Η προστασία της όρασης δεν εξαρτάται μόνο από την τακτική παρακολούθηση της υγείας των ματιών, αλλά και από την πρόληψη ορισμένων λοιμωδών νοσημάτων. Αν και τα εμβόλια είναι κυρίως γνωστά για τον ρόλο τους στην αποτροπή σοβαρών ασθενειών, λιγότερο γνωστή είναι η συμβολή τους στην πρόληψη οφθαλμικών επιπλοκών που μπορούν να επηρεάσουν ακόμη και την όραση. Από την ιλαρά και την ερυθρά έως την ανεμευλογιά και άλλες λοιμώξεις, αρκετά νοσήματα συνδέονται με βλάβες στα μάτια. Πώς συμβάλλει ο εμβολιασμός στην προστασία της οφθαλμικής υγείας και τι δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα;
Τα εμβόλια αποτελούν ένα από τα σημαντικότερα επιτεύγματα της σύγχρονης Ιατρικής, καθώς συμβάλλουν καθοριστικά στην πρόληψη λοιμωδών νοσημάτων που μπορεί να προκαλέσουν σοβαρές επιπλοκές σε ολόκληρο τον οργανισμό. Ανάμεσα στις επιπτώσεις αυτών των ασθενειών περιλαμβάνονται και βλάβες στα μάτια, αφού ορισμένοι ιοί και βακτήρια μπορούν να εξαπλωθούν σε ολόκληρο το σώμα και να επηρεάσουν ακόμη και την όραση.
«Τα εμβόλια παίζουν καθοριστικό ρόλο στην προστασία της υγείας των ματιών, αποτρέποντας συστηματικές λοιμώξεις με σοβαρές οφθαλμικές επιπλοκές, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται φλεγμονή, διαταραχή της όρασης και μόνιμη τύφλωση. Πολλές συχνές ιογενείς και βακτηριακές λοιμώξεις, όπως η ιλαρά, η ερυθρά και η ανεμευλογιά πλήττουν άμεσα τους οφθαλμικούς ιστούς», αναφέρει ο Δρ Αναστάσιος-Ι. Κανελλόπουλος, MD, Χειρουργός-Οφθαλμίατρος, ιδρυτής και επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου Οφθαλμολογίας LaserVision, Καθηγητής Οφθαλμολογίας του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.
Ιλαρά και όραση
Η ιλαρά είναι ευρέως γνωστή για συμπτώματα όπως ο πυρετός, ο βήχας και το χαρακτηριστικό εξάνθημα. Ωστόσο, ιδιαίτερα στα παιδιά μικρής ηλικίας, μπορεί να οδηγήσει και σε σοβαρές επιπλοκές, μεταξύ των οποίων συγκαταλέγεται και η απώλεια της όρασης.
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ακαδημία Οφθαλμολογίας (American Academy of Ophthalmology – AAO), πριν από την καθιέρωση του εμβολιασμού κατά της νόσου, η ιλαρά αποτελούσε μία από τις βασικότερες αιτίες τύφλωσης παγκοσμίως, στερώντας κάθε χρόνο την όραση από έως και 60.000 παιδιά.
Παράλληλα, η νόσος μπορεί να προκαλέσει και άλλες οφθαλμικές επιπλοκές, όπως κερατίτιδα (φλεγμονή του κερατοειδούς), επιπεφυκίτιδα — η οποία εμφανίζεται στους περισσότερους ασθενείς με ιλαρά — καθώς και οπτική νευρίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του οπτικού νεύρου. Σε περιπτώσεις προσβολής του κερατοειδούς, είναι δυνατόν να δημιουργηθεί έλκος και στη συνέχεια ουλώδης ιστός.
Ανεμευλογιά και οφθαλμικός έρπης ζωστήρας
Η ανεμευλογιά μπορεί επίσης να επηρεάσει την υγεία των ματιών. Ο ιός που την προκαλεί (ιός VZV) παραμένει σε λανθάνουσα μορφή στα νευρικά κύτταρα και ενδέχεται να επανενεργοποιηθεί αργότερα στη ζωή.
Όταν συμβεί αυτό, εκδηλώνεται έρπης ζωστήρας, ο οποίος προκαλείται από τον ίδιο ιό. Σε ορισμένες περιπτώσεις προσβάλλονται και τα μάτια, οδηγώντας σε οφθαλμικό έρπη ζωστήρα. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκαλέσει ερυθρότητα, οίδημα του κερατοειδούς και έντονο πόνο, ενώ δεν αποκλείεται να αφήσει ουλές στον κερατοειδή και να οδηγήσει σε μείωση ή απώλεια της όρασης.
Επιστημονικές μελέτες έχουν καταδείξει ότι το 10% έως 25% των περιστατικών έρπητα ζωστήρα αφορούν την οφθαλμική περιοχή, γεγονός που αναδεικνύει τα μάτια ως μία από τις συχνότερες θέσεις επανενεργοποίησης του ιού.
Παρωτίτιδα και επιπλοκές στα μάτια
Η παρωτίτιδα, γνωστή και ως «μαγουλάδες», αποτελεί μία ακόμη νόσο που προλαμβάνεται με τον εμβολιασμό και μπορεί να συνοδεύεται από σοβαρές οφθαλμικές επιπλοκές.
Πρόκειται για ιογενή λοίμωξη που χαρακτηρίζεται από επώδυνη διόγκωση των σιελογόνων αδένων στις πλευρές του προσώπου, κάτω από τα αυτιά. Στα μάτια μπορεί να προκαλέσει δακρυοαδενίτιδα, επιπεφυκίτιδα, κερατίτιδα, σκληρίτιδα, καθώς και φλεγμονή του αμφιβληστροειδούς χιτώνα. Επιπλέον, είναι δυνατόν να επηρεάσει και το οπτικό νεύρο.
COVID-19 και οφθαλμολογικές εκδηλώσεις
Οφθαλμικές επιπλοκές μπορεί να εμφανιστούν και σε άλλες ιογενείς λοιμώξεις που προλαμβάνονται μέσω του εμβολιασμού, συνεχίζει ο κ. Κανελλόπουλος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η COVID-19, η οποία είναι γνωστό ότι μπορεί να προκαλέσει επιπεφυκίτιδα. Παράλληλα, μελέτες έχουν καταγράψει και άλλα συμπτώματα από τα μάτια, όπως φωτοφοβία, αίσθημα καύσου, κνησμό και πόνο.
Παρότι στις περισσότερες περιπτώσεις τα οφθαλμολογικά συμπτώματα υποχωρούν πλήρως, έχουν καταγραφεί μεμονωμένα περιστατικά όπου παρατηρήθηκε απώλεια όρασης.
Ερυθρά και συγγενείς οφθαλμικές βλάβες
Ιδιαίτερα σοβαρές συνέπειες για την όραση μπορεί να έχει η ερυθρά, κυρίως όταν η λοίμωξη εκδηλώνεται σε ανεμβολίαστες εγκύους.
Ο ιός μπορεί να μεταδοθεί στο έμβρυο και να προκαλέσει το σύνδρομο συγγενούς ερυθράς, μια κατάσταση που συνδέεται με πολλαπλές επιπλοκές και σημαντική επιβάρυνση της ποιότητας ζωής του παιδιού.
Σχεδόν οκτώ στα δέκα βρέφη με σύνδρομο συγγενούς ερυθράς εμφανίζουν οφθαλμολογικά προβλήματα, όπως καταρράκτη, μικροφθαλμία, γλαύκωμα ή αμφιβληστροειδοπάθεια.
Η βαρύτητα των επιπλοκών εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το στάδιο της εγκυμοσύνης κατά το οποίο μολύνεται το έμβρυο. Όσο νωρίτερα συμβεί η λοίμωξη, τόσο μεγαλύτερος είναι ο κίνδυνος σοβαρών προβλημάτων. Οι οφθαλμικές εκδηλώσεις μπορεί να είναι είτε παροδικές είτε μόνιμες.
Και άλλες λοιμώξεις μπορούν να απειλήσουν την όραση
Τα μάτια ενδέχεται να επηρεαστούν και από αρκετές ακόμη ασθένειες που προλαμβάνονται με τον εμβολιασμό. Σε αυτές περιλαμβάνονται η νόσος mpox (πρώην ευλογιά των πιθήκων), οι λοιμώξεις από μηνιγγιτιδόκοκκο και πνευμονιόκοκκο, η διφθερίτιδα, ο τέτανος, ο κοκκύτης, αλλά και η γρίπη, η οποία σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει ακόμη και οίδημα στην ωχρά κηλίδα.
«Οι ασθένειες που αποτρέπονται με τα εμβόλια αποτελούν σημαντικό παράγοντα οφθαλμικής νοσηρότητας, ο οποίος όμως συχνά υποτιμάται. Η αλήθεια όμως είναι πως οι ιοί και τα βακτήρια από τα οποία μας προστατεύουν τα εμβόλια μπορεί να προσβάλλουν κάθε ιστό των ματιών, δημιουργώντας πολλαπλά προβλήματα», επισημαίνει ο κ. Κανελλόπουλος.
Οι οφθαλμικές επιπλοκές είναι συνήθως σοβαρότερες σε άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα, καθώς και σε όσους δεν έχουν ολοκληρώσει τον συνιστώμενο εμβολιασμό τους. Παράλληλα, η αυξανόμενη διστακτικότητα απέναντι στα εμβόλια εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική πρόκληση, καθώς οδηγεί αρκετούς ανθρώπους στο να παραμένουν οι ίδιοι ή τα παιδιά τους ανεμβολίαστοι.
«Η συχνότητα και η σοβαρότητα των οφθαλμικών εκδηλώσεων διαφέρουν μεταξύ των παθογόνων. Το γεγονός αυτό όμως δεν αναιρεί ότι ο συστηματικός εμβολιασμός αποτελεί την πιο αποτελεσματική στρατηγική για τον μετριασμό των συστηματικών και των οφθαλμικών επιπτώσεών τους. Η καλύτερη ενημέρωση για τις οφθαλμικές επιπτώσεις των λοιμωδών νοσημάτων που προλαμβάνονται με εμβόλια, μπορεί να οδηγήσει σε πρωιμότερη διάγνωση και πιο αποτελεσματική θεραπεία, συμβάλλοντας στην διατήρηση της όρασης», καταλήγει ο καθηγητής.
Τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα αναδεικνύουν ότι η αξία των εμβολίων δεν περιορίζεται μόνο στην πρόληψη σοβαρών λοιμώξεων και των γενικότερων επιπλοκών τους. Η προστασία που προσφέρουν εκτείνεται και στην υγεία των ματιών, συμβάλλοντας στη μείωση του κινδύνου φλεγμονών, βλαβών σε ευαίσθητες οφθαλμικές δομές και μόνιμων διαταραχών της όρασης. Σε μια εποχή όπου η παραπληροφόρηση γύρω από τα εμβόλια εξακολουθεί να υφίσταται, η πρόσβαση σε έγκυρη επιστημονική ενημέρωση και η τήρηση των συστάσεων των ειδικών παραμένουν βασικά εργαλεία για τη διαφύλαξη τόσο της οφθαλμικής όσο και της συνολικής υγείας σε κάθε στάδιο της ζωής.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ