Η ύπαρξη πολυπόδων στο ενδομήτριο μπορεί να έχει αρνητική επίδραση στη γονιμότητα, τόσο σε περιπτώσεις φυσικής σύλληψης όσο και όταν εφαρμόζονται μέθοδοι υποβοηθούμενης αναπαραγωγής. Όπως δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα, αυτοί οι καλοήθεις σχηματισμοί που εμφανίζονται στο εσωτερικό της μήτρας ενδέχεται να παρεμποδίζουν την εμφύτευση του εμβρύου, να μειώνουν τη δεκτικότητα του ενδομητρίου και να συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο αποβολών.
Καθώς ένα σημαντικό ποσοστό γυναικών παρουσιάζει πολύποδες και καθώς πρόκειται για παράγοντα υπογονιμότητας που συχνά αγνοείται, η αξιολόγησή τους είναι απαραίτητη σε περιπτώσεις δυσκολίας σύλληψης.
Ο Δρ. Ηλίας Μεταξάς, Χειρουργός Γυναικολόγος – Μαιευτήρας, εξηγεί ότι οι ενδομήτριοι πολύποδες είναι υπερπλαστικές αναπτύξεις αιμοφόρων αγγείων και στρωματικού ιστού, που προβάλλουν από το εσωτερικό τοίχωμα της μήτρας. Το μέγεθός τους κυμαίνεται από λίγα χιλιοστά έως αρκετά εκατοστά και, στις περισσότερες περιπτώσεις, είναι καλοήθεις. Εμφανίζονται κυρίως στην περίοδο της κλιμακτηρίου ή μετά την εμμηνόπαυση, αλλά δεν αποκλείεται η εμφάνισή τους και σε νεότερες γυναίκες.
Αν και ο ακριβής επιπολασμός δεν είναι γνωστός, εκτιμάται ότι περίπου το 10% των γυναικών έχουν πολύποδες ενδομητρίου. Σε ποσοστό που ξεπερνά το 80% είναι ασυμπτωματικοί, ωστόσο ενοχοποιούνται για το 50% των περιπτώσεων μη φυσιολογικής μητρορραγίας και για το 35% της υπογονιμότητας.
Η παθογένεση των πολυπόδων δεν έχει αποσαφηνιστεί πλήρως, ωστόσο επικρατεί η άποψη ότι η ανάπτυξή τους σχετίζεται με ορμονικούς παράγοντες – κυρίως με τα επίπεδα των οιστρογόνων – καθώς και με την ύπαρξη χρόνιας φλεγμονής του ενδομητρίου. Τα τελευταία χρόνια, ερευνητές έχουν στρέψει την προσοχή τους και στη συσχέτιση των πολυπόδων με τα επίπεδα της βιταμίνης D, καθώς υπάρχουν μελέτες που υποδεικνύουν ότι η ανεπάρκειά της συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης πολυπόδων σε διάφορα όργανα, όπως το παχύ έντερο ή οι ρινικές κοιλότητες.
Χαρακτηριστικά, μελέτη που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό Human Reproduction και περιέλαβε 3.107 γυναίκες με υπογονιμότητα, κατέδειξε ότι η έλλειψη βιταμίνης D αποτελεί ανεξάρτητο παράγοντα κινδύνου για την εμφάνιση ενδομητρικών πολυπόδων. Οι ερευνητές θεωρούν ότι, αν επιβεβαιωθούν τα παραπάνω δεδομένα και κατανοηθούν καλύτερα οι μηχανισμοί που εμπλέκονται, η διατήρηση φυσιολογικών επιπέδων της βιταμίνης D ίσως συμβάλει στην πρόληψη ή ακόμη και στη θεραπεία τους.
Όσον αφορά τη συσχέτιση με την υπογονιμότητα, ο Δρ. Μεταξάς αναφέρει ότι οι ενδομήτριοι πολύποδες φαίνεται να ευθύνονται για το 3,8% έως 38,5% των περιπτώσεων πρωτοπαθούς υπογονιμότητας και για το 1,8% έως 17% της δευτεροπαθούς. Αν και οι πολύ μικροί πολύποδες, με διάμετρο λίγων χιλιοστών, δεν επηρεάζουν σημαντικά τη γονιμότητα, οι μεγαλύτεροι ή πολλαπλοί μπορεί να εμποδίσουν τη μεταφορά του σπέρματος ή την εμφύτευση του εμβρύου στο ενδομήτριο, αυξάνοντας παράλληλα τον κίνδυνο αποβολής.
Η χειρουργική αφαίρεση των πολυπόδων, σύμφωνα με τον ίδιο, βελτιώνει σημαντικά τις πιθανότητες επίτευξης εγκυμοσύνης. Μελέτες δείχνουν ότι το ποσοστό κύησης σε γυναίκες με υπογονιμότητα που υποβλήθηκαν σε πολυποδεκτομή ανέρχεται στο 78,3%, έναντι 42,1% σε γυναίκες χωρίς πολύποδες. Αντίστοιχα, ποσοστό 76% επιτεύχθηκε εντός 12 μηνών από την επέμβαση, υποδεικνύοντας ότι ακόμη και σε περιπτώσεις ανεξήγητης υπογονιμότητας, η αφαίρεση πολυπόδων μπορεί να διευκολύνει τη φυσική σύλληψη.
Η θέση του πολύποδα εντός της μήτρας φαίνεται επίσης να επηρεάζει την έκβαση. Τα υψηλότερα ποσοστά εγκυμοσύνης παρατηρήθηκαν σε γυναίκες με πολύποδες στη συμβολή μήτρας και σαλπίγγων, ενώ ακολουθούν οι περιπτώσεις με πολλαπλούς πολύποδες, στο οπίσθιο, στο πλευρικό και, τέλος, στο πρόσθιο τοίχωμα της μήτρας.
Η πολυποδεκτομή, ειδικά όταν πραγματοποιείται με υστεροσκόπηση, έχει αποδειχθεί ιδιαίτερα ωφέλιμη και για γυναίκες που υποβάλλονται σε εξωσωματική γονιμοποίηση (IVF) ή ενδομήτρια σπερματέγχυση (IUI). Η αφαίρεση πολυπόδων πριν την έναρξη της θεραπείας φαίνεται να ενισχύει τις πιθανότητες επιτυχίας, ακόμη και όταν η σύλληψη επιδιώκεται φυσικά κατά την αναμονή του κύκλου εξωσωματικής.
Η υστεροσκοπική πολυποδεκτομή έχει επίσης συσχετιστεί με υψηλότερα ποσοστά εγκυμοσύνης στις γυναίκες που επιλέγουν σπερματέγχυση, σε σύγκριση με εκείνες που υποβάλλονται μόνο σε διαγνωστική υστεροσκόπηση ή βιοψία.
Η αντιμετώπιση των ενδομητρικών πολυπόδων εξαρτάται από την ύπαρξη συμπτωμάτων, τον κίνδυνο κακοήθειας και την αναπαραγωγική επιθυμία της γυναίκας. Σε γυναίκες που επιδιώκουν σύλληψη, η θεραπευτική προσέγγιση πρέπει να είναι εξατομικευμένη και να λαμβάνει υπόψη την ηλικία, το μέγεθος, τη θέση και τον αριθμό των πολυπόδων.
Σε κάποιες περιπτώσεις, μικροί πολύποδες (<10 mm) μπορεί να υποχωρήσουν αυτόματα. Ωστόσο, αυτό σπανίως ισχύει σε γυναίκες με υπογονιμότητα, στις οποίες συστήνεται χειρουργική αφαίρεση.
Η υστεροσκόπηση, ως διαγνωστικό και ταυτόχρονα θεραπευτικό εργαλείο υψηλής ακρίβειας, επιτρέπει τη στοχευμένη αφαίρεση πολυπόδων με ελάχιστο ποσοστό επιπλοκών και υποτροπών. Σύμφωνα με τον Δρ. Ηλία Μεταξά, η μέθοδος αυτή προσφέρει εξαιρετικά αποτελέσματα ανεξάρτητα από τα χαρακτηριστικά των πολυπόδων και την ηλικία της γυναίκας και μπορεί να μετατρέψει τη διαδρομή προς τη μητρότητα σε μια πιο αισιόδοξη και αποτελεσματική διαδικασία.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ