Η Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας αποτελεί μια σημαντική αφορμή για να αναδειχθούν όχι μόνο κοινωνικά ζητήματα ισότητας, αλλά και θέματα που αφορούν άμεσα την υγεία και την ποιότητα ζωής των γυναικών. Ένας τομέας που συχνά παραμένει λιγότερο γνωστός, αλλά διαδραματίζει καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία του σώματος, είναι η υγεία του πυελικού εδάφους. Από την εγκυμοσύνη και τον τοκετό μέχρι την εμμηνόπαυση ή ακόμη και ορισμένες ιατρικές θεραπείες, πολλοί παράγοντες μπορούν να επηρεάσουν τη σωστή λειτουργία του, ενώ πολλές γυναίκες εξακολουθούν να μην είναι επαρκώς ενημερωμένες για τη σημασία του.
Κάθε χρόνο, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα της Γυναίκας, η δημόσια συζήτηση επικεντρώνεται κυρίως στη θέση της γυναίκας στην κοινωνία: στα δικαιώματά της, στη συμμετοχή της στην αγορά εργασίας, αλλά και σε παραδοσιακές πρακτικές ή ιατρικές παρεμβάσεις που συχνά επιβαρύνουν την υγεία της. Παράλληλα, καταγράφονται ανησυχητικά στοιχεία που εξακολουθούν να χαρακτηρίζουν πολλές κοινωνίες, ακόμη και στις πλέον ανεπτυγμένες χώρες.
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η ημέρα αυτή μπορεί να αποτελέσει και μια ευκαιρία υπενθύμισης της σημασίας της φροντίδας του ίδιου του σώματος της γυναίκας — ενός σώματος που κάθε γυναίκα οφείλει να γνωρίζει, να κατανοεί και να προστατεύει.
Οι φυσικοθεραπεύτριες Μιμή Μαρσέλλου, PT, MSc, PhD(c) και Φωτεινή Λάγαρη, M.A., PT., εξειδικευμένες στο πυελικό έδαφος και στην υγεία της γυναίκας, εξηγούν τι είναι το πυελικό έδαφος, ποια προβλήματα μπορεί να εμφανιστούν και πώς μπορεί να προστατευθεί αποτελεσματικά η υγεία της γυναίκας, απαντώντας σε βασικά ερωτήματα που βοηθούν στην κατανόηση του ρόλου του στη συνολική γυναικεία υγεία.
Τι είναι το πυελικό έδαφος και γιατί είναι σημαντικό;
Με τον όρο «πυελικό έδαφος» περιγράφεται ένα σύνολο μυών που λειτουργεί σαν αιώρα, στηρίζοντας τα όργανα της πυέλου τόσο στις γυναίκες όσο και στους άνδρες. Στις γυναίκες, οι μύες αυτοί υποστηρίζουν την ουροδόχο κύστη, τη μήτρα και το έντερο.
Η συγκεκριμένη μυϊκή δομή μοιάζει με ένα πλέγμα ή δίχτυ που συγκρατεί τα όργανα της πυέλου και διαθέτει τρία ανοίγματα:
• ένα για την ουρήθρα
• ένα για τον τράχηλο της μήτρας
• και ένα για τον πρωκτό.
Ποιο πρόβλημα μπορεί να δημιουργηθεί;
Οι μύες του πυελικού εδάφους έχουν τη δυνατότητα να συσπώνται και να χαλαρώνουν. Όταν συσπώνται, τα ανοίγματα αυτά κλείνουν, ενώ όταν χαλαρώνουν επιτρέπουν τη λειτουργία των αντίστοιχων οργάνων.
Ωστόσο, όταν υπάρχει υπερβολική σύσπαση ή υπερβολική χαλάρωση των μυών αυτών, μπορεί να εμφανιστεί δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους. Σε αυτές τις περιπτώσεις οι γυναίκες ενδέχεται να παρουσιάσουν:
• ακράτεια ούρων ή κοπράνων
• πρόπτωση οργάνων της πυέλου
• σεξουαλική δυσλειτουργία
• πόνο.
Ποιες καταστάσεις μπορούν να επηρεάσουν τη λειτουργία του πυελικού εδάφους;
Οι παράγοντες που μπορούν να οδηγήσουν σε διαταραχή του μυϊκού τόνου του πυελικού εδάφους είναι πολλοί.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται:
• η εγκυμοσύνη
• ο τοκετός
• η εμμηνόπαυση
• θεραπείες για γυναικολογικούς καρκίνους ή καρκίνο του μαστού
• η εμφάνιση ουρογεννητικού συνδρόμου
• η οστεοπόρωση
• περιστατικά σεξουαλικής κακοποίησης
• κακοποιητικές πρακτικές κατά τον τοκετό.
Είναι οι γυναίκες επαρκώς ενημερωμένες;
Σύμφωνα με τις ειδικούς, η πλειονότητα των γυναικών δεν γνωρίζει επαρκώς τους κινδύνους που μπορεί να αντιμετωπίσει το πυελικό έδαφος σε καταστάσεις όπως η εγκυμοσύνη, ο τοκετός ή η εμμηνόπαυση.
Το πρόβλημα, ωστόσο, δεν αφορά μόνο την ενημέρωση των γυναικών. Συχνά παρατηρείται περιορισμένη ή αποσπασματική γνώση του πυελικού εδάφους ακόμη και μεταξύ επαγγελματιών υγείας, όπως γυναικολόγων, μαιών, ογκολόγων ή άλλων μελών της διεπιστημονικής ομάδας που συμμετέχει στη φροντίδα ασθενών με καρκίνο μαστού.
Όπως επισημαίνουν οι φυσικοθεραπεύτριες, σημαντικό μέρος της δουλειάς τους είναι η ενημέρωση όχι μόνο των ασθενών, αλλά και των επαγγελματιών υγείας που εμπλέκονται στη φροντίδα της γυναίκας σε κρίσιμες φάσεις της ζωής της.
Πώς επηρεάζουν η εγκυμοσύνη και ο τοκετός το πυελικό έδαφος;
Κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης το σώμα της γυναίκας υφίσταται σταδιακές μυοσκελετικές αλλαγές. Οι αλλαγές αυτές επηρεάζουν:
• το πυελικό έδαφος
• τη στάση του σώματος
• τους κοιλιακούς μύες.
Οι επιπτώσεις μπορεί να είναι ορατές αλλά και λιγότερο εμφανείς, όπως:
• δυσπαρευνία
• ακράτεια ούρων
• πρόπτωση οργάνων.
Η εγκυμοσύνη αποτελεί έναν από τους βασικότερους παράγοντες χαλάρωσης του πυελικού εδάφους, καθώς οι μύες αυτοί δέχονται συνεχή φόρτιση κατά τη διάρκεια των εννέα μηνών.
Ο φυσιολογικός τοκετός — ιδιαίτερα όταν είναι δύσκολος — μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό ή υπερβολική χαλάρωση των μυών, ενώ ακόμη και η καισαρική τομή δεν αποκλείει την εμφάνιση προβλημάτων.
Πώς επηρεάζουν οι θεραπείες καρκίνου το πυελικό έδαφος;
Ένας σημαντικός παράγοντας δυσλειτουργίας του πυελικού εδάφους είναι το ουρογεννητικό σύνδρομο, το οποίο μπορεί να εμφανιστεί ως αποτέλεσμα πρόωρης εμμηνόπαυσης που προκαλείται από θεραπείες για καρκίνο του μαστού.
Στην αντιμετώπιση ενός κακοήθους όγκου, η βασική προτεραιότητα των ογκολόγων και της διεπιστημονικής ομάδας είναι η θεραπεία της νόσου. Ωστόσο, σε δεύτερο στάδιο είναι απαραίτητο η γυναίκα να ενημερώνεται για τις πιθανές επιπτώσεις, όπως:
• κολπική ξηρότητα και ατροφία
• δυσπαρευνία
• ακράτεια ούρων
• επώδυνη ούρηση
• επαναλαμβανόμενες ουρολοιμώξεις.
Τα συμπτώματα αυτά μπορούν να επηρεάσουν σημαντικά τόσο τη σωματική όσο και την ψυχολογική υγεία της γυναίκας. Για τον λόγο αυτό είναι απαραίτητο να υπάρχει πλήρης ενημέρωση και σχεδιασμός ενός ολοκληρωμένου προγράμματος αποκατάστασης.
Τι ισχύει για την εμμηνόπαυση;
Οι επιπτώσεις της φυσικής εμμηνόπαυσης είναι παρόμοιες με εκείνες της πρόωρης εμμηνόπαυσης. Η βασική διαφορά εντοπίζεται στην ηλικία κατά την οποία εμφανίζονται και στον χρόνο που έχει η γυναίκα για να προετοιμαστεί.
Η μεταβατική περίοδος της κλιμακτηρίου, που προηγείται της εμμηνόπαυσης, δίνει τη δυνατότητα στις γυναίκες να φροντίσουν προληπτικά το πυελικό τους έδαφος.
Παρά το γεγονός ότι πρόκειται για μια φυσιολογική και αναπόφευκτη φάση της ζωής, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι πολλές γυναίκες εξακολουθούν να μην ενημερώνονται επαρκώς για τις αλλαγές που τη συνοδεύουν.
Μπορούν οι δυσλειτουργίες του πυελικού εδάφους να προληφθούν ή να αντιμετωπιστούν;
Η φυσικοθεραπευτική προσέγγιση στο πυελικό έδαφος βασίζεται σε μια ολιστική φιλοσοφία, η οποία μπορεί να συμβάλει τόσο στην πρόληψη όσο και στη θεραπεία των σχετικών προβλημάτων.
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλές γυναίκες που ανακαλύπτουν τη φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους εκφράζουν συχνά την απορία: «εμένα γιατί δεν μου το είπε κανείς;»
Το γεγονός αυτό αναδεικνύει την ανάγκη για ευρύτερη ενημέρωση όλων των επαγγελματιών υγείας που ασχολούνται με:
• τον καρκίνο του μαστού
• τους γυναικολογικούς καρκίνους
• την εγκυμοσύνη
• τον τοκετό
• την εμμηνόπαυση.
«Οι ειδικοί φυσικοθεραπευτές στο πυελικό έδαφος έχουν εκπαιδευτεί στην εκτίμηση των συμπτωμάτων που συνδέονται με τη δυσλειτουργία του πυελικού εδάφους και στην αντιμετώπιση των αιτιών που έχουν οδηγήσει σε αυτήν. Η θεραπεία περιλαμβάνει ασκήσεις πυελικού εδάφους, βιοανάδραση, εκπαίδευση στη στάση του σώματος και σε τεχνικές αναπνοής και χαλάρωσης. Η κάθε γυναίκα, ανάλογα με τα συμπτώματα και τις αιτίες που τα έχουν προκαλέσει, θα πρέπει να ακολουθήσει τον δικό της εξατομικευμένο θεραπευτικό πρόγραμμα που θα βελτιώσει τη λειτουργικότητά της και θα αναβαθμίσει την ποιότητα της ζωής της» καταλήγουν οι ειδικοί.
Η σωστή ενημέρωση αποτελεί το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για την πρόληψη και την αντιμετώπιση προβλημάτων που σχετίζονται με το πυελικό έδαφος. Παρότι πολλές από τις καταστάσεις που επηρεάζουν τη λειτουργία του — όπως η εγκυμοσύνη, ο τοκετός ή η εμμηνόπαυση — αποτελούν φυσιολογικά στάδια στη ζωή μιας γυναίκας, η γνώση και η έγκαιρη καθοδήγηση από ειδικούς μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στη διατήρηση της υγείας και της ποιότητας ζωής. Η ευαισθητοποίηση τόσο των γυναικών όσο και των επαγγελματιών υγείας γύρω από το θέμα αυτό αποτελεί βασικό βήμα ώστε περισσότερες γυναίκες να έχουν πρόσβαση στην κατάλληλη πρόληψη, θεραπεία και αποκατάσταση.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ