Μια πρόσφατη μελέτη με επικεφαλής τον Dr. Dean Ornish και την ερευνητική του ομάδα δίνει νέα προοπτική σε άτομα που βρίσκονται στα αρχικά στάδια της νόσου Alzheimer ή παρουσιάζουν ήπια γνωστική διαταραχή. Στη διάρκεια 20 εβδομάδων, 51 συμμετέχοντες ηλικίας 45 έως 90 ετών έλαβαν μέρος σε κλινική δοκιμή με στόχο να διαπιστωθεί αν οι σημαντικές αλλαγές στον τρόπο ζωής μπορούν να βελτιώσουν την εγκεφαλική λειτουργία — και τα αποτελέσματα ήταν ιδιαίτερα ενθαρρυντικά.
Η ομάδα χωρίστηκε στα δύο:
-
το μισό συνέχισε τη συνηθισμένη καθημερινότητά του,
-
το άλλο μισό ακολούθησε ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα που περιλάμβανε φυτική διατροφή, καθημερινή άσκηση, τεχνικές μείωσης άγχους, συνεδρίες ομαδικής υποστήριξης και στοχευμένα συμπληρώματα διατροφής.
Όλα τα γεύματα και τα συμπληρώματα παρέχονταν δωρεάν.
«Οι ερευνητές αξιολόγησαν τη μνήμη και τις γνωστικές δεξιότητες πριν και μετά το πρόγραμμα με χρήση τυποποιημένων εργαλείων. Η ομάδα που άλλαξε τον τρόπο ζωής της εμφάνισε αξιοσημείωτη βελτίωση — ή σταθεροποίηση — ενώ η ομάδα ελέγχου παρουσίασε επιδείνωση. Ακόμα καλύτερα, όσο περισσότερο ακολουθούσε κάποιος το πρόγραμμα, τόσο περισσότερα οφέλη παρατηρούνταν» εξηγεί η Δήμητρα Ευθυμιοπούλου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος, και συνεχίζει:
Γιατί ο τρόπος ζωής έχει σημασία στη Νόσο Alzheimer
Η νόσος Alzheimer δεν προκαλείται από έναν μεμονωμένο παράγοντα. Αντίθετα, η κακή διατροφή, η σωματική αδράνεια, το χρόνιο στρες και η κοινωνική απομόνωση συμβάλλουν στην εξέλιξή της. Προηγούμενες έρευνες είχαν δείξει ότι οι υγιεινές συνήθειες μπορούν να προστατεύσουν τον εγκέφαλο· η νέα αυτή μελέτη είναι η πρώτη που αποδεικνύει ότι οι παρεμβάσεις στον τρόπο ζωής ενδέχεται να έχουν οφέλη ακόμα και μετά την εμφάνιση των συμπτωμάτων.
Το πρόγραμμα αλλαγής τρόπου ζωής
Το πρόγραμμα αλλαγής τρόπου ζωής περιλάμβανε:
-
Διατροφή βασισμένη σε πλήρεις φυτικές τροφές (vegan), πλούσια σε φρούτα, λαχανικά, δημητριακά ολικής άλεσης, όσπρια, σόγια, σπόρους και ξηρούς καρπούς. Ήταν χαμηλή σε επιβλαβή λιπαρά, προστιθέμενα σάκχαρα και επεξεργασμένους υδατάνθρακες—χωρίς περιορισμούς θερμίδων. Όποιος χρειαζόταν περισσότερες θερμίδες, λάμβανε μεγαλύτερες μερίδες.
-
Καθημερινή λήψη συμπληρωμάτων όπως:
1) Ωμέγα-3 + Κουρκουμίνη (4 κάψουλες): Πιθανώς βοηθούν στη μείωση του κινδύνου για νόσο Αλτσχάιμερ και της φλεγμονής στον εγκέφαλο.
2) Πολυβιταμίνη/Μεταλλικά στοιχεία (1 δισκίο): Συνδέονται με καλύτερη γνωστική λειτουργία.
3) Συνένζυμο Q10 (2 κάψουλες μαλακής ζελατίνης): Μπορεί να υποστηρίξει την ενέργεια του εγκεφάλου και να μειώσει τη βλάβη στα κύτταρα.
4) Βιταμίνη C (1 δισκίο): Θα μπορούσε να βοηθήσει στην πρόληψη απώλειας μνήμης που σχετίζεται με την ηλικία.
5) Βιταμίνη B12 (1 δισκίο): Χαμηλά επίπεδα σχετίζονται με τη γήρανση του εγκεφάλου.
6) L-Θρεονικό Μαγνήσιο (2 δισκία): Μπορεί να προστατεύει την υγεία του εγκεφάλου και να βελτιώνει τη μνήμη.
7) Μανιτάρι Lion’s Mane (2 γραμμάρια): Έχει δειχθεί ότι υποστηρίζει τη μνήμη και τη λειτουργία του εγκεφάλου.
8) Προβιοτικό (1 κάψουλα): Μπορεί να ωφελήσει άτομα με γνωστική εξασθένηση.
-
Εξατομικευμένο πρόγραμμα άσκησης, βασισμένο στην ηλικία και το επίπεδο φυσικής κατάστασης. Ο στόχος: τουλάχιστον 30 λεπτά καθημερινής αερόβιας δραστηριότητας (όπως περπάτημα) και ήπια ενδυνάμωση τρεις φορές την εβδομάδα. Οι ασκήσεις ήταν καθοδηγούμενες από γυμναστές και παρακολουθούνταν από πιστοποιημένη νοσηλεύτρια.
-
Τεχνικές χαλάρωσης όπως ο διαλογισμός, η ήπια γιόγκα, ασκήσεις αναπνοής, και διατάσεις. Οι συνεδρίες καθοδηγούνταν από πιστοποιημένους ειδικούς διαχείρισης άγχους.
-
Ομαδικές συνεδρίες με επικεφαλής επαγγελματία ψυχικής υγείας. Αυτές οι ωριαίες συγκεντρώσεις ενίσχυαν τη συναισθηματική υποστήριξη, το αίσθημα κοινότητας και την ανάπτυξη χρήσιμων εργαλείων επικοινωνίας. Οι συμμετέχοντες έλαβαν επίσης ένα βιβλίο με ασκήσεις μνήμης ενίσχυσης του εγκεφάλου, που χρησιμοποιούνταν στις συνεδρίες.
Όλοι οι συμμετέχοντες αξιολογήθηκαν ως προς τη μνήμη, την καθημερινή λειτουργικότητα και τη νοητική διαύγεια, ενώ πραγματοποιήθηκαν και αιματολογικές εξετάσεις, καθώς και αναλύσεις για την υγεία του εντέρου.
Ενθαρρυντικά αποτελέσματα σε μόλις 20 εβδομάδες
Μετά από 20 εβδομάδες, τα άτομα που συμμετείχαν στο πρόγραμμα βελτιώθηκαν σε τρία από τα τέσσερα βασικά γνωστικά τεστ. Η ομάδα που δεν έκανε αλλαγές επιδεινώθηκε. Ένα από τα τεστ (ADAS-Cog) έφτασε κοντά στο να δείξει μεγάλη διαφορά και όταν αφαιρέθηκε μια ακραία τιμή, η διαφορά έγινε στατιστικά σημαντική.
Υπήρξε επίσης ένα ξεκάθαρο μοτίβο: όσο περισσότερο τηρούσε κάποιος το πρόγραμμα, τόσο καλύτερη ήταν η εγκεφαλική του λειτουργία. Αυτό ίσχυε ανεξάρτητα από το αρχικό επίπεδο υγείας.
Βελτιώσεις στην υγεία του οργανισμού
Τα θετικά αποτελέσματα δεν περιορίστηκαν μόνο στη νοητική λειτουργία. Σημαντικές βελτιώσεις καταγράφηκαν και σε βιολογικούς δείκτες:
-
Ένας βασικός βιοδείκτης της νόσου Alzheimer στο αίμα (ο λόγος Aβ42/40) βελτιώθηκε στην ομάδα του προγράμματος, ενώ χειροτέρευσε στην ομάδα ελέγχου
-
Άλλοι δείκτες όπως η ινσουλίνη, η LDL (κακή) χοληστερόλη και η GlycA (δείκτης φλεγμονής) μειώθηκαν
-
Παρατηρήθηκαν αλλαγές στα βακτήρια του εντέρου που σχετίζονται με την προστασία του εγκεφάλου
-
Ακόμα και δείκτες όπως το μήκος των τελομερών και τα επίπεδα κετονών βελτιώθηκαν
Αν και κάποιες μεταβολές δεν ήταν στατιστικά σημαντικές λόγω του μικρού δείγματος, όλες οι τάσεις ήταν θετικές.
Η σημασία της συνέπειας
Η μελέτη κατέδειξε ότι ουσιαστικά αποτελέσματα προκύπτουν μόνο όταν οι αλλαγές στον τρόπο ζωής εφαρμόζονται με συνέπεια. Για παράδειγμα, για να αποφευχθεί η γνωστική έκπτωση, απαιτούνταν συμμόρφωση τουλάχιστον στο 70% του προγράμματος, ενώ σε κάποιες μετρήσεις η απαίτηση ήταν ακόμα μεγαλύτερη. Αυτό δείχνει ότι οι μικρές, αποσπασματικές αλλαγές δεν επαρκούν.
Όπως και σε προηγούμενες μελέτες του Ornish για καρδιαγγειακές παθήσεις και καρκίνο, το μήνυμα παραμένει: όσο μεγαλύτερη η προσπάθεια, τόσο μεγαλύτερο το όφελος.
Τι σημαίνει σε σχέση με τα φάρμακα
Σε αντίθεση με τα φάρμακα που αποσκοπούν μόνο στην επιβράδυνση της έκπτωσης, το συγκεκριμένο πρόγραμμα τρόπου ζωής οδήγησε σε πραγματική βελτίωση. Αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό. Πολλά φάρμακα για το Alzheimer ενέχουν κινδύνους, όπως εγκεφαλικό οίδημα ή υψηλό κόστος. Αντίθετα, οι αλλαγές στον τρόπο ζωής έχουν χαμηλό κίνδυνο και ενδεχομένως ισχυρά οφέλη.
Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να αγνοήσουμε τη φαρμακευτική αγωγή. Στην πραγματικότητα, ο συνδυασμός και των δύο ενδεχομένως να είναι η καλύτερη προσέγγιση. Αλλά για όσους δεν έχουν πρόσβαση σε νέα φάρμακα — ή αναζητούν περισσότερες επιλογές — αυτό το πρόγραμμα προσφέρει ελπίδα.
Μια νέα κατεύθυνση στη νόσο Alzheimer;
Η συγκεκριμένη μελέτη δείχνει ότι οι στοχευμένες αλλαγές στη διατροφή, την άσκηση, τη διαχείριση του άγχους και την κοινωνική υποστήριξη μπορούν να προσφέρουν πραγματική βελτίωση της μνήμης και της σκέψης σε άτομα με πρώιμο Alzheimer. Τα ευρήματα δεν περιορίζονται σε επιφανειακές βελτιώσεις — δείχνουν πραγματικές βιολογικές αλλαγές.
Η μελέτη έχει φυσικά και περιορισμούς: η ομάδα ήταν μικρή, σχετικά ομοιογενής ως προς το υπόβαθρο, και παρακολουθήθηκε μόνο για 20 εβδομάδες. Χρειάζονται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες μελέτες για να επιβεβαιωθούν τα αποτελέσματα.
«Ωστόσο, το μήνυμα είναι ισχυρό: η νόσος Alzheimer ίσως να μην είναι ένας μονόδρομος. Με τις σωστές αλλαγές, ίσως μπορούμε να την επιβραδύνουμε — ή ακόμα και να την αναστρέψουμε — ειδικά αν δράσουμε νωρίς. Αυτή η προσέγγιση μπορεί επίσης να βοηθήσει άτομα που βρίσκονται σε κίνδυνο, προσφέροντας έναν προληπτικό τρόπο προστασίας της εγκεφαλικής υγείας πριν εμφανιστούν τα προβλήματα» καταλήγει η κ. Ευθυμιοπούλου.
Η νέα μελέτη με επικεφαλής τον Dean Ornish αναδεικνύει ότι η διατροφή, η άσκηση, η διαχείριση του στρες και η κοινωνική υποστήριξη μπορούν να αποτελέσουν ισχυρά «εργαλεία» στην προστασία του εγκεφάλου. Αν και απαιτούνται μεγαλύτερες και μακροχρόνιες έρευνες για να επιβεβαιωθούν τα ευρήματα, το μήνυμα είναι αισιόδοξο: με τις σωστές αλλαγές στον τρόπο ζωής, μπορούμε να ενισχύσουμε τη μνήμη, να βελτιώσουμε τη νοητική διαύγεια και πιθανώς να επιβραδύνουμε την εξέλιξη της νόσου Alzheimer. Πρόκειται για μια προσέγγιση χαμηλού κινδύνου και υψηλού οφέλους, που μπορεί να αποτελέσει πολύτιμη επιλογή τόσο για όσους έχουν ήδη διαγνωστεί όσο και για άτομα που θέλουν να προλάβουν μελλοντικά προβλήματα μνήμης.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ