Το κολλαγόνο συχνά συνδέεται αποκλειστικά με την εικόνα του δέρματος και τις ρυτίδες. Στην πραγματικότητα, όμως, αποτελεί μία από τις σημαντικότερες πρωτεΐνες του οργανισμού, με καθοριστικό ρόλο στη λειτουργία αρθρώσεων, οστών, μυών και συνδετικών ιστών. Καθώς η ηλικία αυξάνεται, η φυσική παραγωγή του μειώνεται σταδιακά, επηρεάζοντας όχι μόνο την εμφάνιση αλλά και τη συνολική υγεία. Πότε ξεκινά αυτή η διαδικασία και ποιες επιλογές υπάρχουν σήμερα για την επιβράδυνσή της;
Η διατήρηση επαρκών επιπέδων κολλαγόνου αποτελεί βασικό παράγοντα για τη σωστή λειτουργία πολλών οργάνων και συστημάτων του οργανισμού. Συμβάλλει καθοριστικά στην υγεία του ανοσοποιητικού και του πεπτικού συστήματος, των αρθρώσεων και των οστών, των μυών και των τενόντων. Παράλληλα, διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη δομή και την ανθεκτικότητα του δέρματος, καθώς μεγάλο ποσοστό του αποτελείται από αυτή την πρωτεΐνη, η οποία διασφαλίζει τη συνοχή και τη σφριγηλότητά του.
Πότε ξεκινά η απώλεια κολλαγόνου;
Από τα μέσα της δεκαετίας των 20, τα αποθέματα κολλαγόνου αρχίζουν σταδιακά να μειώνονται, με τον ρυθμό αποδόμησης να υπολογίζεται περίπου στο 0,7–1% ετησίως. Με την πάροδο του χρόνου, οι επιπτώσεις γίνονται εμφανείς: οι αρθρώσεις παρουσιάζουν δυσκαμψία και πόνο, οστά, μύες και σύνδεσμοι εξασθενούν, τα νύχια γίνονται εύθραυστα, τα μαλλιά λεπταίνουν και σπάνε, ενώ το δέρμα χάνει την ελαστικότητά του, εμφανίζοντας ρυτίδες και άλλα σημάδια γήρανσης.
Η έγκαιρη λήψη μέτρων μπορεί να επιβραδύνει τη μείωση των επιπέδων του. Ωστόσο, ακόμη και αν η παρέμβαση ξεκινήσει αργότερα, δεν θεωρείται μάταιη. Η ενίσχυση του κολλαγόνου μπορεί να επιτευχθεί τόσο με φυσικούς τρόπους —μέσω ισορροπημένης διατροφής και υγιεινού τρόπου ζωής— όσο και με τη χρήση συμπληρωμάτων ή εξειδικευμένων ιατρικών θεραπειών.
Ο ρόλος του κολλαγόνου στον οργανισμό
«Το κολλαγόνο είναι μια εκπληκτική πρωτεΐνη που βρίσκεται στους συνδετικούς ιστούς. Σύμφωνα με εκτιμήσεις -γιατί δεν υπάρχουν διαθέσιμες τεκμηριωμένες πληροφορίες- η συνολική περιεκτικότητα σε κολλαγόνο οποιουδήποτε θηλαστικού κυμαίνεται μεταξύ 25-35% της συνολικής πρωτεΐνης του σώματος.
Το σώμα την παράγει φυσικά και στο δέρμα βρίσκεται κυρίως στο χόριο. Όσο τα επίπεδά του είναι υψηλά τα κύτταρα ανανεώνονται και επιδιορθώνονται. Χαρίζει στο δέρμα σφριγηλότατα και απαλότητα, διευκολύνει την επούλωση τραυμάτων και βοηθά στη διατήρηση της υγρασίας. Με την πάροδο του χρόνου, όμως, το σώμα παράγει όλο και χαμηλότερης ποιότητας κολλαγόνο και σε λιγότερες ποσότητες», εξηγεί ο Δερματολόγος – Αφροδισιολόγος Δρ Χρήστος Στάμου.
«Η εμμηνόπαυση είναι ένας σημαντικός σταθμός στην παραγωγή του, αφού οι ινοβλάστες που παράγουν κολλαγόνο έχουν υποδοχείς οιστρογόνων. Η πτώση των οιστρογόνων που συντελείται προκαλεί εκτόξευση της απώλειας κολλαγόνου. Τα πέντε πρώτα χρόνια υπολογίζεται ότι η απώλεια αγγίζει το 30% και κατόπιν επανέρχεται στο 1 ίσως και 2% ετησίως.
Έτσι, η σύνδεση μεταξύ των ιστών και των στρωμάτων του δέρματος αποδυναμώνεται, με συνέπεια να διαταράσσεται ο δερματικός φραγμός (και ο οργανισμός να γίνεται ευάλωτος σε επιθέσεις), να χάνει το δέρμα την ελαστικότητά του και να αναπτύσσονται ρυτίδες και άλλα σημάδια γήρανσης», προσθέτει.
Πώς μπορεί να ενισχυθεί η παραγωγή κολλαγόνου
Δεν υπάρχει «μαγική» λύση που να αναστρέφει πλήρως τις επιπτώσεις της μείωσης του κολλαγόνου. Ωστόσο, συγκεκριμένες πρακτικές μπορούν να υποστηρίξουν την παραγωγή του και να συμβάλουν στη διατήρηση της υγείας της επιδερμίδας.
Ενυδάτωση
Η επαρκής καθημερινή κατανάλωση νερού, σε συνδυασμό με τρόφιμα πλούσια σε υγρασία, όπως το αγγούρι και το καρπούζι, δημιουργεί ευνοϊκές συνθήκες για τη διατήρηση του κολλαγόνου και της ελαστίνης.
Διατροφή
Για τη σύνθεση κολλαγόνου απαιτούνται θρεπτικά συστατικά όπως βιταμίνη C, ψευδάργυρος, μαγγάνιο και χαλκός. Τροφές όπως τα φυλλώδη λαχανικά, τα εσπεριδοειδή και τα σταυρανθή λαχανικά (μπρόκολο, κουνουπίδι) είναι ιδιαίτερα ωφέλιμες. Επιπλέον, η βιταμίνη Α που περιέχεται στο συκώτι, στις γλυκοπατάτες, στα καρότα και στο σπανάκι συμβάλλει επίσης στην υποστήριξη της δερματικής υγείας.
Μελέτη του 2024 έδειξε ότι το τζίνσενγκ αυξάνει τα επίπεδα κολλαγόνου στην κυκλοφορία του αίματος και ενδέχεται να συμβάλλει στην πρόληψη της κυτταρικής γήρανσης του δέρματος.
Παράλληλα, τα αντιοξειδωτικά φαίνεται να ενισχύουν τη σύνθεσή του. Έρευνα του 2025 ανέδειξε τα οφέλη εκείνων που περιέχονται στο πράσινο τσάι, στα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, στα εσπεριδοειδή και στα μύρτιλα.
Επιπλέον, τρόφιμα φυσικά πλούσια σε κολλαγόνο, όπως ο ζωμός από κόκκαλα και τα ασπράδια αυγών, συμβάλλουν στην αύξηση των επιπέδων του.
Αντίθετα, η υπερκατανάλωση ζάχαρης θα πρέπει να αποφεύγεται, καθώς οι απότομες αυξήσεις της γλυκόζης ενεργοποιούν τη διαδικασία της γλυκοζυλίωσης, η οποία επιταχύνει τη διάσπαση του κολλαγόνου.
Συμπληρώματα
Κολλαγόνο
Λόγω της συμβολής του στην υγεία των αρθρώσεων και του δέρματος, αρκετοί επιλέγουν τη λήψη συμπληρωμάτων κολλαγόνου. Σύμφωνα με μελέτες, το πόσιμο κολλαγόνο μπορεί να συμβάλει στη μείωση των ρυτίδων, στη βελτίωση της ελαστικότητας και στην ενίσχυση της ενυδάτωσης του δέρματος. Επιπλέον, φαίνεται να υποστηρίζει την υγεία του τριχωτού της κεφαλής και των μαλλιών όταν λαμβάνεται σε τακτική βάση. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως γαστρεντερικές διαταραχές ή δερματικά εξανθήματα.
Υαλουρονικό οξύ
Το υαλουρονικό οξύ ενισχύει την παραγωγή κολλαγόνου και συμβάλλει στη διατήρηση της ενυδάτωσης, της ελαστικότητας και της σφριγηλότητας του δέρματος. Διατίθεται σε μορφή συμπληρώματος, ενέσιμων σκευασμάτων, κρεμών και ορών. Η χρήση του θα πρέπει να γίνεται σύμφωνα με τις οδηγίες, καθώς ενδέχεται να προκαλέσει πόνο, κνησμό, οίδημα ή εκχυμώσεις.
Αλόη
Το τζελ αλόης φαίνεται επίσης να διεγείρει την παραγωγή κολλαγόνου, ενισχύοντας τη δραστηριότητα των ινοβλαστών, σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα. Διατίθεται ως συμπλήρωμα ή για τοπική εφαρμογή σε μορφή κρέμας ή γέλης.
Σε κάθε περίπτωση, η λήψη συμπληρωμάτων θα πρέπει να γίνεται μόνο κατόπιν ιατρικής σύστασης.
Επαγγελματικές θεραπείες
Οι ενέσιμες θεραπείες μπορούν να ενεργοποιήσουν τη σύνθεση κολλαγόνου. Ορισμένα fillers προσφέρουν άμεσο αποτέλεσμα όγκου, ενώ παράλληλα διεγείρουν τη φυσική παραγωγή του. Η φωτοθεραπεία αποτελεί επίσης ασφαλή και ταχεία μέθοδο ενίσχυσης του κολλαγόνου.
Σύγχρονες τεχνολογίες λέιζερ, όπως το Fotona MaQx, το Fractional Laser και το Dermalux, καθώς και θεραπείες όπως η μέθοδος HIFU, ενεργοποιούν τους ινοβλάστες, οδηγώντας σε σταδιακή παραγωγή κολλαγόνου και ελαστίνης, με ορατή βελτίωση της υφής και σύσφιξη του δέρματος — ακόμη και από τις πρώτες συνεδρίες.
Ιδιαίτερα αποτελεσματικό θεωρείται και το microneedling, κατά το οποίο ο ελεγχόμενος «μικροτραυματισμός» από λεπτές βελόνες διεγείρει τη φυσική παραγωγή κολλαγόνου και ελαστίνης, βελτιώνοντας τη σφριγηλότητα και την υφή της επιδερμίδας.
Μακροπρόθεσμη προστασία
«Η διαχείριση του στρες που αναστέλλει την επιτάχυνση της απώλειας κολλαγόνου, το τακτικό μασάζ προσώπου που βοηθά στην παραγωγή του, η αποφυγή του ήλιου που μπορεί να επιταχύνει τη διάσπασή του κολλαγόνου και η χρήση αντηλιακών με SPF 30+ που το προστατεύει, η αποφυγή του καπνίσματος και η διαβίωση σε ένα περιβάλλον χωρίς ρύπανση είναι οι πιο σημαντικές μακροπρόθεσμες παρεμβάσεις που μπορεί να υιοθετηθούν για την επιβράδυνση της διάσπασης και τη διατήρησή του για όσο γίνεται περισσότερο καθώς μεγαλώνουμε», καταλήγει ο Δρ Στάμου.
Η απώλεια κολλαγόνου αποτελεί μια φυσιολογική διαδικασία της γήρανσης. Ωστόσο, οι σύγχρονες επιστημονικές γνώσεις και οι διαθέσιμες παρεμβάσεις επιτρέπουν την ουσιαστική επιβράδυνσή της. Η υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών, η ισορροπημένη διατροφή και η σωστή ιατρική καθοδήγηση μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της σφριγηλότητας και της λειτουργικότητας του δέρματος και των ιστών. Σε κάθε περίπτωση, η εξατομικευμένη προσέγγιση και η ενημερωμένη επιλογή θεραπειών παραμένουν καθοριστικές για ασφαλή και αποτελεσματικά αποτελέσματα.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ