Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι από τις λίγες μορφές καρκίνου για τις οποίες η ιατρική γνωρίζει με σαφήνεια την αιτία, τη φυσική πορεία και τα μέσα πρόληψης. Κι όμως, εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική απειλή για τις γυναίκες παγκοσμίως. Πώς γίνεται ένας καρκίνος που μπορούμε να προλάβουμε να συνεχίζει να διαγιγνώσκεται σε προχωρημένα στάδια; Η απάντηση βρίσκεται στην ενημέρωση, στον εμβολιασμό και στον τακτικό έλεγχο.
Το 1951, μια 31χρονη Αφροαμερικανή από τη Βιρτζίνια των Ηνωμένων Πολιτειών, η Henrietta Lacks, εισήχθη στο νοσοκομείο Johns Hopkins με έντονους πόνους και κολπική αιμορραγία. Η διάγνωση ήταν επιθετικός καρκίνος τραχήλου μήτρας και λίγους μήνες αργότερα έχασε τη ζωή της.
Χωρίς η ίδια να το γνωρίζει, οι γιατροί έλαβαν κύτταρα από τον όγκο της. Τα κύτταρα αυτά, γνωστά πλέον ως κύτταρα HeLa, αποτέλεσαν τα πρώτα «αθάνατα» ανθρώπινα κύτταρα που καλλιεργήθηκαν σε εργαστήριο και άλλαξαν ριζικά την πορεία της ιατρικής έρευνας. Χάρη σε αυτά πραγματοποιήθηκαν αναρίθμητες επιστημονικές ανακαλύψεις. Παράλληλα, όμως, η υπόθεσή της πυροδότησε μια σημαντική συζήτηση γύρω από την ιατρική δεοντολογία και τη συναίνεση, καθώς ούτε η ίδια ούτε τα παιδιά της γνώριζαν την ύπαρξη και χρήση των κυττάρων της. Η ιστορία της αποτυπώθηκε στο βιβλίο «Η αθάνατη ζωή της Henrietta Lacks» (“The Immortal Life of Henrietta Lacks”) και μεταφέρθηκε στον κινηματογράφο με πρωταγωνίστρια την Oprah Winfrey.
Σχεδόν έξι δεκαετίες αργότερα, η Jade Goody, τηλεοπτική προσωπικότητα στη Βρετανία, διαγνώστηκε επίσης με καρκίνο τραχήλου μήτρας σε ηλικία μόλις 27 ετών. Μίλησε δημόσια για την ασθένειά της μέχρι τον θάνατό της το 2009, προκαλώντας το λεγόμενο “Jade Goody effect”: μια θεαματική αύξηση των τεστ Παπανικολάου και του εμβολιασμού κατά του HPV στο Ηνωμένο Βασίλειο.
Ένας καρκίνος που γνωρίζουμε καλά
«Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας είναι η τέταρτη συχνότερη κακοήθεια στις γυναίκες παγκοσμίως. Σε ποσοστό άνω του 90% σχετίζεται αιτιολογικά με τη λοίμωξη από τον ιό των ανθρωπίνων κονδυλωμάτων (HPV). Ο HPV περιλαμβάνει περισσότερους από 200 υπότυπους, εκ των οποίων περίπου 40 μεταδίδονται με σεξουαλική επαφή. Από αυτούς, 14 θεωρούνται υψηλού κινδύνου, με τους HPV 16 και 18 να είναι οι πιο επικίνδυνοι», επισημαίνει η κ. Αλεξάνδρα Καραδήμου, Παθολόγος – Ογκολόγος, Αναπληρώτρια Διευθύντρια της ΣΤ’ Ογκολογικής Κλινικής του Metropolitan General.
Η αργή πορεία προς τη νόσο
«Η λοίμωξη από HPV είναι ασυμπτωματική και στις περισσότερες περιπτώσεις υποχωρεί αυτόματα χάρη στο ανοσοποιητικό μας σύστημα. Όταν όμως επιμένει για χρόνια, μπορεί να προκαλέσει σταδιακές κυτταρικές αλλοιώσεις στον τράχηλο της μήτρας. Οι αλλοιώσεις αυτές εξελίσσονται αργά – από δυσπλασία σε προκαρκινικές βλάβες και τελικά σε καρκίνο – μέσα σε διάστημα ετών. Αυτή η αργή εξέλιξη προσφέρει πολύτιμο χρόνο για έγκαιρη παρέμβαση», αναφέρει.
Όταν τα συμπτώματα εμφανίζονται
«Στα πρώιμα στάδια, ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας δεν δίνει συμπτώματα. Όταν εμφανιστούν, όπως ανώμαλη κολπική αιμορραγία (μετά τη σεξουαλική επαφή ή μετά την εμμηνόπαυση), δύσοσμες κολπικές εκκρίσεις, πυελικός πόνος ή απώλεια βάρους, συχνά η νόσος βρίσκεται ήδη σε προχωρημένο στάδιο. Η πρόγνωση διαφοροποιείται δραματικά: η πενταετής επιβίωση φτάνει το 95% στο στάδιο Ι (η νόσος περιορίζεται στον τράχηλο), αλλά μειώνεται σε περίπου 20% στο στάδιο IV (απομακρυσμένες μεταστάσεις)», εξηγεί.
Το τεστ που άλλαξε την ιστορία
«Η δυνατότητα έγκαιρης διάγνωσης οφείλεται στον Γεώργιο Παπανικολάου. Το τεστ ΠΑΠ, μια απλή και ανώδυνη εξέταση, επιτρέπει την ανίχνευση προκαρκινικών αλλοιώσεων πριν εξελιχθούν σε διηθητικό καρκίνο. Σε συνδυασμό με το HPV testing, που ανιχνεύει την παρουσία και τον τύπο του ιού, ο προσυμπτωματικός έλεγχος αποκτά υψηλή διαγνωστική ακρίβεια. Όταν υπάρχουν ύποπτα ευρήματα, η κολποσκόπηση και η λήψη βιοψιών θέτουν τη διάγνωση με βεβαιότητα», σύμφωνα με την ειδικό.
Σύγχρονες θεραπευτικές εξελίξεις
«Η θεραπεία εξαρτάται από το στάδιο της νόσου και μπορεί να περιλαμβάνει χειρουργική αντιμετώπιση, ακτινοθεραπεία, χημειοθεραπεία ή συνδυασμούς αυτών. Τα τελευταία χρόνια, η είσοδος της ανοσοθεραπείας αλλά και συζευγμένων με χημειοθεραπεία αντισωμάτων έχει αλλάξει το θεραπευτικό τοπίο, βελτιώνοντας τη συνολική επιβίωση, ακόμη και σε προχωρημένα στάδια», τονίζει.
Πρόληψη: Το ισχυρότερο όπλο
«Η πραγματική νίκη απέναντι στον καρκίνο του τραχήλου της μήτρας βρίσκεται στην πρόληψη. Ο εμβολιασμός έναντι του HPV σε κορίτσια και αγόρια, ιδανικά πριν την έναρξη της σεξουαλικής ζωής, προσφέρει εξαιρετικά υψηλή προστασία έναντι των πιο επικίνδυνων υποτύπων. Παράλληλα, ο τακτικός προσυμπτωματικός έλεγχος παραμένει απαραίτητος, ακόμη και για τα εμβολιασμένα άτομα», προσθέτει.
Ένας εφικτός παγκόσμιος στόχος
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει θέσει ως στρατηγικό στόχο την εξάλειψη του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας ως αιτίας θανάτου έως το 2030. Πρόκειται για έναν φιλόδοξο, αλλά ρεαλιστικό στόχο.
«Οι ιστορίες της Henrietta και της Jade μάς θυμίζουν ότι πέρα από την επιστήμη και την εξέλιξή της υπάρχει κάτι εξαιρετικά ουσιαστικό. Ο καρκίνος του τραχήλου μήτρας είναι ένας από τους ελάχιστους καρκίνους που μπορούμε, συλλογικά, να νικήσουμε πριν εμφανιστεί. Η γνώση υπάρχει. Τα εργαλεία υπάρχουν. Το μόνο που απομένει είναι η ενημέρωση, η πρόσβαση και η συμμετοχή όλων για να πετύχουμε μέσω της πρόληψης την πρώτη οριστική νίκη ενάντια στον καρκίνο», καταλήγει η κ. Καραδήμου.
Η ιστορία της ιατρικής έχει αποδείξει ότι όταν η γνώση συνδυάζεται με την πρόληψη, τα αποτελέσματα μπορούν να είναι καθοριστικά. Ο καρκίνος του τραχήλου της μήτρας δεν αποτελεί μια αναπόφευκτη απειλή· είναι μια νόσος που μπορεί να προληφθεί, να διαγνωστεί έγκαιρα και να αντιμετωπιστεί αποτελεσματικά. Η ενημέρωση, ο εμβολιασμός και ο τακτικός έλεγχος αποτελούν τα βασικά εργαλεία σε αυτή την προσπάθεια. Σε μια εποχή όπου η επιστήμη προσφέρει λύσεις, η ενεργή συμμετοχή όλων μπορεί να μετατρέψει έναν φιλόδοξο στόχο σε παγκόσμια πραγματικότητα.
Επιμέλεια: Ευγένιος Γκράουρ