Μπορεί ο χειμώνας να συνδέεται περισσότερο με εσωστρέφεια και χαμηλές θερμοκρασίες, όμως η επιστήμη φαίνεται να του αποδίδει έναν απρόσμενο ρόλο: αυτόν της ιδανικής περιόδου για την έναρξη της προσπάθειας τεκνοποίησης. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν ότι οι εποχικές μεταβολές επηρεάζουν ουσιαστικά την ανδρική γονιμότητα, μεταβάλλοντας ποιοτικά χαρακτηριστικά του σπέρματος που διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στη σύλληψη. Τι ακριβώς συμβαίνει τους ψυχρότερους μήνες και πώς μπορούν τα ζευγάρια να αξιοποιήσουν αυτή τη γνώση προς όφελός τους;
Επιστημονικά δεδομένα δείχνουν ότι ο χειμώνας μπορεί να αποτελεί μια ιδιαίτερα ευνοϊκή περίοδο για τη σύλληψη. Οι χαμηλότερες θερμοκρασίες και οι εποχικές μεταβολές φαίνεται να επηρεάζουν θετικά βιολογικούς και συμπεριφορικούς παράγοντες που σχετίζονται με τη γονιμότητα.
Κατά τους ψυχρότερους μήνες μεταβάλλονται τόσο η φυσιολογία του οργανισμού όσο και η ψυχολογία και η καθημερινή συμπεριφορά. Οι αλλαγές αυτές δημιουργούν ένα περιβάλλον που ενδέχεται να ευνοεί τη δημιουργία οικογένειας, καθώς η βιολογική ισορροπία και οι συνήθειες των ζευγαριών λειτουργούν υποστηρικτικά προς τη σύλληψη.
«Η γονιμότητα μπορεί να φαίνεται απρόβλεπτη, καθώς εξαρτάται από πολλούς παράγοντες όπως η ηλικία, ο τρόπος ζωής, η ψυχολογία αλλά και το περιβάλλον. Όταν όμως η βιολογία και η συμπεριφορά ενώνουν τις δυνάμεις τους όσο οι θερμοκρασίες πέφτουν, το σώμα εισέρχεται σε έναν πιο ισορροπημένο ρυθμό που καθιστά τη σύλληψη, φυσική ή υποβοηθούμενη, ευκολότερη», επισημαίνει ο Επιστημονικός Υπεύθυνος της Menclinic Χειρουργός Ανδρολόγος Ουρολόγος Δρ Αναστάσιος Λιβάνιος.
Η εποχικότητα και ο ανδρικός παράγοντας στη γονιμότητα
Η υπογονιμότητα αποδίδεται εξίσου συχνά στον ανδρικό όσο και στον γυναικείο παράγοντα μεταξύ των ζευγαριών που αναζητούν θεραπεία. Για τον λόγο αυτό, η επιστημονική έρευνα έχει στραφεί και στη διερεύνηση των αιτιών που σχετίζονται με τη μειωμένη ανδρική γονιμότητα.
Τα τελευταία χρόνια, πολυάριθμες μελέτες έχουν εξετάσει τον ρόλο των εποχικών μεταβολών, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι οι διακυμάνσεις της θερμοκρασίας κατά τη διάρκεια του έτους επηρεάζουν την ποιότητα του σπέρματος. Οι επιστήμονες έχουν συνδέσει τις εποχικές αυξομειώσεις στις συλλήψεις και στους τοκετούς με αντίστοιχες διακυμάνσεις στη συγκέντρωση και στα ποιοτικά χαρακτηριστικά των σπερματοζωαρίων.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα δεδομένα, οι χαμηλές θερμοκρασίες του χειμώνα ευνοούν την ποιότητα του σπέρματος, ενώ αντίθετα οι υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού φαίνεται να επηρεάζουν αρνητικά τη σπερματογένεση, τη μορφολογία και την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων. Η επίδραση αυτή αποδίδεται πιθανώς στη δυσκολία των όρχεων να διατηρήσουν την κατάλληλη θερμορρύθμιση σε συνθήκες έντονης ζέστης.
Από τις τέσσερις εποχές, οι υψηλότερες τιμές στον αριθμό των σπερματοζωαρίων καταγράφονται τον χειμώνα και την άνοιξη, ενώ οι χαμηλότερες παρατηρούνται το καλοκαίρι. Τα ευρήματα αυτά ισχύουν τόσο για άνδρες με φυσιολογικές παραμέτρους ανάλυσης σπέρματος όσο και για ολιγοζωοσπερμικούς άνδρες.
Τι έδειξε η μετα-ανάλυση του 2025
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει μετα-ανάλυση 21 μελετών από ερευνητές του Ουρολογικού Τμήματος του Πανεπιστημίου της Γιούτα, η οποία δημοσιεύθηκε στο Andrology το 2025. Η ανάλυση ανέδειξε σαφή εποχικά πρότυπα στην ποιότητα του σπέρματος.
Συγκεκριμένα, στα ζευγάρια που είχαν παραπεμφθεί σε κλινικές γονιμότητας:
-
Ο χειμώνας συσχετίστηκε με υψηλότερο συνολικό αριθμό σπερματοζωαρίων σε σύγκριση με την άνοιξη (μέση διαφορά +1,10 εκατομμύρια) και το φθινόπωρο (μέση διαφορά +17,41 εκατομμύρια), καθώς και με βελτιωμένη προοδευτική κινητικότητα (μέση διαφορά +1,03%).
• Η άνοιξη, σε σχέση με το καλοκαίρι, συνδέθηκε με μεγαλύτερη συγκέντρωση σπέρματος (μέση διαφορά +3,44 εκατομμύρια/mL) και αυξημένο συνολικό αριθμό σπερματοζωαρίων (μέση διαφορά +8,58 εκατομμύρια).
• Σε σύγκριση με το φθινόπωρο, η άνοιξη εμφάνισε επίσης υψηλότερο συνολικό αριθμό σπερματοζωαρίων (+8,58 εκατομμύρια), αυξημένο αριθμό κινητών σπερματοζωαρίων (+3,20 εκατομμύρια) και μεγαλύτερη προοδευτική κινητικότητα (+1,89%).
• Ο συνολικός αριθμός κινούμενων σπερματοζωαρίων ήταν υψηλότερος το καλοκαίρι σε σχέση με το φθινόπωρο (μέση διαφορά +1,77 εκατομμύρια).
Τα δεδομένα αυτά ενισχύουν την άποψη ότι ο χειμώνας και η άνοιξη αποτελούν ευνοϊκότερες περιόδους για την έναρξη προσπαθειών τεκνοποίησης.
«Όταν λαμβάνεται επομένως υπόψη η διακύμανση της ποιότητας του σπέρματος, ακόμη και σε υπογόνιμους άνδρες, τα ζευγάρια έχουν την ευκαιρία για βελτιστοποίηση του χρονικού προγραμματισμού της σεξουαλικής επαφής ή των θεραπειών γονιμότητας, ώστε να έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα σύλληψης», τονίζει ο ειδικός.
Τι μπορούν να κάνουν οι άνδρες για τη βελτίωση της γονιμότητας
Παρά τα ευνοϊκά εποχικά δεδομένα, οι άνδρες με υποφυσιολογικές παραμέτρους σπέρματος ενδέχεται να χρειαστούν περισσότερο χρόνο για να επιτύχουν σύλληψη.
«Ο χειμώνας μπορεί να είναι το σημείο εκκίνησης για τις οικογένειες που προετοιμάζονται να υποδεχτούν μια νέα ζωή και είναι μια παράμετρος που δεν πρέπει να αγνοείται. Ωστόσο, για τους άνδρες που έχουν υποβληθεί σε έλεγχο γονιμότητας και έχει βρεθεί ότι έχουν χαμηλό αριθμό σπερματοζωαρίων, τα σπερματοζωάριά τους είναι μειωμένης κινητικότητας ή πάσχουν από διαταραχές της μορφολογίας των σπερματοζωαρίων αρχικά συστήνεται η αλλαγή ορισμένων συνήθειων που είναι πιθανόν να ευθύνονται για την υπογονιμότητά τους, όπως το κάπνισμα, το αλκοόλ, η παχυσαρκία, η λήψη στεροειδών, κ.ά..
Για τους άνδρες με ήπια υπογονιμότητα λόγω χαμηλού αριθμού σπερματοζωαρίων συστήνεται η αραίωση των σεξουαλικών επαφών, προκειμένου να αυξηθεί η ποσότητά τους. Προτείνεται επίσης η σωστή διατροφή, η σταδιακή απώλεια βάρους για τους υπέρβαρους — καθώς ακόμη και μια μείωση 5-10% μπορεί να έχει μετρήσιμο θετικό αντίκτυπο στην ανδρική γονιμότητα — η αποφυγή του καπνίσματος, του ατμίσματος και του αλκοόλ, η αποφυγή υπερβολικής θερμότητας (όπως ζεστά μπάνια, θερμαινόμενα καθίσματα ή χρήση φορητού υπολογιστή στην αγκαλιά), ο έλεγχος του στρες, η αποφυγή ορισμένων περιβαλλοντικών τοξικών ουσιών που έχει αποδειχθεί ότι σχετίζονται με υπογονιμότητα, όπως φυτοφάρμακα και πλαστικά που περιέχουν δισφαινόλη Α, καθώς και η ένταξη της άσκησης και του επαρκούς, ποιοτικού ύπνου στο καθημερινό πρόγραμμα.
Επειδή ορισμένα φάρμακα μπορεί επίσης να συμβάλλουν στην υπογονιμότητα, είναι σημαντικό να εξετάζεται εάν κάποια μπορούν να διακοπούν ή να αντικατασταθούν με ασφαλέστερες επιλογές.
Μερικές φορές, ωστόσο, ακόμη και με έναν υγιεινό τρόπο ζωής η φυσική σύλληψη δεν είναι εφικτή. Όταν συμβαίνει αυτό, λύσεις μπορούν να προσφέρουν οι θεραπείες υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, όπως η μέθοδος ICSI, η οποία έφερε επανάσταση και έκανε ευτυχισμένους πατέρες εκατομμύρια άνδρες με κακής ποιότητας σπέρμα», καταλήγει ο Δρ Λιβάνιος.
Η απόφαση για τεκνοποίηση είναι βαθιά προσωπική και επηρεάζεται από πολλούς παράγοντες — βιολογικούς, ψυχολογικούς και κοινωνικούς. Ωστόσο, η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ακόμη και η εποχικότητα μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα δίνει στα ζευγάρια ένα επιπλέον «εργαλείο» σωστού προγραμματισμού. Ο χειμώνας δεν αποτελεί από μόνος του λύση· μπορεί όμως να λειτουργήσει υποστηρικτικά μέσα σε ένα συνολικό πλαίσιο υγιεινού τρόπου ζωής και, όπου χρειάζεται, εξειδικευμένης ιατρικής καθοδήγησης. Η ενημέρωση παραμένει το πρώτο βήμα για πιο συνειδητές αποφάσεις και μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας στο «ταξίδι» της δημιουργίας οικογένειας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ