Μεγάλο ποσοστό ανδρών που διαγιγνώσκονται με καρκίνο του προστάτη παρουσιάζουν σεξουαλικές δυσλειτουργίες. Από τη στιγμή της διάγνωσης, παρατηρείται μείωση στη σεξουαλική επιθυμία αλλά και στη συχνότητα των επαφών. Οι θεραπείες που ακολουθούν, επηρεάζουν αρνητικά τη στυτική λειτουργία, τουλάχιστον για ένα χρονικό διάστημα.
Η διατήρηση της στύσης αποτελεί βασική ανησυχία των ασθενών. Το κατά πόσο θα επιτευχθεί εξαρτάται τόσο από το είδος της θεραπείας που εφαρμόστηκε, όσο και από ψυχολογικούς παράγοντες. Σε αρκετούς ασθενείς απαιτούνται εβδομάδες ή μήνες για να ανακτήσουν τη λειτουργικότητά τους, ενώ ένα μικρό ποσοστό δεν θα μπορέσει ποτέ να επιτύχει επαρκή στύση χωρίς εξειδικευμένη θεραπεία.
«Η στυτική δυσλειτουργία είναι μια από τις επιπτώσεις του καρκίνου του προστάτη η οποία προκαλείται κυρίως από τον τρόπο θεραπείας του καρκίνου – δηλαδή η ριζική προστατεκτομή, η ακτινοθεραπεία και η ορμονοθεραπεία αποτελούν παράγοντες πρόκλησης της. Επιπλέον, η εμφάνιση καρκίνου του προστάτη έχει αρνητική επίδραση στην ψυχική κατάσταση τόσο του άνδρα όσο και της συντρόφου. Δημιουργείται μια ασταθής ψυχική κατάσταση που έχει επιπτώσεις στη σεξουαλική ζωή του ζευγαριού, η οποία επιτείνει το πρόβλημα», υπογραμμίζει ο Χειρουργός Ανδρολόγος Ουρολόγος Δρ Αναστάσιος Λιβάνιος, Επιστημονικός Υπεύθυνος της Menclinic.
Στυτική λειτουργία μετά τη θεραπεία του καρκίνου του προστάτη
Σχεδόν όλοι οι άνδρες εμφανίζουν στυτική δυσλειτουργία στους πρώτους μήνες μετά τη θεραπεία, όμως αρκετοί βλέπουν σταδιακή βελτίωση εντός ενός έτους.
Ριζική προστατεκτομή
Η χειρουργική αφαίρεση του προστάτη μπορεί να τραυματίσει νεύρα, μύες και αγγεία που εμπλέκονται στη στύση.
-
Μετεγχειρητικά η στύση είναι αδύνατη για διαφορετικό χρονικό διάστημα σε κάθε ασθενή.
-
Με τεχνικές διατήρησης των νεύρων, το 40-50% των ανδρών ανακτούν στυτική λειτουργία σε ένα έτος, ποσοστό που αυξάνεται στο 30-60% στη διετία.
-
Ωστόσο, η στύση συνοδεύεται από «στεγνούς οργασμούς», καθώς έχει αφαιρεθεί ο αδένας που παράγει το υγρό του σπέρματος.
Ακτινοθεραπεία
Σε αρκετούς άνδρες η στυτική δυσλειτουργία εμφανίζεται περίπου έξι μήνες μετά την ολοκλήρωση της ακτινοθεραπείας και, στις περισσότερες περιπτώσεις, δεν παρουσιάζει βελτίωση. Όσοι εξακολουθούν να επιτυγχάνουν στύση, παρατηρούν προοδευτική μείωση της ποσότητας του σπέρματος.
Τα στατιστικά δεδομένα δείχνουν ότι το 25-50% των ασθενών που υποβάλλονται σε βραχυθεραπεία εμφανίζουν στυτική δυσλειτουργία, ενώ το ποσοστό φτάνει σχεδόν το 50% σε όσους λαμβάνουν εξωτερική ακτινοβολία. Δύο έως τρία χρόνια μετά τη θεραπεία, μόνο λίγοι άνδρες αναφέρουν σημαντική βελτίωση, ενώ γενικά τα ποσοστά επιδεινώνονται με την πάροδο του χρόνου.
Ορμονοθεραπεία
Η ορμονοθεραπεία δεν προκαλεί βλάβη στα νεύρα, τα αγγεία ή τους μυς που περιβάλλουν τον προστάτη, όμως μειώνει σημαντικά τα επίπεδα τεστοστερόνης στον οργανισμό. Σε ορισμένους ασθενείς παρατηρείται ότι, παρά την αυξημένη σεξουαλική επιθυμία, αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην επίτευξη στύσης ή οργασμού. Αντίθετα, άλλοι άνδρες επανέρχονται σε φυσιολογική λειτουργία μέσα σε λίγους μήνες μετά τη διακοπή της θεραπείας.
Σύμφωνα με τον Δρ Λιβάνιο, «οι άνδρες που υποβάλλονται σε επεμβάσεις που δεν έχουν σχεδιαστεί για διατήρηση των νεύρων και ελαχιστοποίηση των παρενεργειών ή/και εκείνοι των οποίων οι θεραπείες χορηγούνται από γιατρούς που δεν είναι έμπειροι, δυσκολεύονται περισσότερο να πετύχουν στύσεις.
Ακόμα εντονότερο είναι το πρόβλημα στους άνδρες με συννοσηρότητες που επηρεάζουν την ικανότητά τους να διατηρούν στύση (διαβήτης, αγγειακά προβλήματα κ.λπ.) Μερικοί δεν θα μπορέσουν να έχουν ξανά στύση χωρίς τη βοήθεια φαρμάκων ή άλλων τεχνητών μεθόδων».
Θεραπευτικές επιλογές για τη στυτική δυσλειτουργία μετά από καρκίνο του προστάτη
-
Χάπια: Οι θεραπείες για τη στυτική δυσλειτουργία περιλαμβάνουν τη λήψη φαρμάκων από το στόμα, που δρουν επιτρέποντας την αυξημένη ροή αίματος στο πέος, εντός 30-60 λεπτών από τη λήψη τους, υπό την προϋπόθεση της σεξουαλικής διέγερσης. Ωστόσο, τα χάπια αυτά αντενδείκνυνται σε ορισμένες κατηγορίες ασθενών, όπως στους πάσχοντες από καρδιαγγειακές νόσους.
-
Ενδοπεϊκές ενέσεις: Μια άλλη επιλογή είναι οι ενέσεις στη βάση του πέους, οι οποίες προκαλούν αύξηση της ροής αίματος, μέσω της χαλάρωσης των μυών. Δρουν εντός 10 λεπτών και διαρκούν για 30-60 λεπτά. Η εκπαίδευση του ασθενή είναι απαραίτητη προκειμένου να αποφεύγονται τραυματισμοί.
-
Ουρηθρικό ραβδίο: Πολύ καλά αποτελέσματα φέρνει και το ουρηθρικό ραβδίο (υπόθετο μικρότερο από έναν κόκκο ρυζιού), το οποίο τοποθετείται στην ουρήθρα με ένα αποστειρωμένο διουρηθρικό σύστημα μιας χρήσης. Και αυτό το φάρμακο επιτρέπει την καλύτερη ροή αίματος στο πέος. Η στύση επιτυγχάνεται χωρίς σεξουαλική διέγερση σε 10 λεπτά και διαρκεί για 30 – 60 λεπτά.
-
Δακτύλιοι και αντλίες πέους: Σε σοβαρότερες περιπτώσεις, χρησιμοποιούνται δακτύλιοι πέους και αντλίες κενού. Οι δακτύλιοι είναι κατασκευασμένοι από καουτσούκ και τοποθετούνται γύρω από τη βάση του πέους. Απευθύνονται κυρίως σε όσους έχουν στύσεις αλλά δεν μπορούν να τις διατηρήσουν.
Οι αντλίες κενού (Vacuum Devices) ενισχύουν τις στύσεις μέσω αρνητικής πίεσης και χρησιμοποιούνται από όσους δεν μπορούν να έχουν ή να διατηρήσουν στύσεις. Αποτελούνται από έναν διαφανή πλαστικό κύλινδρο και μια αντλία που μπορεί να λειτουργεί χειροκίνητα ή με μπαταρία. Χρειάζεται μερικές εβδομάδες προκειμένου να εξοικειωθεί ο χρήστης, καθώς είναι σημαντικό να χρησιμοποιούνται με τον σωστό τρόπο και να εφαρμόζουν σωστά.
-
Πεϊκές προθέσεις: Για τους άνδρες με ανθεκτική στυτική δυσλειτουργία, που έχουν δοκιμάσει τις παραπάνω μεθόδους χωρίς αποτέλεσμα, υπάρχει η επιλογή της τοποθέτησης πεϊκής πρόθεσης με χειρουργική επέμβαση, δηλαδή μιας μικρής αντλίας που πιέζει ο άνδρας όταν επιθυμεί να έχει στύση. Αυτή μεταφέρει υγρό από μία δεξαμενή στους κυλίνδρους και όταν επιθυμεί χαλάρωση την ξαναπιέζει. Η επέμβαση γίνεται με επισκληρίδιο αναισθησία, διαρκεί περίπου μία ώρα και απαιτεί νοσηλεία μόνον μίας ημέρας.
Η ύπαρξή της δεν γίνεται αντιληπτή ούτε καν από τη γυναίκα την ώρα της επαφής. Όσοι επιλέγουν αυτήν την μέθοδο δηλώνουν περισσότερο ικανοποιημένοι από εκείνους που λαμβάνουν φάρμακα ή ενδοπεϊκές ενέσεις.
-
Κρουστικά κύματα: Τα τελευταία χρόνια, η θεραπεία με κρουστικά κύματα χαμηλής έντασης για τη μεγιστοποίηση της αποκατάστασης της στυτικής λειτουργίας μετά από ριζική προστατεκτομή με διατήρηση των νεύρων έχει δείξει πολύ θετικά αποτελέσματα. Μπορεί να βελτιώσει τη στυτική λειτουργία από τον πρώτο μήνα θεραπείας, χωρίς προκαλεί σοβαρές παρενέργειες. Ακόμα καλύτερα αποτελέσματα φαίνεται από μελέτες ότι έχει όταν συνδυάζεται με φάρμακα.
Σε αντίθεση με άλλες θεραπείες που επικεντρώνονται στη διαχείριση των συμπτωμάτων, η θεραπεία με κρουστικά κύματα στοχεύει στην αποκατάσταση της υποκείμενης βλάβης που προκαλείται από τις θεραπείες για τον καρκίνο του προστάτη.
Προάγει τη νεοαγγείωση, βοηθά στην αποκατάσταση της νευρικής βλάβης και μειώνει τις ουλές στον ιστό του πέους που μπορεί να προκύψουν από τη χειρουργική επέμβαση ή την ακτινοθεραπεία, βελτιώνοντας την ελαστικότητα και τη λειτουργία του ιστού.Οι συνεδρίες γίνονται μετά από εφαρμογή τοπικού αναισθητικού τζελ στο πέος και διαρκούν περίπου 15-20 λεπτά. Απαιτούνται 1-2 συνεδρίες την εβδομάδα για συνολικά 6-12 συνεδρίες, ανάλογα με τη σοβαρότητα της στυτικής δυσλειτουργίας και το συγκεκριμένο πρωτόκολλο που χρησιμοποιείται.
Μετά από κάθε συνεδρία οι ασθενείς επιστρέφουν αμέσως στις κανονικές τους δραστηριότητες. Κάποιοι μπορεί να εμφανίσουν ήπια ερυθρότητα ή δυσφορία, αλλά αυτό διαρκεί ελάχιστα.
«Ο βαθμός βελτίωσης της στυτικής δυσλειτουργίας εξαρτάται από τη σοβαρότητα της στυτικής δυσλειτουργίας, τον χρόνο έναρξης της θεραπείας (όσο συντομότερα, τόσο καλύτερα τα αποτελέσματα) και την παράλληλη υποβολή του ασθενή σε άλλες θεραπείες (π.χ. αναστολείς PDE5).
Όποια θεραπεία κι αν επιλεγεί, καλό είναι να συνοδεύεται από συμβουλευτική ή σεξουαλική θεραπεία, δεδομένου ότι ψυχολογικοί παράγοντες πάντα επιδεινώνουν το πρόβλημα», καταλήγει ο Δρ Λιβάνιος.
Η στυτική δυσλειτουργία που συνδέεται με τον καρκίνο του προστάτη αποτελεί ένα ζήτημα που επηρεάζει σημαντικά την ποιότητα ζωής των ασθενών και των συντρόφων τους. Παρότι οι θεραπείες του καρκίνου μπορούν να επηρεάσουν προσωρινά ή μόνιμα τη σεξουαλική λειτουργία, σήμερα υπάρχουν πολλές και αποτελεσματικές λύσεις που βοηθούν στην αποκατάσταση της. Η έγκαιρη αναζήτηση βοήθειας από εξειδικευμένους ιατρούς, η εξατομικευμένη επιλογή θεραπείας και η ψυχολογική υποστήριξη παίζουν καθοριστικό ρόλο. Με τη σωστή καθοδήγηση, οι περισσότεροι άνδρες μπορούν να ανακτήσουν τη σεξουαλική τους αυτοπεποίθηση και να βελτιώσουν την ποιότητα της ζωής τους.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ