Ο καρκίνος του παχέος εντέρου θεωρούνταν μέχρι πρόσφατα μια νόσος που αφορά κυρίως άτομα μεγαλύτερης ηλικίας. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια τα επιστημονικά δεδομένα ανατρέπουν αυτή την αντίληψη, καταγράφοντας αυξητική τάση εμφάνισης της νόσου σε ολοένα και νεότερους ανθρώπους. Το φαινόμενο αυτό προκαλεί έντονο προβληματισμό στην ιατρική κοινότητα και αναδεικνύει τη σημασία της ενημέρωσης, της πρόληψης και της έγκαιρης διάγνωσης, ακόμη και σε ηλικιακές ομάδες που μέχρι πρότινος θεωρούνταν χαμηλού κινδύνου.
Ο Μάρτιος έχει καθιερωθεί ως μήνας ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, μια νόσο που τα τελευταία χρόνια παρουσιάζει ανησυχητική αύξηση, ιδιαίτερα σε νεότερες ηλικίες.
Τι κοινό έχουν ο Ronald Reagan, 40ός Πρόεδρος των Ηνωμένων Πολιτειών, ο Chadwick Boseman, ο ταλαντούχος ηθοποιός που έγινε ευρύτερα γνωστός μέσα από τον ρόλο του στο Black Panther, και ο James Van Der Beek, πρωταγωνιστής της σειράς Dawson’s Creek; Και οι τρεις διαγνώστηκαν με καρκίνο του παχέος εντέρου.
Ο Ronald Reagan διαγνώστηκε το 1985, σε ηλικία 74 ετών, μετά από προληπτική κολονοσκόπηση — μια εξέταση που εκείνη την περίοδο δεν ήταν τόσο διαδεδομένη όσο σήμερα. Επειδή η νόσος εντοπίστηκε σε αρχικό στάδιο, υποβλήθηκε άμεσα σε χειρουργική επέμβαση, χωρίς να χρειαστεί επικουρική χημειοθεραπεία. Η δημόσια τοποθέτησή του συνέβαλε σημαντικά στην ενίσχυση της ενημέρωσης και στην αύξηση της συμμετοχής σε προληπτικό έλεγχο. Απεβίωσε σε ηλικία 93 ετών από νόσο Αλτσχάιμερ, έχοντας θεραπευτεί από τον καρκίνο.
Αντίθετα, ο Chadwick Boseman διαγνώστηκε το 2016, σε ηλικία μόλις 39 ετών, έπειτα από διερεύνηση συμπτωμάτων, με νόσο ήδη σε προχωρημένο στάδιο (στάδιο III). Παρά τις επεμβάσεις και τις θεραπείες, συνέχισε να εργάζεται, δίνοντας μια σιωπηλή μάχη μέχρι τον θάνατό του το 2020, σε ηλικία 43 ετών.
Πρόσφατα, ο James Van Der Beek, σε ηλικία 48 ετών, έχασε τη ζωή του από καρκίνο παχέος εντέρου σταδίου ΙΙΙ, ο οποίος διαγνώστηκε έπειτα από ήπιες αλλαγές στις κενώσεις, τις οποίες αρχικά απέδιδε στην κατανάλωση καφέ.
«Οι τρεις αυτές ιστορίες αναδεικνύουν δύο κρίσιμες αλήθειες:
Πρώτον, ότι ο καρκίνος παχέος εντέρου μπορεί να ιαθεί όταν διαγνωστεί έγκαιρα.
Δεύτερον, ότι η νόσος δεν αφορά πλέον αποκλειστικά τους ηλικιωμένους», επισημαίνει η κ. Αλεξάνδρα Καραδήμου, Παθολόγος – Ογκολόγος, Αναπληρώτρια Διευθύντρια ΣΤ’ Ογκολογικής Κλινικής Metropolitan General.
Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of the National Cancer Institute, άτομα που γεννήθηκαν τη δεκαετία του ’90 εμφανίζουν διπλάσιο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου παχέος εντέρου σε σύγκριση με όσους γεννήθηκαν τη δεκαετία του ’60.
Η νόσος έχει συνδεθεί με παράγοντες όπως η παχυσαρκία και ο δυτικός τρόπος ζωής — κακή διατροφή, έλλειψη σωματικής δραστηριότητας, κατανάλωση αλκοόλ και κάπνισμα. Ωστόσο, οι παράγοντες αυτοί δεν επαρκούν για να εξηγήσουν πλήρως την αυξητική τάση που καταγράφεται.
Παρότι η πλειονότητα των περιστατικών αφορά μεγαλύτερες ηλικίες, ο καρκίνος του παχέος εντέρου αποτελεί πλέον την κύρια αιτία θανάτου από καρκίνο σε άτομα κάτω των 50 ετών στις Ηνωμένες Πολιτείες, σύμφωνα με πρόσφατη δημοσίευση στο περιοδικό JAMA.
«Μέχρι τώρα πιστεύαμε ότι οι νέοι, κάτω των 50 ετών, είναι λιγότερο πιθανό να νοσήσουν και, δυστυχώς, δεν συμπεριλαμβάνονταν στο πρόγραμμα προσυμπτωματικού ελέγχου με αποτέλεσμα, συχνά, να διαγιγνώσκονται πολύ αργά, όπως συνέβη με τους δύο νέους ηθοποιούς.
Παρατηρώντας αυτή την αύξηση των κρουσμάτων μεταξύ των νέων, οι Ηνωμένες Πολιτείες μείωσαν τη συνιστώμενη ηλικία για την έναρξη του προληπτικού ελέγχου με κολονοσκόπηση το 2021, από τα 50 στα 45 έτη, ενώ και άλλες χώρες φαίνεται πως ακολουθούν το παράδειγμα αυτό.
Φυσικά, για άτομα που έχουν θετικό οικογενειακό ιστορικό, ο έλεγχος πρέπει να ξεκινήσει νωρίτερα και εξατομικεύεται ανάλογα με το κληρονομικό σύνδρομο, αν υπάρχει, ή με βάση το οικογενειακό ιστορικό του ατόμου. Γενικά, ξεκινούν τον έλεγχο από το 40ό έτος ή 10 χρόνια νωρίτερα από την ηλικία διάγνωσης του νεότερου συγγενή πρώτου βαθμού (όποιο έρθει πρώτο), ενώ επί διαγνωσμένου συνδρόμου συνιστάται ο έλεγχος ακόμη και από την ηλικία των 10 ετών», αναφέρει η ειδικός.
Τα διαθέσιμα δεδομένα δείχνουν ότι η συχνότητα εμφάνισης του καρκίνου του παχέος εντέρου αυξάνεται τα τελευταία χρόνια, κυρίως στις δυτικές κοινωνίες και σε ολοένα νεότερους ανθρώπους, ακόμη και χωρίς εμφανές κληρονομικό υπόβαθρο. Η νόσος εμφανίζεται ελαφρώς συχνότερα στους άνδρες, ενώ η πιο συχνή μορφή είναι το αδενοκαρκίνωμα.
«Ο καρκίνος παχέος εντέρου όταν διαγνωστεί έγκαιρα μπορεί να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Συχνά, ξεκινά από μικρούς πολύποδες, που με τον χρόνο μπορεί να εξελιχθούν σε κακοήθεια. Η κολονοσκόπηση μπορεί να εντοπίσει και να αφαιρέσει τους πολύποδες πριν καν γίνουν καρκινικοί ή, αν έχουν εξαλλαχθεί, πριν δώσουν συμπτώματα, τα οποία, συνήθως, είναι δηλωτικά προχωρημένης νόσου. Αίμα στα κόπρανα ή μέλαινες (μαύρες) κενώσεις ή εμφάνιση αναιμίας, αλλαγές στις κενώσεις, πόνος στην κοιλιά ή ανεξήγητη απώλεια βάρους ή κόπωση είναι συμπτώματα που δεν πρέπει να αγνοούνται», τονίζει.
«Σήμερα, η αντιμετώπιση του καρκίνου παχέος εντέρου είναι εξατομικευμένη. Στα πρώιμα στάδια, κύρια θεραπεία είναι η χειρουργική αφαίρεση του όγκου, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις προσθέτουμε επικουρική χημειοθεραπεία για να μειώσουμε τον κίνδυνο υποτροπής.
Στη μεταστατική νόσο συνδυάζουμε σύγχρονα χημειοθεραπευτικά σχήματα με στοχευμένες θεραπείες, βάσει της μοριακής υπογραφής του όγκου, όπως είναι ενδοφλέβια μονοκλωνικά αντισώματα ή από του στόματος χορηγούμενους αναστολείς μορίων. Τέλος, ασθενείς με υψηλή μικροδορυφορική αστάθεια, ένα μοριακό χαρακτηριστικό που σημαίνει δυσκολία στην επιδιόρθωση των βλαβών του DNA και συνεπώς συσσώρευση μεταλλάξεων, η χρήση της ανοσοθεραπείας έχει αλλάξει τα δεδομένα, ιδιαίτερα στη μεταστατική νόσο, προσφέροντας σημαντικές ανταποκρίσεις και μακροχρόνια επιβίωση», εξηγεί.
«Το μήνυμα που οφείλουμε να μεταδώσουμε, με αφορμή τον μήνα Μάρτιο, ο οποίος είναι αφιερωμένος στην ευαισθητοποίηση του κοινού για τον καρκίνο του παχέος εντέρου, είναι πως η πρόληψη, μέσω της βελτίωσης του τρόπου ζωής μας και η έγκαιρη διάγνωση, κυρίως μέσω της κολονοσκόπησης, είναι τα πιο ισχυρά μας όπλα. Ας τα χρησιμοποιήσουμε», καταλήγει η κ. Καραδήμου.
Η αύξηση των περιστατικών καρκίνου του παχέος εντέρου σε νεότερες ηλικίες υπενθυμίζει με τον πιο σαφή τρόπο ότι η πρόληψη δεν αφορά μόνο τους «άλλους» ή τις μεγαλύτερες ηλικίες, αλλά όλους μας. Η υιοθέτηση ενός πιο υγιεινού τρόπου ζωής, η επαγρύπνηση απέναντι σε ύποπτα συμπτώματα και η έγκαιρη διενέργεια προληπτικών εξετάσεων μπορούν να αποδειχθούν καθοριστικοί παράγοντες για την πορεία της νόσου. Η σωστή ενημέρωση παραμένει το πρώτο και πιο ισχυρό βήμα για την προστασία της υγείας.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ