Καθώς ξεκινά η νέα σχολική χρονιά, η φροντίδα της σπονδυλικής στήλης των παιδιών πρέπει να αποτελεί βασική προτεραιότητα για γονείς και εκπαιδευτικούς. Οι κακές στάσεις σώματος, η λανθασμένη χρήση σχολικής τσάντας και ο καθιστικός τρόπος ζωής μπορεί να οδηγήσουν σε μυοσκελετικές καταπονήσεις, πόνους στη μέση και στον αυχένα, ακόμη και σε μόνιμες αλλοιώσεις με την πάροδο του χρόνου. Η πρόληψη, η ενημέρωση και η σωστή εκπαίδευση των παιδιών μπορούν να λειτουργήσουν ως «ασπίδα» για τη σωματική τους υγεία.
Οι βασικοί παράγοντες που προκαλούν πόνο στη σπονδυλική στήλη των μαθητών
Με την επιστροφή στα θρανία, βασική προτεραιότητα για γονείς και εκπαιδευτικούς πρέπει να είναι η πρόληψη των μυοσκελετικών καταπονήσεων και του πόνου στη σπονδυλική στήλη. Οι ενοχλήσεις αυτές συχνά προκαλούν κόπωση, μειωμένη συγκέντρωση, χαμηλότερες σχολικές επιδόσεις και περιορισμό στη συμμετοχή σε σχολικές δραστηριότητες. Εάν παραμείνουν χωρίς αντιμετώπιση, μπορεί να οδηγήσουν σε μόνιμα προβλήματα, που θα επηρεάσουν την υγεία και την ευεξία των παιδιών μακροπρόθεσμα.
Σύμφωνα με τους ειδικούς, η χρήση βαριών και ακατάλληλων σχολικών τσαντών, ο λανθασμένος τρόπος μεταφοράς τους και η κακή στάση σώματος αποτελούν τους κυριότερους παράγοντες εμφάνισης μη ειδικού πόνου στη σπονδυλική στήλη — και πιο συχνά στη μέση. Επιπλέον, οι ακατάλληλες διαστάσεις θρανίων και καρεκλών, η έλλειψη άσκησης, η παχυσαρκία και ο καθιστικός τρόπος ζωής εντείνουν το πρόβλημα.
«Το ποσοστό των μαθητών δημοτικού, γυμνασίου και λυκείου με πόνο σε κάποιο σημείο της σπονδυλικής στήλης ολοένα αυξάνεται. Προκαλείται από το φορτίο που δέχεται η υπό ανάπτυξη και συνεπώς ευάλωτη σε καταπονήσεις και τραυματισμούς σπονδυλική στήλη για μεγάλο χρονικό διάστημα, το οποίο επηρεάζει μυς, τένοντες και αρθρώσεις. Η πιο συχνή αιτία σε αυτές τις ηλικίες είναι τα σχολικά σακίδια», επισημαίνει ο Δρ Κωνσταντίνος Σταραντζής, Χειρουργός Σπονδυλικής Στήλης, Διευθυντής Τμήματος Σπονδυλικής Στήλης & Σκολίωσης στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και Επιστημονικός Διευθυντής και Υπεύθυνος του Τμήματος Σπονδυλικής Στήλης της Osteon Orthopedic & Spine Clinic.
«Ένα βαρύ σακίδιο πλάτης τραβάει το παιδί προς τα πίσω και αυτό για να αντισταθμίσει το βάρος σκύβει προς τα εμπρός ή κάμπτει την πλάτη του, αλλάζοντας τη φυσική όρθια στάση. Επειδή το μεγαλύτερο βάρος βρίσκεται στον πάτο του σακιδίου, η πίεση αυξάνεται στις υποστηρικτικές δομές της σπονδυλικής στήλης οδηγώντας σε τραυματισμούς από καταπόνηση και πόνο στον αυχένα και στη μέση», εξηγεί.
Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (World Health Organization – WHO), το βάρος της σχολικής τσάντας δεν πρέπει να υπερβαίνει το 10% του σωματικού βάρους του παιδιού. Η υπέρβαση αυτού του ορίου μπορεί να επηρεάσει την ανάπτυξη των οστών και να αυξήσει την ενεργειακή καταπόνηση του οργανισμού.
Ωστόσο, οι έρευνες δείχνουν ότι η πλειονότητα των μαθητών μεταφέρει υπερβολικό βάρος. Μελέτη που δημοσιεύτηκε στο Journal of Orthopaedic Surgery and Research έδειξε ότι πάνω από τους μισούς μαθητές κουβαλούσαν τσάντες βαρύτερες από το επιτρεπόμενο όριο — σε ορισμένες περιπτώσεις έως και 15% του σωματικού βάρους τους. Άλλη μελέτη κατέγραψε ότι περίπου το 48,5% των μαθητών της πέμπτης και το 50% της έκτης τάξης μετέφερε βάρος άνω του 10% του σωματικού τους βάρους. Από αυτούς, το 64,6% ανέφερε περιστασιακό πόνο στη μέση και το 11,4% συχνό πόνο.
Η κακή στάση σώματος αποτελεί τη δεύτερη συχνότερη αιτία μυοσκελετικών ενοχλήσεων. Μπορεί να προκαλέσει πόνο από τον αυχένα έως τον κόκκυγα, πονοκεφάλους και κόπωση. Αν δεν διορθωθεί, είναι πιθανό να οδηγήσει σε χρόνια προβλήματα, ειδικά σε παιδιά με σκολίωση ή κύφωση.
Τι πρέπει να προσέξουν οι γονείς στην επιλογή σχολικής τσάντας
-
Μέγεθος
Το σακίδιο πρέπει να είναι ανάλογο του σωματότυπου του παιδιού.
-
Το πλάτος του να μην ξεπερνά τον κορμό.
-
Το μήκος του να μην φτάνει κάτω από τη μέση.
-
Εργονομία
-
Φαρδιοί, επενδεδυμένοι ιμάντες κατανέμουν σωστά το βάρος.
-
Η ενισχυμένη πλάτη προστατεύει από κραδασμούς.
-
Οι πολλαπλές θήκες και οι ιμάντες στήθους και μέσης διευκολύνουν τη σωστή στάση και μειώνουν τον κίνδυνο τραυματισμών.
-
Συνολικό βάρος
Το γεμάτο σακίδιο δεν πρέπει να υπερβαίνει το 10% του σωματικού βάρους του παιδιού.
Οι γονείς πρέπει να τα διδάξουν:
-
να κατανέμουν σωστά το βάρος,
-
να το σηκώνουν με λυγισμένα γόνατα,
-
να αποφεύγουν τη μεταφορά με έναν ώμο ή από τη χειρολαβή.
Πώς να βοηθήσετε τα παιδιά να διατηρούν σωστή στάση σώματος
-
Κατάλληλο γραφείο και καρέκλα
Το ύψος του θρανίου πρέπει να επιτρέπει στους βραχίονες να σχηματίζουν ορθή γωνία όταν τα πόδια πατούν στο πάτωμα. Η καρέκλα πρέπει να στηρίζει τη σπονδυλική στήλη και τα γόνατα να λυγίζουν σε 90°. -
Οθόνη υπολογιστή στο σωστό ύψος
Οι επιτραπέζιοι υπολογιστές είναι προτιμότεροι, με την οθόνη στο ύψος των ματιών. Αντίθετα, οι φορητοί υπολογιστές και τα κινητά επιβαρύνουν αυχένα και μέση. -
Συχνά διαλείμματα και άσκηση
Η τακτική κίνηση και οι διατάσεις αποτρέπουν τη μυϊκή δυσκαμψία. Η καθημερινή άσκηση ενδυναμώνει τους μυς, βελτιώνει την κυκλοφορία και μειώνει τον κίνδυνο τραυματισμών.
Κατακλείδα: Η σωστή στάση ξεκινά από τη γνώση
«Κατά την παιδική και εφηβική ηλικία οι μαθητές αναπτύσσουν βασικές συνήθειες και συμπεριφορές. Αποκτώντας σταδιακά σωματικές ικανότητες, νέες δεξιότητες και γνώσεις του σωστού τρόπου φροντίδας του σώματός τους είναι σε θέση να προστατεύουν τη σπονδυλική τους στήλη – αρκεί να είναι σωστά εκπαιδευμένα. Η γνώση για τους κινδύνους και τους τρόπους προφύλαξης κατά τη διάρκεια της σχολικής ημέρας μπορεί να γίνει η ασπίδα προστασίας τους», καταλήγει ο Δρ Σταραντζής.
Η φροντίδα της σπονδυλικής στήλης δεν είναι μόνο θέμα εργονομίας αλλά επένδυση στη μελλοντική υγεία του παιδιού. Με ενημέρωση, έγκαιρη πρόληψη και καθημερινή προσοχή, μπορούμε να εξασφαλίσουμε ισορροπημένη ανάπτυξη και καλή φυσική κατάσταση για τα παιδιά — σήμερα και στο μέλλον.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ