Αν και στα 20 ή και στα 30 χρόνια η φροντίδα της υγείας των ματιών σπάνια αποτελεί προτεραιότητα, η προστασία της όρασης είναι μια διαδικασία που πρέπει να ξεκινά από νωρίς. Πολλές παθήσεις που εμφανίζονται αργότερα στη ζωή – συνήθως μετά τα 50 ή τα 60 έτη – μπορούν να προληφθούν μέσα από απλές καθημερινές συνήθειες.
«Καθώς αυξάνεται το προσδόκιμο ζωής, παθήσεις όπως η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς και ο καταρράκτης γίνονται ολοένα πιο συχνές. Η προστασία των ματιών από τον καπνό των τσιγάρων είναι απαραίτητη για την πρόληψη και των δύο. Έχει βρεθεί ότι οι καπνιστές όχι μόνο διατρέχουν τετραπλάσιο κίνδυνο να αναπτύξουν εκφύλιση της ωχράς, αλλά την εμφανίζουν έως και 5,5 χρόνια νωρίτερα απ’ ό,τι οι μη καπνιστές. Οι παθητικοί καπνιστές, εξάλλου, έχουν διπλάσιο κίνδυνο ηλικιακής εκφύλισης της ωχράς. Οι καπνιστές έχουν επίσης 2-3 φορές περισσότερες πιθανότητες να εκδηλώσουν καταρράκτη, σε σύγκριση με τους μη καπνιστές», αναφέρει ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Ο καπνός του τσιγάρου σχετίζεται και με άλλες οφθαλμικές παθήσεις, όπως η διαβητική αμφιβληστροειδοπάθεια, η οποία επηρεάζει την πλειονότητα των ασθενών με σακχαρώδη διαβήτη. Εκτιμάται ότι 80-90% των διαβητικών παρουσιάζουν κάποια μορφή αμφιβληστροειδοπάθειας μέσα στην πρώτη δεκαετία της νόσου τους.
Εξίσου σημαντική είναι η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία (UV). Η χρόνια έκθεση στην UV – είτε από τον ήλιο είτε από τεχνητές πηγές – προκαλεί βλάβες στους ιστούς του οφθαλμού, στον κερατοειδή και στον κρυσταλλοειδή φακό, οδηγώντας σε καταρράκτη και αυξάνοντας τον κίνδυνο οφθαλμικών καρκίνων.
Η καθημερινή χρήση γυαλιών ηλίου που απορροφούν κατά 99-100% τόσο την UVA όσο και την UVB ακτινοβολία είναι απαραίτητη όλο τον χρόνο, ακόμη και τις συννεφιασμένες ημέρες, τονίζει ο καθηγητής.
Η υγιεινή διατροφή και η συστηματική άσκηση είναι εξίσου θεμελιώδεις για την καλή υγεία των ματιών. Πλήθος ερευνών έχει δείξει ότι η καθημερινή κατανάλωση φρούτων, λαχανικών και φυτικών τροφών συμβάλλει στην πρόληψη παθήσεων όπως η ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας και το γλαύκωμα, ενώ η υπερκατανάλωση κορεσμένων και ζωικών λιπαρών αυξάνει τον κίνδυνο. Παράλληλα, 30 λεπτά άσκησης μέτριας έντασης, πέντε φορές την εβδομάδα, έχουν αποδειχθεί ωφέλιμα για την όραση.
Η ρύθμιση χρόνιων νοσημάτων είναι εξίσου σημαντική, καθώς ασθένειες που επηρεάζουν τα αγγεία και τα νεύρα – όπως ο σακχαρώδης διαβήτης – μπορούν να προκαλέσουν σοβαρές βλάβες και στα μάτια. Ο διαβήτης, για παράδειγμα, αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες αποτρέψιμης τύφλωσης παγκοσμίως.
Αρκετά συστηματικά νοσήματα μπορεί να εκδηλωθούν με οφθαλμολογικά συμπτώματα. Ανάμεσά τους συγκαταλέγονται αυτοάνοσες παθήσεις (όπως ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος και η σαρκοείδωση), λοιμώξεις (όπως HIV/AIDS ή σύφιλη), μεταβολικές και ενδοκρινικές διαταραχές (όπως διαβήτης και θυρεοειδοπάθειες) και αγγειακές νόσοι (όπως υπέρταση ή δρεπανοκυτταρική αναιμία).
«Αν πάσχετε από οποιοδήποτε χρόνιο νόσημα, συμβουλευθείτε τον γιατρό σας για τις τυχόν οφθαλμολογικές επιπτώσεις του. Να ακολουθείτε επίσης τις οδηγίες του γιατρού σας για πρόληψη και θεραπεία, και βέβαια να μην παραλείπετε τις προγραμματισμένες ιατρικές επισκέψεις σας», συνιστά ο κ. Κανελλόπουλος.
Ακόμη και σε νεαρή ηλικία, οι 20άρηδες και οι 30άρηδες καλό είναι να ενημερωθούν για το οικογενειακό τους ιατρικό ιστορικό, καθώς πολλές οφθαλμικές αλλά και συστηματικές παθήσεις έχουν κληρονομικό υπόβαθρο. Έγκαιρος προληπτικός έλεγχος μπορεί να βοηθήσει στην πρώιμη διάγνωση και αντιμετώπιση.
Ερευνητικά δεδομένα δείχνουν ότι έως και 60% των ασθενών με γλαύκωμα έχουν οικογενειακό ιστορικό, και ότι η νόσος εμφανίζεται νωρίτερα και πιο σοβαρή στους συγγενείς πρώτου βαθμού. Συγκεκριμένα, οι συγγενείς πρώτου βαθμού έχουν 22% πιθανότητες να αναπτύξουν γλαύκωμα, έναντι 2,3% του γενικού πληθυσμού. Αντίστοιχα, όσοι έχουν συγγενείς πρώτου βαθμού με ηλικιακή εκφύλιση της ωχράς κηλίδας έχουν 50% πιθανότητες να εμφανίσουν τη νόσο.
«Αν έχετε οικογενειακό ιστορικό οφθαλμοπαθειών ή συστηματικών παθήσεων με οφθαλμολογικές εκδηλώσεις, συμβουλευθείτε τον οφθαλμίατρό σας. Μπορεί να χρειάζεστε περιοδικό προληπτικό έλεγχο από νεαρή ηλικία, ακόμα και πριν από τα 40 σας έτη», υπογραμμίζει ο καθηγητής.
Η φροντίδα της όρασης περιλαμβάνει επίσης πρακτικές καθημερινές συνήθειες:
-
χρήση προστατευτικών γυαλιών κατά την άθληση ή την εργασία,
-
σωστή φροντίδα των φακών επαφής,
-
αποφυγή κοινής χρήσης προϊόντων μακιγιάζ και ανανέωσή τους κάθε τρεις μήνες, ώστε να προλαμβάνονται οφθαλμικές λοιμώξεις.
«Τα οφθαλμολογικά προβλήματα είναι πάρα πολύ συχνά και οι επιπτώσεις στην όραση μπορεί να φθάσουν έως την απώλειά της. Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση στο ιατρικό περιοδικό The Lancet, το 2020 ζούσαν σε όλο τον κόσμο 596 εκατομμύρια άνθρωποι με διαταραχή της μακρινής όρασης λόγω οφθαλμοπαθειών (εξαιρουμένων των διαθλαστικών σφαλμάτων, όπως η μυωπία), εκ των οποίων τα 43 εκατομμύρια έπασχαν από τύφλωση. Τα ποσοστά αυτά εκτιμάται ότι θα έχουν φτάσει στα 895 εκατ. και 61 εκατ., αντίστοιχα, μέχρι το 2050. Αυτό σημαίνει ότι θα αυξηθούν κατά σχεδόν 50% τα επόμενα χρόνια. Επειδή όμως στο 90% των περιπτώσεων οι παθήσεις που τα προκαλούν μπορούν να αποφευχθούν ή έστω να επιβραδυνθούν, είναι σημαντική η φροντίδα των ματιών από τα πρώτα χρόνια της ενήλικης ζωής», καταλήγει ο κ. Κανελλόπουλος.
Η φροντίδα της όρασης δεν αφορά μόνο τις μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά είναι επένδυση που ξεκινά από τη νεότητα. Με μικρές αλλαγές στις καθημερινές μας συνήθειες — όπως η διακοπή του καπνίσματος, η σωστή διατροφή, η προστασία από την υπεριώδη ακτινοβολία και ο τακτικός οφθαλμολογικός έλεγχος — μπορούμε να διατηρήσουμε την καλή υγεία των ματιών μας για πολλά χρόνια και να προλάβουμε προβλήματα που συχνά εκδηλώνονται σιωπηλά. Η πρόληψη, η ενημέρωση και η συνέπεια στις ιατρικές οδηγίες αποτελούν τα πιο ισχυρά «όπλα» για καθαρή και υγιή όραση σε όλη τη διάρκεια της ζωής.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ