και οι ετοιμασίες για τα γιορτινά εδέσματα εντείνονται. Μέσα στον ενθουσιασμό και την πίεση του χρόνου, η προσοχή στην προσωπική ασφάλεια – και ειδικά στην προστασία των ματιών – συχνά παραβλέπεται. Κι όμως, τα περιστατικά τραυματισμών στα μάτια, κατά τη διάρκεια του μαγειρέματος ή του ψησίματος, είναι πιο συχνά απ’ όσο νομίζουμε.
Οι οφθαλμικοί τραυματισμοί αποτελούν τη δεύτερη πιο συχνή αιτία διμερούς τύφλωσης παγκοσμίως (πρώτος παραμένει ο καταρράκτης). Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, περίπου 3 στους 100.000 ανθρώπους τραυματίζονται στα μάτια ετησίως, ενώ στους άνδρες, πάνω από το 13% υφίσταται έναν τραυματισμό στα μάτια κάποια στιγμή στη ζωή του.
Η Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (American Academy of Ophthalmology – AAO) επισημαίνει ότι σχεδόν οι μισοί από αυτούς τους τραυματισμούς συμβαίνουν στο οικιακό περιβάλλον — και συχνότατα μέσα στην κουζίνα, ιδίως σε ενήλικες.
«Τα μάτια είναι εξαιρετικά ευαίσθητα και καθοριστικά για την ποιότητα ζωής. Κάθε τραυματισμός τους μπορεί να έχει σοβαρές συνέπειες. Το ανησυχητικό είναι ότι έως και το 90% αυτών των τραυματισμών θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί», εξηγεί ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Τραυματισμοί από θερμότητα και υγρά
Θερμικά εγκαύματα είναι από τους συχνότερους τραυματισμούς στην κουζίνα. Καυτός ατμός, καυτό λάδι ή λίπος μπορεί να τραυματίσουν σοβαρά τον κερατοειδή. Η χρήση καπακιών στα σκεύη και η προσεκτική διαχείριση μπορούν να αποτρέψουν τέτοιες καταστάσεις.
«Αν καυτό υλικό εισχωρήσει στο μάτι, ξεπλύνετέ το άμεσα με άφθονο, δροσερό τρεχούμενο νερό. Μην χρησιμοποιείτε κολλύρια για ερυθρότητα. Τα τεχνητά δάκρυα ίσως προσφέρουν ανακούφιση αν δεν υπάρχει εμφανές τραύμα, αλλά σε κάθε περίπτωση έντονου ή επίμονου πόνου, αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια», τονίζει ο κ. Κανελλόπουλος.
Άλλα υγρά — όπως σάλτσες, ζωμοί και μαρινάδες — ειδικά όταν κοχλάζουν, ενέχουν θερμικούς αλλά και χημικούς κινδύνους. Ντομάτα, λεμόνι και όξινα υλικά μπορεί να προκαλέσουν έντονο καυστικό ερεθισμό, ενώ υγρά από ωμά τρόφιμα (π.χ. κοτόπουλο) ενδέχεται να φέρουν βακτήρια, αυξάνοντας τον κίνδυνο μόλυνσης. Η διαδικασία είναι η ίδια: άμεσο ξέπλυμα με δροσερό νερό και, εφόσον τα συμπτώματα επιμείνουν, επίσκεψη στον οφθαλμίατρο.
Μπαχαρικά και λαχανικά: υποτιμημένοι κίνδυνοι
Καυτερές πιπεριές και μπαχαρικά μπορεί να αφήσουν κατάλοιπα στα χέρια που, αν έρθουν σε επαφή με τα μάτια, προκαλούν έντονο ερεθισμό ή ακόμη και έγκαυμα. Το καλό σαπούνισμα (και όχι απλώς ξέβγαλμα) είναι απαραίτητο. Η χρήση γαντιών μιας χρήσης είναι επίσης ενδεδειγμένη, ιδίως όταν χειρίζεστε ερεθιστικά υλικά όπως σκόρδο ή κρεμμύδι.
Αν παρά τα μέτρα, κάποιο συστατικό φτάσει στο μάτι, αρχικά ξεπλύνετέ το με νερό, στη συνέχεια καθαρίστε την περιοχή γύρω από τα βλέφαρα με ήπιο βρεφικό σαμπουάν, φροντίζοντας να παραμένουν τα μάτια κλειστά.
Αιχμηρά αντικείμενα και ψήσιμο
Τα τραύματα από αιχμηρά μαγειρικά εργαλεία — όπως μαχαίρια ή πιρούνια — αν και συχνότερα στα παιδιά, μπορούν να συμβούν και σε ενήλικες και απαιτούν άμεση εξέταση από ειδικό.
Το τηγάνισμα φέρει επίσης κινδύνους, καθώς καυτό υλικό μπορεί να πεταχτεί στα μάτια. Το ίδιο ισχύει και για το ψήσιμο σε κάρβουνα ή ξύλα, όπου ο καπνός, η στάχτη και οι σπίθες ενδέχεται να προκαλέσουν επιφανειακά εγκαύματα, εκδορές στον κερατοειδή ή φλεγμονές του επιπεφυκότα.
Για την προστασία των ματιών κατά το ψήσιμο:
- Φροντίστε η ψησταριά να είναι σε σημείο προστατευμένο από τον άνεμο.
- Καθίστε σε ασφαλή απόσταση και αντίθετα από τη φορά του αέρα.
- Φορέστε ιδανικά προστατευτικά γυαλιά ή έστω ανθεκτικά γυαλιά ηλίου με μεγάλους φακούς.
Αν μπει καπνός ή στάχτη στο μάτι, ξεπλύνετε με δροσερό τρεχούμενο νερό. Αν υπάρχει σπίθα ή έντονος ερεθισμός, μην τρίβετε το μάτι, αλλά ρίξτε εξωτερικά νερό, προσπαθήστε να ανοίξετε το βλέφαρο απαλά και συνεχίστε το ξέπλυμα για αρκετά λεπτά. Σε κάθε περίπτωση που τα συμπτώματα επιμένουν ή η όραση επηρεάζεται, επικοινωνήστε άμεσα με τον οφθαλμίατρο.
Η πρόληψη είναι το κλειδί
«Οι οφθαλμικοί τραυματισμοί μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες στην όραση, ακόμη και μόνιμες. Ωστόσο, με απλά προληπτικά μέτρα, όπως η χρήση προστατευτικών γυαλιών, το σχολαστικό πλύσιμο των χεριών και η προσοχή στις καθημερινές εργασίες στο σπίτι, μπορούμε να τους αποφύγουμε. Και φυσικά, η άμεση αναζήτηση ιατρικής συμβουλής μπορεί να αποτρέψει τις δυσάρεστες συνέπειες», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ