Έχετε ολοκληρώσει επιτυχώς τη θεραπεία για τον καρκίνο του μαστού, αλλά αντιμετωπίζετε δυσκολίες όπως ακράτεια ούρων ή πόνο κατά τη σεξουαλική επαφή; Δεν είστε η μόνη. Σύμφωνα με παγκόσμιες μελέτες που εξετάζουν τη σεξουαλική υγεία γυναικών μετά τον καρκίνο του μαστού, ένα μεγάλο ποσοστό γυναικών εμφανίζει σημαντικές διαταραχές που σχετίζονται με το ουρογεννητικό σύνδρομο της εμμηνόπαυσης (Genitourinary Syndrome of Menopause – GSM).
Όπως εξηγούν η Μιμή Μαρσέλλου, PT, MSc, PhD(c), Φυσικοθεραπεύτρια με εξειδίκευση στις δυσλειτουργίες του Πυελικού Εδάφους, και η Φωτεινή Λάγαρη, MA, PT., ειδική στη Φυσικοθεραπεία για την Υγεία των Γυναικών, «αιτία των “αθέατων” επιπτώσεων της σεξουαλικής υγείας των γυναικών που έχουν επιβιώσει της νόσου είναι η πρόωρη εμμηνόπαυση, υποχρεωτικό μέρος της θεραπευτικής αντιμετώπισης του καρκίνου μαστού».
Πριν την εμμηνόπαυση, οι ιστοί στην περιοχή του κόλπου είναι παχείς, εύκαμπτοι και επαρκώς αιματούμενοι χάρη στην παρουσία οιστρογόνων. Μετά τη θεραπευτικά προκαλούμενη εμμηνόπαυση, η απότομη πτώση των ορμονών οδηγεί σε λέπτυνση, μειωμένη ελαστικότητα και ξηρότητα των ιστών. Αυτές οι αλλαγές δημιουργούν το υπόβαθρο για συμπτώματα όπως κολπική ξηρότητα, ατροφία, πόνος κατά την επαφή, μειωμένη επιθυμία, ακράτεια ούρων ή επείγουσα ούρηση, και συχνές ουρολοιμώξεις.
Ωστόσο, το πρόβλημα επιτείνεται από το γεγονός ότι σχεδόν 3 στις 4 γυναίκες εμφανίζουν αυτά τα συμπτώματα, ενώ 1 στις 2 αποφεύγει να τα αναφέρει στον γιατρό της, και μόνο 1 στους 10 επαγγελματίες υγείας δηλώνει επαρκώς καταρτισμένος για τη διαχείρισή τους.
Ο ρόλος της φυσικοθεραπείας πυελικού εδάφους
Σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες κατευθυντήριες οδηγίες του 2025 της Αμερικανικής Ουρολογικής Εταιρείας (American Urological Association – AUA), της Εταιρείας Ουροδυναμικής, Γυναικείας Πυελικής Ιατρικής και Ουρογεννητικής Ανακατασκευής (Society of Urodynamics, Female Pelvic Medicine & Urogenital Reconstruction – SUFU) και της Αμερικανικής Ουρογυναικολογικής Εταιρείας (American Urogynecologic Society – AUGS), η αντιμετώπιση του ουρογεννητικού συνδρόμου απαιτεί διεπιστημονική συνεργασία. Η ομάδα αυτή περιλαμβάνει Χειρουργό Μαστού, Ουρολόγο, Γυναικολόγο, Φυσικοθεραπευτή Πυελικού Εδάφους, Ψυχολόγο, Διατροφολόγο και Γυμναστή.
Οι προτεινόμενες μη ορμονικές θεραπείες περιλαμβάνουν κολπικά λιπαντικά και ενυδατικά, κολπικούς διαστολείς, φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους και ψυχοθεραπεία. Όταν αυτά δεν επαρκούν, οιστρογονικά σκευάσματα μπορούν να εξεταστούν ως θεραπευτική επιλογή, πάντοτε σε συνεννόηση με τον/την ογκολόγο, βάσει κοινής απόφασης.
Επιπλέον, από το 2018, τόσο η Βορειοαμερικανική Εταιρεία Εμμηνόπαυσης (North American Menopause Society – NAMS) όσο και η Διεθνής Εταιρεία για τη Μελέτη της Σεξουαλικής Υγείας των Γυναικών (International Society for the Study of Women’s Sexual Health – ISSWSH) αναγνωρίζουν την φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους ως θεραπεία πρώτης γραμμής για γυναίκες με ιστορικό καρκίνου μαστού και συμπτώματα GSM.
Πώς λειτουργεί η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους;
Το πυελικό έδαφος είναι ένα σύνολο μυών που σχηματίζουν μια «αιώρα» στο εσωτερικό της λεκάνης και υποστηρίζουν βασικά όργανα: την κύστη, τη μήτρα και το έντερο. Αυτοί οι μύες παίζουν καθοριστικό ρόλο στην ακράτεια ούρων και κοπράνων, στη σεξουαλική λειτουργία, στον τοκετό, αλλά και στη στήριξη του κορμού και την αναπνοή.
Όπως όλοι οι σκελετικοί μύες, έτσι και οι μύες του πυελικού εδάφους μπορεί να παρουσιάσουν δυσλειτουργίες — είτε επειδή είναι υπερδραστήριοι είτε αδύναμοι — που χρειάζονται αντίστοιχα χαλάρωση ή ενδυνάμωση για την αποκατάστασή τους.
Το θεραπευτικό πλάνο βήμα-βήμα
Αρχικά, συλλέγεται το ιατρικό ιστορικό και παρέχεται λεπτομερής ενημέρωση σχετικά με την ανατομία και τη λειτουργία του πυελικού εδάφους, καθώς και για τις μορφές δυσλειτουργίας και τη διαδικασία της μυοσκελετικής αξιολόγησης. Η αξιολόγηση περιλαμβάνει ενδοκολπική ψηλάφηση, η οποία πραγματοποιείται μόνο με ενημερωμένη συγκατάθεση και πάντα με σεβασμό και φροντίδα προς την ασθενή.
Με βάση τα ευρήματα διαμορφώνεται ένα εξατομικευμένο θεραπευτικό πλάνο, το οποίο περιλαμβάνει:
-
Επανεκπαίδευση των μυών του πυελικού εδάφους
-
Μείωση της μυϊκής τάσης και εν τω βάθει μυϊκή χαλάρωση
-
Διατήρηση της υγείας των ιστών
-
Επανεκπαίδευση της ουροδόχου κύστης μέσω ειδικού ασκησιολογίου
Στόχος είναι η γυναίκα να αποκτήσει επίγνωση και έλεγχο του σώματός της, να ενισχύσει την αυτοπεποίθησή της, να ξεπεράσει τον φόβο και να συμμετέχει ενεργά στη θεραπεία της.
Η σημασία της καθοδήγησης και της συνέπειας
«Ο φυσικοθεραπευτής δυσλειτουργιών πυελικού εδάφους θα χρησιμοποιήσει συνδυαστικά ό,τι εμπεριέχεται στο πρωτόκολλο της θεραπείας και θα φροντίσει το θεραπευτικό πλάνο της γυναίκας και στο σπίτι, εκπαιδεύοντάς την σωστά, με τακτικούς ελέγχους. Το σημαντικότερο για εμάς είναι να γνωρίζει η γυναίκα ότι όλη η διαδικασία είναι απολύτως ασφαλής, ότι δεν έχει παρενέργειες και πως στο τέλος θα βελτιωθεί ουσιαστικά η ποιότητα της ζωής της», καταλήγουν οι ειδικοί.
Η φροντίδα δεν σταματά με το τέλος της θεραπείας
Η επιβίωση από τον καρκίνο του μαστού είναι ένα σημαντικό επίτευγμα. Όμως, η επόμενη μέρα χρειάζεται εξίσου φροντίδα. Οι αλλαγές στο σώμα και η ποιότητα ζωής των γυναικών μετά τη θεραπεία δεν πρέπει να παραμένουν στο περιθώριο. Η σεξουαλική υγεία, η εγκράτεια, η αίσθηση ελέγχου στο ίδιο τους το σώμα είναι δικαιώματα που μπορούν να αποκατασταθούν με στοχευμένη υποστήριξη. Η φυσικοθεραπεία πυελικού εδάφους προσφέρει μια απολύτως ασφαλή, μη φαρμακευτική και επιστημονικά τεκμηριωμένη λύση για πολλές από τις “αθέατες” δυσκολίες που προκύπτουν. Με σωστή ενημέρωση, κατάλληλη καθοδήγηση και διεπιστημονική συνεργασία, κάθε γυναίκα μπορεί να νιώσει ξανά δυνατή, λειτουργική και ελεύθερη να απολαμβάνει τη ζωή μετά τον καρκίνο.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ